Narodziny Harcerstwa Polskiego

Skaut”

Rola i znaczenie mediów w kształtowaniu patriotycznych postaw Polaków była w tamtych czasach nie mniejsza niż obecnie. Doskonale zdawano sobie z tego sprawę, dlatego zaraz po wakacjach 1911 r. dzięki wsparciu finansowym „Sokoła”, zaczął się ukazywać dwutygodnik „Skaut”, którego pierwszym redaktorem został Andrzej Małkowski. „Skaut” pod redakcją Małkowskiego zyskał dużą popularność i niewątpliwie odegrał bardzo istotną rolę w popularyzacji i błyskawicznym rozwoju polskiego skautingu. Po wyjeździe Małkowskiego redakcję nad dwutygodnikiem objął inny członek „Sokoła” – Ignacy Kozielewski, autor hymnu harcerskiego „Wszystko co nasze Polsce oddamy”, który został opublikowany 15 października 1911 r. Kozielewski prowadził „Skauta” do 1914 r. W tym samym czasie z ramienia Naczelnej Komendy Skautowej wizytował powstające drużyny skautowe oraz był jednym z instruktorów kursów w Skolem.

Już w październiku 1911 r. prezes „Sokoła” Ksawery Fischer zobowiązał wszystkie gniazda do tworzenia drużyn skautowych, dzięki czemu z kilkunastu drużyn istniejących pod koniec 1911 r. harcerstwo upowszechnia się wszędzie tam, gdzie działa „Sokół”. Zdecydowane i wielokierunkowe wsparcie „Sokoła” dla rodzącego się skautingu polskiego musiało wywrzeć duże wrażenie na ostatnich Oddziałach Ćwiczebnych „Zarzewia”, które utrzymywały pewną formę niezależności, dlatego już w listopadzie 1911 r. podporządkowały się władzom „Sokoła”, co pozwoliło ujednolicić polski skauting na całym obszarze działania.

Czuwaj!

Olga i Andrzej Malkowscy
Olga i Andrzej Malkowscy

Polskie nazewnictwo do skautingu wprowadzone zostało w czerwcu 1912 r. dzięki książce Eugeniusza Piaseckiego i Mieczysława Schreibera „Harce młodzieży polskiej”. Dzięki ich pracy takie wyrażenia jak harcerstwo, harce, harcmistrz, zastęp i zastępowy na stałe weszły do słownika polskiego harcerza. Z tradycji „Sokoła” zaczerpnięte zostało również hasło „czuwaj”, które było hasłem Zlotu Grunwaldzkiego w 1910 r. – wielkich obchodów 500. rocznicy zwycięstwa wojsk polskich pod Grunwaldem. W tradycji „Sokoła” należy również szukać zwrotów „druh”, „druhna” i „czołem”.

Na Światowym Zlocie Skautów

W 1913 r. odbywał się światowy zlot skautów w Birmingham, na który udała się reprezentacja polskiego skautingu. W wyprawie uczestniczyło 53 skautów ze wszystkich zaborów na czele z Tadeuszem Strumiłło i Andrzejem Małkowskim. Sztandar w barwach narodowych, towarzyszący grupie polskich skautów, przypominał o istnieniu Polski, co odnotowała angielska prasa. Drużyna polska cieszyła się powszechną sympatią, przede wszystkim przez karną postawę i wyrobienie fizyczne, czym wyróżniała się na tle innych drużyn skautowych. Poranna gimnastyka obozu polskiego codziennie ściągała tłumy innych skautów. Obóz odwiedził nawet Baden-Powell, któremu raport w imieniu Polaków złożył sam Andrzej Małkowski .

Skauting w Poznaniu

W zaborze pruskim skautingiem szybko zainteresowały się władze miejscowego „Sokoła”, które już pod koniec sierpnia 1912 r. przeprowadziły w Poznaniu informacyjny kurs skautowy. Kurs poprowadzili Jerzy Grodyński i Tadeusz Strumiłło. Utworzono również Poznańską Komendę Dzielnicową pod przewodnictwem wiceprezesa „Sokoła” w Niemczech Ksawerego Zakrzewskiego, którego wspierać mieli Tadeusz Powidzki oraz Wiktor Maćkowiak. Wybijającą się postacią w tworzącym się harcerstwie poznańskim był Cezary Jindra, członek „Sokoła” poznańskiego, który w 1912 r. założył pierwszy w Poznaniu zastęp skautowy. Zastępy skautowe zaczęli także organizować dwaj młodzi i energiczni Sokoli – Antoni Jahns i Antoni Wysocki.

krzyzSkauci poznańscy niemal niezwłocznie organizują pierwsze wycieczki, ćwiczenia polowe i obchody rocznic narodowych, m.in. powstania styczniowego. Kółka skautowe powstają przy „Sokole”, ale i polskich parafiach. Młodzi skauci włączają się również w akcję bojkotu niemieckich sklepów i towarów, stając przed sklepami niemieckich właścicieli i wstrzymują każdego Polaka przed wejściem, przypominając o powinności wspierania polskiego handlu. Zresztą podobnie rzecz miała się w Galicji, gdzie pierwszy Zjazd Drużynowych i Plutonowych 24-25 marca 1912 r., wyraził swoje przekonania w jednym z punktów ogłoszonej rezolucji: „Wszystkich skautów obowiązuje zasada popierania przemysłu polskiego (…) i bezwzględnego przeprowadzenia w życiu bojkotu wyrobów obcych”.

Skauci na Śląsku

W tym samym czasie idea skautingu dotarła na Śląsk (w 1913 r. działały już pierwsze zastępy skautowe). Jednak ze względu na represje niemieckie rozwinięcie szerszej działalności okazało się możliwe dopiero w 1920 r., przy pomocy Polskiego Komisariatu Plebiscytowego, dzięki któremu Harcerstwo objęło wszystkie powiaty Śląska i osiągnęło stan ponad 6 tys. harcerzy. Jednak poczucie przynależności skautów śląskich do Polski ujawniło się już wcześniej, kiedy około 400 Sokołów i skautów ze Śląska Cieszyńskiego znalazło się pod dowództwem Józefa Hallera w Legionach Polskich.

ZHP

Dzięki wsparciu „Sokoła” w kilka lat harcerstwo swoim działaniem objęło wszystkie zabory oraz polskie środowiska emigracyjne. W 1913 r. istniało już 138 drużyn skautowych w ponad 70 miastach, skupiających blisko 7 tys. młodzieży i instruktorów. Lata 1914-1918 były okresem przejściowym dla wielu organizacji, ze względu na zaangażowanie ich członków w działania zbrojne. Nie inaczej było w przypadku polskiego harcerstwa, z szeregów którego wyszły tysiące żołnierzy polskich walczących o niepodległość Polski. Do ostatecznego zjednoczenia harcerstwa doszło 1-2 listopada 1918 r. – w dniu powołania Związku Harcerstwa Polskiego.

Damian Małecki

wSokole.pl

Bibliografia

M.M. Drozdowski, Harcerstwo a narodziny i początki II Rzeczypospolitej (1910-1921), Warszawa 1998.

D. Kolbuszewska, Trzynastu wspaniałych, Poznań 2008.

E. Małolepszy i Z. Pawluczuk, Zarys dziejów Sokolstwa Polskiego w latach 1867–1997, Częstochowa 2001.

A. Ryfowa, Działalność Sokoła Polskiego w zaborze pruskim i wśród wychodźstwa w Niemczech 1884–1914, Warszawa-Poznań 1976.

E. Sikorski, Szkice z dziejów harcerstwa polskiego w latach 1911-1939, Warszawa 1989

Srebrna księga Sokoła katowickiego, Katowice 1922.

Złota Księga Sokoła Poznańskiego, Poznań 1936.

Artykuły

A. Bogucki, Sokolstwo – Skauting – Harcerstwo Geneza powstania w latach 1909 – 1911 Harcerstwa Polskiego, „Sokół Pomorski”, styczeń-marzec 1998, nr 1, s. 4-5.

W. Błażejewski, „Sokół Pomorski”, Dh Ignacy Kozielewski Sokół – autor hymnu harcerskiego, lipiec wrzesień 2002, nr 1, s. 14.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*