Satyra, stereotypy i propaganda. Rzecz o XIX-wiecznych mapkach humorystycznych europy. Część III

W ostatniej części cyklu o mapkach humorystycznych, prezentujemy pojedyncze mapki z pozostałych państw europejskich. Większość powstała w państwach neutralnych, co nie oznacza jednak wcale, że były mniej ciekawe od tych, które powstały w państwach z tzw. „koncertu mocarstw”. Dodatkowo przedstawiamy mapki, które powstały poza granicami Starego Kontynentu.

Przeczytaj część pierwszą i drugą 

MAPKI Z INNYCH PAŃSTW EUROPY

Chociaż pojedyncze mapki powstały także w państwach, z których większość posiadała oficjalnie status neutralny, to nie były one wcale wolne od technik propagandowych, ograniczając się jedynie do satyry. Wręcz przeciwnie – to właśnie mapki ze Szwajcarii czy Holandii najbardziej ujawniały polityczne preferencje twórcy.

1.Schmidt C., Das heutige Europa, Szwajcaria 1887

Wydana w Szwajcarii w 1877 roku mapka humorystyczna była chyba jedną z pierwszych, które powstały w państwie oficjalnie głoszącym neutralność. Wizerunki poszczególnych państw zdradzają nam sympatie polityczne rysownika, które niewątpliwie były też odzwierciedleniem poglądów pewnej części społeczeństwa.

Po raz kolejny zostaje w sposób negatywny przedstawiona przede wszystkim Rosja. W postaci Dziadka Mroza wyciąga ręce na zachód, dookoła są zaś szubienice i cierpienie, które mają zapewne nawiązywać do despotycznego ustroju tego kraju i krwawych rozpraw z opozycją. W tym czasie trwały też brutalne pogromy na Żydach. Pośrodku stoi car Aleksander III na beczce dynamitu, trzymający w dłoniach dwa rewolwery. Tym sposobem rysownik próbował ukazać niebezpieczeństwo nadchodzące z imperialnej Rosji. Tę ekspansywną drogę ku zachodowi próbuje powstrzymywać wymownym gestem dłoni cesarz Wilhelm I. Trudno z kolei powiedzieć, jaką sytuację polityczną chciał przedstawić rysownik we Francji. Wydaje się jednak, że jadąca na rowerze postać to generał Georges Boulanger, zaś jegomościem siedzącym na jego plecach, sądząc po sporych wąsach, może być Napoleon Wiktor Bonaparte. Obaj mniej więcej w podobnym czasie zostali skazani na wypędzenie z kraju, do czego być może właśnie nawiązuje autor mapki[1].

Rysownik zdradza także pewną niechęć do Włoch. Kraj ten przedstawiony jest w komiczny sposób w postaci buta, zapewne z powodu swojego kształtu. Wyłazi z niego dziki kot, który drażni jeżozwierza uosabiającego Szwajcarię. Należałoby się zastanowić, dlaczego autor postanowił przedstawić własny kraj w taki właśnie sposób. Wydaje mi się, że są dwie możliwości. Jedną z nich będzie stwierdzenie, że pomimo neutralności Szwajcaria musi być ciągle czujna. Drugą możliwością będzie zaakcentowanie silnej neutralności tego państwa. W końcu jako kolczaste zwierzę nie każdemu pozwoli się do siebie zbliżyć. Wracając jeszcze na chwilę do Włoch, to znów mamy do czynienia z rysownikiem, który sprzeciwia się obecnej sytuacji Kościoła w tym kraju – z dziury w bucie wychodzi bowiem papież. Austro-Węgry starają się w tym czasie utrzymać przy sobie bałkańską trzodę, która powoli zaczyna jej się wymykać. Nie zabrakło także ukazania coraz trudniejszego położenia Osmanów w tym rejonie, którzy w postaci zgiętego wpół Turka ledwo sobie radzą. Temu smutnemu obrazkowi przygląda się mizernie wyglądająca twarz z Azji Mniejszej.

Wielka Brytania znów jest w izolacji. Po raz kolejny mamy bogacza siedzącego na workach kosztowności, który odwrócony jednak tym razem plecami, kompletnie nie interesuje się wydarzeniami na kontynencie. Ponownie mamy też zniewoloną Irlandię. W podobnej izolacji znajduje się również Hiszpania. Z kolei Norwegia i Szwecja, w postaci dwóch polarnych fok, wydają się nieco ze sobą droczyć, symbolizując napięte stosunki w unii tych dwóch państw.

Szwajcarska mapka oprócz ukazania politycznych sympatii i nieprzyjaźni autora zawiera też kilka elementów świadczących o jego ciekawym poczuciu humoru. Oprócz włoskiego buta mamy też bowiem Sardynię przedstawioną w postaci puszki sardynek czy Morze Czarne koloru czarnego. Zaiste ciekawe zastosowanie gry słów i prostych skojarzeń.

2.Europa beke mappaja, Austro – Węgry 1887

Mapa będąca tylko małą przeróbką szwajcarskiej Das heutige Europa została opublikowana w 1887 w węgierskim magazynie satyrycznym Bolond Istók wydawanym od 1878 roku[2]. Pomimo bardzo wielu podobnych elementów znaleźć jednak możemy kilka oryginalnych rozwiązań rysownika.

One Comment

  1. Bardzo ciekawa seria artykułów!!
    czy mogę autor prosić o maila !!
    [email protected]

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*