Najemnik z przeznaczenia – Losy Roberta Adolfa Chodasiewicza, patrona Argentyńskich Sił Powietrznych

Gdy wojna przeniosła się na ziemie Paragwaju, sprzymierzeni zaczęli mieć kłopoty z rozpoznaniem dobrze ufortyfikowanych i trudnodostępnych pozycji nieprzyjacielskich. Wtedy kapitan Chodasiewicz zaproponował dowództwu brazylijskiemu, któremu podlegał, sprowadzenie balonu, z którego nie tylko można byłoby prowadzić rozpoznanie, ale nawet bombardować wrogie obozowiska. Znał takie zastosowanie balonu z wojny secesyjnej, gdzie „ojcem” wojskowego rozpoznania z powietrza i dowódcą Korpusu Balonowego Unii był mający polskie korzenie Thaddeus Sobieski Constantine Lowe (korpus szczycił się między innymi pierwszym na świecie okrętem balonowym USS „George Washington Parke Custis”).

Brazylijczycy pierwszy balon zamówili u Sobieskiego za sugestią Chodasiewicza jeszcze w 1865 roku, ale przez nieumiejętne obchodzenie został zniszczony zanim wzbił się w powietrze. Następne dwa balony zostały zakupione w USA pod koniec tego roku. Tym razem Sobieski oddelegował do ich obsługi wyszkolony personel z własną wytwórnią gazu, którym kierowali bracia James i Ezra S. Allenowie. Do pierwszego próbnego lotu doszło 24 czerwca 1867 roku. W koszu balonu zasiedli wtedy James Allen i Robert Chodasiewicz. Bojowe loty rozpoznawcze kapitan Chodasiewicz rozpoczął 8 lipca w rejonie Potrero Piris, stając się pierwszym „pilotem wojskowym” Ameryki Południowej. Do końca wojny wykonano jeszcze dwadzieścia przelotów, z czego w dwunastu brał udział Chodasiewicz.

Jesień 1869 roku przynosi zmiany w życiu osobistym Chodasiewicza. 19 września Brazylijczycy awansowali go do stopnia podpułkownika, a 29 września 1869 roku ożenił się z Concepción Liviers, siostrzenicą ex gubernatora prowincji Corrientes Evaristo Lopezem; z tego związku urodziło się cztery córki i dwóch synów.

Herb Argentyńskich Sił Powietrznych
Herb Argentyńskich Sił Powietrznych

30 kwietnia 1870 roku Chodasiewicz otrzymał obywatelstwo argentyńskie. W czerwcu skończyła się wojna, a podpułkownik Chodasiewicz osiadł z rodziną w Asuncion (Paragwaj), gdzie objął stanowisko dyrektora kolei. Następnie od 1876 roku pracował w Departamencie Topografii prowincji Corrientes. Badając obszar prowincji, poznał dobrze jej stosunki społeczne, zwłaszcza trudną sytuację chłopów i nie ukrywał, że jest zwolennikiem reformy rolnej, co nie przysparzało mu popularności w kręgach miejscowej elity. W 1887 roku wyjechał do Buenos Aires i 21 kwietnia ponownie wstąpił do armii, gdzie został zweryfikowany w stopniu pułkownika i objął stanowisko profesora w szkole inżynierii wojskowej.

Robert Chodasiewicz nie zapominał też o swej dalekiej ojczyźnie. Z jego inicjatywy w 27 rocznicę Powstania Styczniowego 23 stycznia 1890 roku powołane zostało Towarzystwo Demokratyczne Polskie, które miało konsolidować argentyńską Polonię i kultywować ojczyste tradycje.

W 1894 roku Chodasiewicz został dyrektorem w fabryce materiałów wybuchowych i było to jego ostatnie stanowisko wojskowe. W wieku 63 lat zakończył służbę w armii, ale nie przyznano mu emerytury, co wpędziło w kłopoty finansowe jego liczną rodzinę i przysporzyło zasłużonemu oficerowi rozgoryczeń. Za udział w wojnie paragwajskiej otrzymał wiele wyróżnień od armii argentyńskiej oraz Cruz de Bronce i Orden Imperial de la Rosa od rządu Brazylii.

Robert Adolf Chodasiewicz zmarł 17 sierpnia 1896 roku w Buenos Aires.

Argentyńczycy pamiętają dzielnego pułkownika. Między innymi 28 października 2011 roku plac garnizonowy w Santo Tomé (Santa Fe) otrzymał imię Roberto A. Chodasiewicza – „pierwszego lotnika i patrona Argentyńskich Sił Powietrznych”. Piękne zwieńczenie życia żołnierza-tułacza – weterana wojny krymskiej, secesyjnej i paragwajskiej.

Piotr Korczyński 

Bibliografia:

J. Kędzierski, Robert Adolf Chodasiewicz (1832- 1896), Skrzydlata Polska nr 48/1964.
J. Wojtczak Wojna paragwajska 1864-1870 Bellona Warszawa 2011.
J. Mazurek, Kraj a emigracja, Warszawa 2006
L. Bethell, The Paraguayan War 1864-1870, London 1996

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*