Propaganda nazistowska

Teatr w III Rzeszy

Podobną rolę, co film, odgrywał teatr. 15 maja 1934 wydano tzw. ustawę teatralną, regulującą całość życia teatralnego w Rzeszy. Zgodnie z nią Ministerstwo Propagandy zatwierdzało całość kadry kierowniczej w każdym teatrze w Niemczech. Decydowało również o repertuarze. Kontrolę nad teatrami spełniał Departament Teatrów. Wszyscy aktorzy i pracownicy teatralni byli przymusowo zrzeszeni w Izbie Teatralnej Rzeszy. Po wejściu w życie ustawy teatr został oczyszczony z ludzi o niepoprawnych poglądach politycznych czy niepewnych rasowo. W idei nazistów teatr miał być rozrywką dla mas. Z tego powodu organizowano przedstawienia w licznych teatrach plenerowych, przedstawienia dawano w zakładach pracy, szkołach, na statkach, a nawet na placach budowy autostrad. Starano się przyciągnąć do teatru młodzież. Niemal we wszystkich miastach Rzeszy organizowano zamknięte przedstawienia dla młodzieży, a gdzieniegdzie odbywały się szeroko reklamowane młodzieżowe festiwale teatralne.

Plakat

Naziści bardzo chętnie korzystali z plakatu. Na plakatach dominował kolor czerwony, ponieważ kojarzył się z ruchem robotniczym. Na wszystkich znajdowała się swastyka, umieszczano na nich slogany bądź karykatury. Wiele afiszy posiadało treści antysemickie. W Austrii przed Anschlussem dominowały plakaty z podobizną Hitlera i napisem „Tak”, bądź ze sloganami takimi jak: Schluss mit der Korruption (stop korupcji) albo Sieg um jeden Preis (zwycięstwo za wszelką cenę). Hitler miał grupę uzdolnionych plastyków zajmujących się projektowaniem afiszy. Na jednym z plakatów przedstawiono go w zbroi, co miało go upodabniać do cesarzy.

Widowiska

Niemiecki plakat propagandowy z 1937 roku Zdj. Wikimedia Commons
Niemiecki plakat propagandowy z 1937 roku
Zdj. Wikimedia Commons

Dużo uwagi przywiązywano do masowych widowisk. Już od początku władzy Hitlera organizowano parady wojskowe. Słynne stały się widowiska organizowane w Norymberdze i Monachium dla upamiętnienia wydarzeń uznawanych za historyczne. Całość zawsze starannie reżyserowano, a punkt kulminacyjny obowiązkowo stanowiło przemówienie Hitlera. Gromadzono olbrzymie tłumy i budowano bogate dekoracje, dbano o odpowiednie oświetlenie i dobierano muzykę. Organizowano różnorodne wiece. Odpowiednio reżyserowane spektakle wprowadzały masy w stan uwielbienia dla Hitlera i jego otoczenia. Do organizowania takich imprez zatrudniano wielu ludzi, w tym wybitnych specjalistów, artystów, grafików, architektów, jak np. Alberta Speera. Ministerstwo propagandy podniosło do rangi święta państwowego dzień pierwszego maja. Wtedy to odbywały się niezwykle huczne uroczystości państwowe. Co roku, w czasie tego święta, przybywały do Berlina delegacje robotników z różnych zakątków Rzeszy. Odbywały się parady, a nazistowskie flagi powiewały w powietrzu. Przywódcy nazistowscy, z Hitlerem na czele, wygłaszali przemówienia do tłumów. Podobne uroczystości, ale na mniejszą skalę, odbywały się w innych częściach kraju.

Nauka i sztuka

Propaganda nazistowska obejmowała swym zasięgiem również naukę i sztukę. Już w 1934 roku Goebbels ustanowił komitet badawczy dla ochrony literatury narodowo-socjalistycznej, który cenzurował nowo wydane książki. Potem było jeszcze gorzej. Ministerstwa Propagandy nakazało spalić książki, które uznał za nieodpowiednie do czytania. Dzieła dokonało SA paląc książki na chodnikach lub placach w pobliżu bibliotek. Wśród niszczonych dzieł znalazły się nie tylko książki napisane przez marksistów czy Żydów, ale również dzieła wielkich klasyków. Ministerstwo stworzyło spis lektur zakazanych w Rzeszy, a za ich posiadanie, czy handel nimi karano.

Sztuka według nazistów miała prezentować nordycki styl. Tworzono dzieła idealizujące nazistowskich bohaterów, takich jak np. Horst Wessel. Malarze, jak np. Heinrich Knirr, malowali wyidealizowane portrety Hitlera. W 1937 roku Goebbels postanowił oczyścić sztukę z elementów zdegenerowanych, sprzecznych z narodowym socjalizmem. Wśród obrazów, które chciał spalić znalazły się m. in. obrazy Renoira, Gauguina i Van Gogha. Tylko bezpośrednia interwencja Hitlera sprawiła, że nie zdecydował się na ten akt wandalizmu. Nawet muzyka nie była wolna od propagandy. Dowodem na to był rosnący kult Wagnera i takie pieśni jak Horst Wessel Lied czy marsz Badenweiler Lili Marlene.

Podsumowanie

Nazistowska propaganda odnosiła sukcesy zanim naziści doszli do władzy i zorganizowali monopol na swoją doktrynę w mass mediach. Jej sukces można tłumaczyć jej osobliwą jadowitością, kłamliwością i odwoływaniem się do sentymentów i tradycji popularnych w społeczeństwie niemieckim. Propaganda starała się wzbudzić dumę narodową Niemców. Jej sukces zależał być może również od słabości propagandy alianckiej, która praktycznie nie docierała do Rzeszy.

mgr Grzegorz Gomułka

Bibliografia:

B. Drewniak, Teatr i film Trzeciej Rzeszy, Gdańsk 1972.

W. Laqvevr, Faszyzm. Wczoraj. Dziś. Jutro, Warszawa 1998.

R. Manvell, H. Fraenkel, Goebbels, Warszawa 1962.

O. Thomson, Historia propagandy, Warszawa 2001.

Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, T. 5, Warszawa 1996.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*