Najstarsza ofiara dżumy w Europie? Bakteria Yersinia petis w 5000-letnim szkielecie

Dotychczas najstarszy z zidentyfikowanych, szczep bakterii odpowiedzialnej za czarną śmierć został odkryty w 5000-letnim szkielecie na Łotwie. Jak się okazuje bakteria była dawniej znacznie słabsza i nie tak śmiertelna dla ludzi.

W badaniach historycznych i archeologicznych coraz częściej wykorzystuje się nowe technologie. Pozwala to odkrywanie i poznawanie nowych niedostępnych do tej pory wniosków. Chociażby w ostatnim czasie grupa naukowców odkryła szczep bakterii Yersinia pestis, która spowodowała czarną śmierć. Yersinia pestis została odnaleziona w 5000-letnich szczątkach mężczyzny – zbieracza i myśliwego –nazwanego RV 2039, w regionie zwanym Rinnukalns na dzisiejszej Łotwie.

Już na wstępie można powiedzieć, iż analiza genetyczna ujawniła, że ta starożytna odmiana była prawdopodobnie mniej zaraźliwa i nie tak zabójcza jak średniowieczna wersja podczas Czarnej Śmierci. Wczesna forma dżumy, która zabiła RV 2039, około roku 3000 p.n.e., prawdopodobnie była chorobą wolno postępującą i bardzo rzadko przenoszoną. Jednak w ciągu następnych 4300 lat szczep ewoluował, aż stał się bardziej śmiertelnym dla ludzi, czego kulminacją była katastrofalna czarna śmierć w Europie i Afryce.

Analizą genetyczną szczątek mężczyzny kierował Ben Krause-Kyora, biochemik i archeolog z Uniwersytetu w Kilonii w Niemczech. Stwierdził on, że: Najbardziej zdumiewające jest to, że możemy odsunąć pojawienie się Yersinia pestis o 2000 lat dalej, niż sugerowały to wcześniej opublikowane badania. Wydaje się, że jesteśmy naprawdę blisko pochodzenia bakterii.

RV 2039, który w chwili śmierci miał od 20 do 30 lat, był w rzeczywistości jedną z dwóch osób, których szkielety wykopano pod koniec XIX wieku w Rinnukalns. Wkrótce po odnalezieniu ich szczątków obaj zniknęli w tajemniczych okolicznościach. Dopiero w 2011 roku pojawiły się ponownie jako część kolekcji niemieckiego antropologa Rudolpha Virchowa.

RV 2039, który w chwili śmierci miał od 20 do 30 lat, był w rzeczywistości jedną z dwóch osób, których szkielety wykopano pod koniec XIX wieku w Rinnukalns. Wkrótce po odnalezieniu ich szczątków obaj zniknęli w tajemniczych okolicznościach. Dopiero w 2011 roku pojawiły się ponownie jako część kolekcji niemieckiego antropologa Rudolpha Virchowa. Po tym ponownym odkryciu w miejscu odkryto dwa kolejne pochówki, co dało w sumie cztery okazy, prawdopodobnie z tej samej grupy łowców-zbieraczy. Krause-Kyora i jego zespół wykorzystali próbki z zębów i kości całej czwórki do sekwencjonowania ich genomów, a następnie przetestowali je pod kątem patogenów bakteryjnych i wirusowych.

Jak się okazało bakteria Yersinia pestis była tylko w RV 2039. Pozostałe trzy szczątki były wolne nawet od podobnych bakterii. Po zrekonstruowaniu genomu bakterii i porównaniu go z innymi starożytnymi szczepami zespół zdał sobie sprawę, że szczep Yersinia pestis, który nosi RV 2039, był najstarszym odkrytym szczepem. Była to prawdopodobnie część linii bakterii, która pojawiła się około 7000 lat temu. Wtedy to Yersinia pestis musiała oddzielić się od swojej poprzedniczki, Yersinia pseudotuberculosis.

Zaskakujące jest to, że już w tym wczesnym szczepie widzimy mniej więcej pełny zestaw genetyczny Yersinia pestis i brakuje tylko kilku genów – mówi Krause-Kyora – Ale nawet niewielka zmiana w ustawieniach genetycznych może mieć dramatyczny wpływ na możliwość zachorowania.

Yersinia pestis może zarażać ludzi przez pchłę szczurzą (Xenopsylla cheopis), którą – jak sama nazwa wskazuje – przenoszą gryzonie. Jednak tej nowo odkrytej pradawnej odmianie brakowało jednego kluczowego elementu – genu, który jako pierwszy pozwolił pchłom działać jako wektory rozprzestrzeniające zarazę. Gen ten był odpowiedzialny za skuteczne przenoszenie bakterii na człowieka, co skutkowało wzrostem wypełnionych ropą gruczołów u chorych związanych z czarną śmiercią.

Źródło: dailymail.co.uk

Maciej Polak

Fot: Wikimedia Commons

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*