Teczka ewidencji operacyjnej na parafie – TEOP

Czym było TEOP?

TEOP fizycznie rozpoczynało się od spisu dokumentów znajdujących się w danym materiale. Jednostka składała się z dwóch części. W części I umieszczano informacje ogólne na temat parafii (adres, telefon, dekanat, diecezja, nazwa parafii, liczba wiernych, procent uczęszczania w praktykach religijnych, data założenia parafii, wybudowania kościoła), szkic zakresu terytorialnego, fotografie obiektów parafialnych i sakralnych, wykaz placówek zakonnych funkcjonujących na terenie parafii wraz z dokładnymi adresami, wykaz kaplic i sanktuariów należących do parafii, wykaz punktów katechetycznych z dokładnymi adresami, wykaz miejsc odpustowych z datami odpustów, wykaz organizacji katolickich działających na terenie parafii wraz z ich kierownictwem, wykaz członków rady parafialnej, wykaz innych wyznań i ich kierownictwa funkcjonujących na terenie parafii, wykaz tajnych współpracowników i kontaktów obywatelskich, wzór pieczątek i pism urzędowych używanych przez kancelarię parafialną, informacje na temat poszczególnych duszpasterstw, inwentarz majątku ruchomego i nieruchomego., charakterystykę konfliktów między proboszczem a parafianami oraz pośród osób duchownych z władzami kurialnymi, formy werbowania młodzieży do seminariów i zakonu. W części II znajdowały się karty E-15 osób figurujących w części I, arkusze kronikarskie materiałów operacyjnych, plan rozpracowania[9].

Jak bardzo były to dokładne opracowania, warto zapoznać się z następującymi przykładami.

  1. Przykład ogólnego opisu parafii – fragment:

,,Parafia w Prochowicach – plebania o łącznej kubaturze 301m2. Zamieszkują trzech księży i dwie osoby świeckie. Miesięczny czynsz wynosi 257,80 złotych, rocznie złotych 3093,60. Drugi budynek mieszkalny – organista /mały domek/. Dotychczas kubatura niewymierzona. Zajmuje go organista i jeden ksiądz /Kądziołek Władysław/. Czynsz normalnie płacą w Miejskiej Radzie Narodowej w Prochowicach”[10].

  • Przykład opisu relacji duszpasterz – parafianie innych wyznań:

,,Dnia 5 marca 1963 roku w godzinach wieczornych wspólnie z tow. Bidzińskim Józefem przeprowadzaliśmy rozmowę z ks. Zygmuntem Posio proboszczem parafii Koskowice pow. Legnica. Na początku rozmowy ks. Posio Zygmunt opowiadał nam o kłopotach, jakie posiada w chwili obecnej wśród miejscowych parafian między innymi wyznania greko-katolickiego/ narodowości ukraińskiej/ mają do niego pretensje. Powodem było to, że z ambony publicznie skrytykował niektórych wiernych, którzy w czasie tzw. wizyty duszpasterskiej unikali ks. Posio, gdy ten ich odwiedzał. Unikali go przeważnie parafianie wyznania greko-katolickiego”[11].

  • Przykład charakterystyki grupy parafialnej – ministrantów:

,,Na terenie parafii jest kółko ministrantów składających się od 8-12 chłopców w wieku szkolnym. Opiekunem jest ks. proboszcz. Aktyw kościelny zgrupowań w powyższych komórkach, poza działalnością czysto kościelno-liturgiczną, prowadzi również działalność wychodzącą poza ramy kościelne[12].

W TEOP grupowane były dane odzwierciadlające realny wpływ kleru na społeczeństwo w kierunku działań antypaństwowych. W materiałach umieszczano także krótką charakterystykę powiązań kleru z reakcyjnym środowiskiem[13].

Konkluzja

Mechanizm prześladowania Kościoła jest szczególnie widoczny w zestawieniu ze sobą TEOK, TEOP, TEOD oraz TEOB. Na wstępie artykułu autor postawił pytanie, czy TEOP można uznać za element systemowego inwigilowania i próby podporządkowania władzy ludowej Kościoła. W toku analizy dostępnych materiałów należy stwierdzić, że o ile istnienie TEOK było jasnym dowodem, iż każdy z duchownych w okresie PRL był podawany mniej lub bardziej odczuwalnej represji z samego faktu, iż wybrał stan kapłański lub zakonny, o tyle fakt zbierania informacji w ramach TEOP może stać się podstawą do stwierdzenia, iż SB poddawała represji również wspólnoty parafialne. Zebrane w ten sposób informacje służyły m.in. do wyciągania konsekwencji wobec osób zaangażowanych w życie danej parafii. Osoby zatrudnione w państwowych zakładach pracy były pozbawiane możliwości awansu czy dodatkowych profitów, uczniowie szkół średnich mogli mieć problem ze zdaniem egzaminu maturalnego, aby czasem nie wstąpili do seminarium czy klasztoru.

Adam Szpotański

Fot. Zdjęcie poglądowe – Wikimedia Commons

Bibliografia:

Źródła:

Archiwum Instytut Pamięci Narodowej oddział we Wrocławiu

– IPN Wr 024/6260. Teczka Ewidencji Operacyjnej na Parafię dotycząca parafii rzymskokatolickiej w Koskowicach w powiecie legnickim

– IPN Wr 032/465. Materiały Teczki Ewidencji Operacyjnej na Parafię nr 5070 w Prochowicach

– IPN Wr 0213/19/1. Niewypełniona obwoluta teczki ewidencji operacyjnej na parafię, zawierająca puste formularze

Instrukcje, wytyczne, pisma Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z lat 1962-1989. Wybór dokumentów, Ed. A. Dziurok, F. Musiał, Kraków-Katowice 2017

– Instrukcja nr 002/63 Dyrektora Departamentu IV i Dyrektora Biura ,,C” z dnia 6 lipca 1963 roku o zasadach i trybie prowadzenia ewidencji i dokumentowania działalności kleru katolickiego

– Instrukcja dyrektora Departamentu IV nr 005/63 o zasadach i trybie prowadzenia ewidencji i dokumentacji działalności biskupów

– Pismo Dyrektora Departamentu IV MSW do szefa Służby Bezpieczeństwa MSW w sprawie likwidacji teczek księży z 26 sierpnia 1989 roku

– Zarządzenie nr 075/89 Ministra Spraw Wewnętrznych dotyczące przekształceń departamentów III, IV, V i VI MSW oraz Biura Studiów SB i Głównego Inspektoratu Ochrony Przemysłu w Departamencie Ochrony Konstytucyjnego Porządku Państwa, Departamentu Ochrony Gospodarki oraz Departamentów Studiów

– Zarządzenie Wewnętrzne nr 004/63 Dyrektora Departamentu IV w sprawie kontroli stopnia realizacji przez jednostki terenowe MSW zarządzenia 0014/63 Ministra Spraw Wewnętrznych instrukcji 002/63 Dyrektora Departament IV i Dyrektora Biura ,,C”

Opracowania:

– Frazik W., Kopka B., Majchrzak G., Dzieje aparatu represji w Polsce Ludowej (1944-1989). Stan badań, in.: Wokół teczek bezpieki, Ed. P. Gryc, Kraków 2015.

– Madej M., SB uprzejmie donosi, Wrocław 2014.

– Musiał F., Przeciw Kościołowi, in.: Operacja zniszczyć Kościół, Ed. F. Musiał, J. Szarek. Kraków 2007.

– Walusiak D., TEOK. Teczka Ewidencji Operacyjnej na Księdza. In. Kościół w godzinach próby, Ed. T. Balom-Mroczka, J. Szarek. Kraków 2006.

Żaryn J., Kościół w PRL, Warszawa 2004.

Przypisy:

[1] W. Frazik, B. Kopka, G. Majchrzak, Dzieje aparatu represji w Polsce Ludowej (1944-1989). Stan badań, in.: Wokół teczek bezpieki, Ed. P. Gryc, Kraków 2015, s. 100.

[2] M. Madej, SB uprzejmie donosi, Wrocław 2014, s. 76-77.

[3] F. Musiał, Przeciw Kościołowi, in.: Operacja zniszczyć Kościół, Ed. F. Musiał, J. Szarek, Kraków 2007, s. 11.

[4] Pismo Dyrektora Departamentu IV MSW do szefa Służby Bezpieczeństwa MSW w sprawie likwidacji teczek księży z 26 sierpnia 1989 roku. Instrukcje, wytyczne, pisma Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z lat 1962-1989. Wybór dokumentów, Ed. A. Dziurok, F. Musiał, Kraków-Katowice 2017, s. 855.

[5] D. Walusiak, TEOK. Teczka Ewidencji Operacyjnej na Księdza, in.: Kościół w godzinach próby, Ed. T. Balom-Mroczka, J. Szarek, Kraków 2006, s. 288-289, 295-296; Zarządzenie nr 075/89 Ministra Spraw Wewnętrznych dotyczące przekształceń departamentów III, IV, V i VI MSW oraz Biura Studiów SB i Głównego Inspektoratu Ochrony Przemysłu w Departamencie Ochrony Konstytucyjnego Porządku Państwa, Departamentu Ochrony Gospodarki oraz Departamentów Studiów, s. 851.

[6] Instrukcja nr 002/63 Dyrektora Departamentu IV i Dyrektora Biura ,,C” z dnia 6 lipca 1963 roku o zasadach i trybie prowadzenia ewidencji i dokumentowania działalności kleru katolickiego, s. 288-289; J. Żaryn, Kościół w PRL, Warszawa 2004, s. 62.

[7] Instrukcja nr 002/63 Dyrektora Departamentu IV i Dyrektora Biura ,,C” z dnia 6 lipca 1963 roku o zasadach i trybie prowadzenia ewidencji i dokumentowania działalności kleru katolickiego, s. 230.

[8] Instrukcja dyrektora Departamentu IV nr 005/63 o zasadach i trybie prowadzenia ewidencji i dokumentacji działalności biskupów, s. 265-267.

[9] AIPN Wr 0213/19/1. Niewypełniona obwoluta teczki ewidencji operacyjnej na parafię zawierająca puste formularze; Instrukcja nr 002/63 Dyrektora Departamentu IV i Dyrektora Biura ,,C” z dnia 6 lipca 1963 roku o zasadach i trybie prowadzenia ewidencji i dokumentowania działalności kleru katolickiego, s. 229-230.; Zarządzenie Wewnętrzne nr 004/63 Dyrektora Departamentu IV w sprawie kontroli stopnia realizacji przez jednostki terenowe MSW zarządzenia 0014/63 Ministra Spraw Wewnętrznych instrukcji 002/63 Dyrektora Departament IV i Dyrektora Biura ,,C”, s. 257.

[10] AIPN Wr 032/46.5. Materiały Teczki Ewidencji Operacyjnej na Parafię nr 5070 w Prochowicach.

[11] AIPN Wr 024/6260. Teczka Ewidencji Operacyjnej na Parafię dotycząca parafii rzymskokatolickiej w Koskowicach w powiecie legnickim.

[12] Ibidem.

[13] Instrukcja nr 002/63. Dyrektora Departamentu IV i Dyrektora Biura ,,C” z dnia 6 lipca 1963 roku o zasadach i trybie prowadzenia ewidencji i dokumentowania działalności kleru katolickiego, s. 230.

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*