Starannie zrekonstruowane genomy starożytnych ludzi z pozostałości znalezionych w południowoafrykańskim schronisku skalnym wykazują niezwykłą ciągłość genetyczną na przestrzeni czasu.
Schronisko skalne Oakhurst to stanowisko archeologiczne położone w pobliżu miasta George na południowym wybrzeżu RPA. Usytuowane jest na klifie nad strumieniem, w dolinie otoczonej lasem, w którym rosną majestatyczne, stare drzewa żółtodrzewu.
Archeolodzy rozpoczęli wykopaliska w Oakhurst w latach 30. XX wieku. To, co wyróżnia to miejsce, to zapisy ludzkiej obecności trwające przez 12 000 lat. Znaleziono tam nie tylko sztukę naskalną, narzędzia kamienne i fragmenty ceramiki, ale także szczątki 46 osób. Jest to rzadkość, ponieważ większość bardzo starych pochówków w RPA (z ostatnich 40 000 lat) dotyczy pojedynczych osób.
Nowe technologie umożliwiają ciągłe zdobywanie wiedzy na podstawie wcześniej odkrytych materiałów archeologicznych. Dla zespołu badawczego Oakhurst stanowiło szansę na zrekonstruowanie genomów dawnych mieszkańców tego miejsca i ocenę ich pokrewieństwa genetycznego z obecnymi mieszkańcami regionu.
Genom to zestaw informacji genetycznych organizmu, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie, stanowiąc zapis przeszłości. Badanie starożytnych genomów, czyli archeogenetyka, pozwala nam lepiej zrozumieć historię współczesnych ludzi oraz migracje populacji.
Udało się uzyskać 13 starożytnych genomów z ludzkich szczątków znalezionych w Oakhurst, w tym najstarsze DNA z tego regionu, pochodzące od dwóch osób, które żyły około 10 000 lat temu.
Odkrycia te pokazują, że historia populacji w południowej Afryce różni się od innych regionów świata. Ludzie nie przybywali tu falami, zastępując i mieszając się z innymi populacjami. Zamiast tego przez całe 10 000 lat, aż do około 1300 lat temu, istniała długa ciągłość genetyczna.
Archeogenetyka dostarczyła wielu informacji na temat historii ludzkości w Azji i Europie. Jednak w Afryce sukcesy były mniejsze, głównie z powodu trudnych warunków środowiskowych. Przetrwanie starożytnego DNA jest utrudnione w miejscach, gdzie panują wysokie temperatury. Dotychczas opublikowano mniej niż dwadzieścia genomów pochodzących z RPA, Botswany i Zambii.
Afryka jest jednak szczególnie interesująca, ponieważ to kontynent o największej różnorodności genetycznej ludzi. Cała pozostała różnorodność genetyczna świata to jedynie część tej afrykańskiej, co oznacza, że nie można w pełni zrozumieć historii ludzkości bez poznania historii Afryki.
Badania nad kulturą Oakhurst rozpoczęły się w 2017 roku, z udziałem zespołu antropologów biologicznych, archeologów i archeogenetyków. Po uzyskaniu niezbędnych zezwoleń, pozwoleń i podpisaniu umów, pobrano próbki od 13 osób z tego stanowiska.
Dwa z nich pochodziły sprzed 9000-10000 lat, cztery miały 5000-6000 lat, pięć 4000-5000 lat, a dwie były datowane na 1000-1500 lat. Wiek próbek ustalono na podstawie datowania radiowęglowego kolagenu z kości lub zębów. Wszystkie osoby były dorosłe, pięć z nich to kobiety, a osiem to mężczyźni.
Prace genetyczne wymagały kilku prób z powodu trudności technicznych wynikających z niskiej jakości zachowanego DNA. DNA zostało wyekstrahowane z proszku kostnego, a następnie poddane serii procesów laboratoryjnych w celu pomnożenia cząsteczek DNA na tyle, aby możliwe było ich sekwencjonowanie.
Wszystkie zbadane genomy okazały się stosunkowo podobne do genomów współczesnych ludów San i Khoekhoe, którzy nadal zamieszkują ten region, w tym ǂKhomani San. Udało się wykazać, że między 10000 a 1300 lat temu nie doszło do napływu obcej genetyki do schroniska skalnego Oakhurst spoza terenów dzisiejszej Republiki Południowej Afryki.
Taka genetyczna ciągłość na przestrzeni tak długiego czasu jest niezwykła. W porównaniu, w Europie i Azji w starożytnym zapisie DNA widać większe zmiany, które są wynikiem masowych migracji ludności.
Jednak to nie znaczy, że nie było żadnych zmian w południowej Afryce. Widzimy, że ci ludzie wprowadzali z czasem innowacje kulturowe. W schronisku Oakhurst zachowały się różne zmiany technologiczne związane z obróbką kamienia, które równocześnie pojawiają się na innych stanowiskach archeologicznych w RPA.
Około 2,000 lat temu do regionu przybyli nowi osadnicy, którzy wprowadzili pasterstwo, rolnictwo i nowe języki. Zaczęli oni wchodzić w interakcje z lokalnymi grupami zbieracko-łowieckimi. Mimo to, nawet osoba, która żyła 1,300 lat temu, była genetycznie podobna do starszych próbek.
Jest nadzieja, że te nowe wyniki otworzą drzwi do dalszych badań nad jednym z najbardziej zróżnicowanych pod względem kulturowym, językowym i genetycznym regionów świata.
Źródła:
- Ancient human DNA from a South African rock shelter sheds light on 10,000 years of history, The Conversation [dostęp: 16.10.2024].
- Victoria Gibbon, Joscha Gretzinger, Stephan Schiffels, Ancient DNA from South Africa rock shelter reveals the same human population stayed there for 9,000 years, Live Science [dostęp: 16.10.2024].
Fotografia poglądowa, kobieta Hotenotów
