Nocą z 29 na 30 listopada 1830 roku wybuchło powstanie listopadowe
Powstanie listopadowe to polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które objęło swoim zasięgiem Królestwo Polskie, Litwę, Żmudź i Wołyń.
Sygnałem do powstańczego zrywu miał być pożar browaru na Solcu i kamienicy przy ulicy Dzikiej. Powstanie listopadowe wybuchło 29 listopada około godziny 18:00. Polacy zdecydowali się rozpocząć powstanie od ataku na Belweder i zabicia wielkiego księcia Konstantego. Inne oddziały maił zająć koszary rosyjskie i rozbroić stacjonujących tam żołnierzy.
Przeczytaj więcej o powstaniu listopadowym: Powstanie listopadowe | Wywiad z prof. Anną Barańską
Niestety tego planu nie udało się zrealizować. Książę Konstanty zdołał zbiec nie udało się również zaskoczyć oddziałów rosyjskich. Powstańcy na czele z Piotrem Wysockim ruszyli na stare miasto gdzie wezwali ludność Warszawy do walki z okupantem następnie zdobyto Arsenał. Z rąk powstańców zginęło sześciu przeciwnych powstaniu generałów:
- Stanisław Trębicki,
- Maurycy Hauke,
- Stanisław Potocki,
- Ignacy Blumer,
- Tomasz Siemiątkowski,
- Józef Nowicki – zastrzelony wskutek pomyłki,
- pułkownik Filip Meciszewski.
W ciągu nocy i następnego dnia powstańcy opanowali Warszawę, a wojska rosyjskie wycofały się do Wierzbna. Kierownictwo nad postaniem przejęli arystokraci, którzy przystąpili do rozbrajania ludu i podjęli próby porozumienia się z Konstantym w odpowiedzi powstało Towarzystwo Patriotyczne, które domagało się wszczęcia działań wojennych przeciwko rosyjskim okupantom.
5 grudnia 1830 roku na czele rządu tymczasowego stanął Adam Czartoryski, a dyktatorem powstania został generał Józef Chłopicki, który rozwiązał Towarzystwo Patriotyczne i próbował doprowadzić do rokowań z carem, który zażądał bezwarunkowej kapitulacji wojsk polskich.
Czy wiesz jaką rolę odegrało w polskiej historii pytanie „Dywizja czy dywizjon”?
Radykalizacja nastrojów sprawiła, że Chłopicki podał się do dymisji, a sejm 25 stycznia 1831 roku ogłosił detronizację Mikołaja I i dynastii Romanowów. Wojna z caratem stała się nieunikniona. 5 lutego do Królestwa Polskiego wkroczyła armia rosyjska pod dowództwem feldmarszałka Iwana Dybicza.
Wobec przewagi nieprzyjaciela zarządzono taktyczny odwrót w kierunku Warszawy gdzie powstańcy zamierzali stoczyć decydującą bitwę. W trakcie tego przedsięwzięcia doszło do kilku bitw i potyczek. 14 lutego pod Stoczkiem jazda polska pod dowództwem generała Dwernickiego pokonała rosyjską brygadę kawalerii.
W dniach 24-25 lutego doszło do ważnego starcia na przedpolach Grochowa, które zakończyło się taktycznym zwycięstwem wojsk polskich. Dybicz zrezygnował ze szturmu na Warszawę, a naczelne dowództwo nad wojskami powstańczymi powierzono generałowi Skrzyneckiemu.
W marcu wybuchło powstanie na Żmudzi. Polacy pokonali Rosjan w bitwach pod Dębem Wielkim (31 marca) i Iganiami (10 kwietnia). 26 maja 1831 roku doszło do bitwy pod Ostrołęką, która wskutek nieudolnego dowodzenia skończyła się porażką wojsk polskich.
Zajrzyj do naszej recenzji książki: Ostrołęka 26 maja 1831
6 września 1831 roku rozpoczął się rosyjski szturm na Warszawę. Mimo pełnej poświęcenia postawy wojska polskiego pierwsza linia fortyfikacji znalazła się w ręku wroga (śmierć poniósł generał Sowiński). Generał Krukowiecki przystąpił do rokowań z Paskiewiczem i poddał stolicę.
Wojsko polskie, a wraz z nim rząd i sejm, wycofały się do Zakroczymia. Sejm powierzył dowództwo nad powstaniem generałowi Rybińskiemu, później generałowi Umińskiemu. Nie miało to już jednak większego znaczenia, gdyż powstanie faktycznie upadło wraz z kapitulacją Warszawy.
