Ustrój II Rzeszy | Część I

Konstytucja Rzeszy Niemieckiej

Po pierwszych wyborach, które odbyły się 3 marca 1871 roku, uchwalono konstytucję Rzeszy Niemieckiej, na mocy której II Rzesza stawała się federacją 22 monarchii, w tym 4 królestw i 3 wolnych miast. Weszła ona w życie 4 maja 1871 roku. Konstytucję, która regulowała ustrój państwa, uchwalono przez sejmy państw mających wejść w skład Cesarstwa Niemieckiego. Nowo uchwalona konstytucja była przeróbką dotychczas obowiązującej konstytucji Związku Północnoniemieckiego wraz ze specjalnymi umowami z państwami południowoniemieckimi. Wprowadzała ona Niemcy jako kraj związkowy, federację szeregu monarchii pod dziedziczną władzą króla pruskiego jako cesarza niemieckiego. System federacyjny sprawiał, że obok instytucji wspólnych dla całego państwa dalej istniały lokalne ośrodki władzy, czyli stare rody, dynastie, rządy i prawa. Dla wszystkich było jasne, że każde nowo powstałe państwo o charakterze federacyjnym musi określić, które aspekty funkcjonowania państwa należą do wspólnych, a które do lokalnych kompetencji. Ustalono, że rządy krajów wchodzących w skład Rzeszy reprezentowane będą w Bundestagu (Radzie Związku), w którym liczba głosów zależała od wielkości danego księstwa. Bez zgody Rady nie można było uchwalić jakiejkolwiek ustawy. Reichstag był natomiast parlamentem Rzeszy, którego przedstawiciele wybierani byli w wyborach powszechnych i równych. To od niego, a także od Rady zależał budżet oraz ustawodawstwo.

Wilhelm I Zdj. Wikimedia Commons
Wilhelm I
Zdj. Wikimedia Commons

Większe kraje związkowe z południa, jak Bawaria czy Wirtembergia, zachowały własne zarządy poczty i kolei. Bawaria ponadto miała prawo utrzymywania własnych stosunków konsularnych (z czego korzystała, utrzymując konsulów w Watykanie, Austrii i Francji – głównie przez osobę Ludwika II). Inne państwa mogły utrzymywać stosunki z krajami zagranicznymi na stopie wyłącznie dyplomatycznej. Między poszczególnymi państwami dopuszczalne były stosunki konsularne i dyplomatyczne, co jednak nie miało większego sensu, gdyż każde państwo posiadało przedstawicielstwo w Berlinie. Jako wspólne dla całej Rzeszy uchwalono:

1) cła, walutę i inne sprawy gospodarcze;

2) ustawodawstwo w dziedzinie prawa cywilnego, karnego, procesowego i handlowego;

3) administrowanie koloniami;

4) marynarkę wojenną;

5) podatki do celów wspólnych.

Sprawy zagraniczne były w rękach cesarza i kanclerza. Wszelkiego rodzaju traktaty, sprawy wojenne i pokojowe zależały od cesarza, oczywiście za zgodą Rady, który mianował także kanclerza, ten zaś podlegał tylko cesarzowi i w praktyce był ministrem spraw wewnętrznych. Kanclerz był jedynym ministrem Rzeszy, a decyzje cesarza musiały mieć jego poparcie. Ustawy Rzeszy otrzymały pierwszeństwo przed analogicznymi ustawami poszczególnych krajów związkowych. Kwestia wojsk lądowych poszczególnych państw w ramach armii Rzeszy w czasie pokoju leżała w gestii poszczególnych władców, natomiast w czasie wojny armia podlegała wyłącznie cesarzowi. Administracja wewnętrzna podlegała lokalnym władcom. Dominująca rola Prus stwarzała podstawy pod jednolitość państwa niemieckiego.

Cesarstwo niemieckie, mimo charakteru narodowego, szczególnie w pierwszych latach istnienia, borykało się z licznymi problemami tożsamościowymi. Najlepiej o tym świadczy fakt symboli narodowych. Godło, choć ogólnie przyjęte, miało charakter wyraźnie pruski (orzeł pruski w tarczy na środku piersi jednogłowego orła z czerwonym dziobem). Sprawa flagi nie była także oczywista. Dopiero w 1892 roku Wilhelm II jednoznacznie ustanowił flagę narodową w kolorach czarno-biało-czerwonym. Inne flagi pojawiły się w armii i marynarce. Na początku istnienia II Rzeszy państwo nie miało oficjalnego hymnu. Pojawiło się kilka propozycji (w tym słynna Warta/Straż na Renie), ostatecznie jednak dopiero w 1922 roku oficjalnie uznano Deutschlandlied za oficjalny hymn Niemiec.

Cesarstwo

Powstanie II Rzeszy w obecnym kształcie uznano za duży, choć nie do końca spełniony, sukces. Wszystkim wiadome było, że za największego wygranego zjednoczeniowych procesów trzeba uznać Prusy. Na drugim biegunie z kolei znalazła się przede wszystkim Austria, wywindowana całkowicie poza nawias Cesarstwa Niemiec, oraz silne kraje południowoniemieckie. Cesarstwo stało się zwycięstwem Bismarcka i efektem szeregu ustępstw władców niemieckich, chcących zachować choć cząstkę dotychczasowej władzy. Także w samych Prusach pojawiały się głosy negujące nie tylko sam sposób zjednoczenia, ale także jego istotę. Nie zmieniało to faktu, że od 1971 roku na arenie europejskiej pojawiło się duże silne państwo z mocarstwowymi ambicjami (oczywiście same Prusy także stanowiły liczący się na arenie międzynarodowej kraj).

Patryk Tomala – autor bloga: http://empiresilesia.c0.pl/

Bibliografia:

  1. Chwalba A., Historia Powszechna. Wiek XIX, Warszawa 2009.

  2. Czapliński Wł., Galos A., Korta W., Historia Niemiec, Wrocław 2010.

  3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Cesarstwo_Niemieckie

  4. Kotłowski T., Niemcy 1890-1945, Kraków 2008.

  5. Krasuski J., Historia Niemiec, Wrocław-Warszawa 1998.

  6. Krasuski J., Historia Rzeszy niemieckiej 1871-1945, Poznań 1971.

  7. Maciejewski T., Historia powszechna ustroju i prawa, Warszawa 2000.

  8. Osterhammel J., Historia XIX wieku. Przeobrażenia świata, Poznań 2013.

  9. Prusy. Wzlot i upadek, „Pomocnik Historyczny Polityki” 3/2012.

  10. Zieliński Z., Niemcy. Zarys dziejów, Kraków 1998.

3 komentarze

  1. czeslav19

    drobna pomyłka, na samym końcu powinno byc ,,Nie zmieniało to faktu, że od 1871 roku”. Po za tym świetny artykuł, serdecznie pozdrawiam 🙂

  2. nie król Napoleon II tylko cesarz Napoleon III ale tak to swienty artykul. Pozdrawiam

  3. dziękuje bardzo za zwrócenie uwago. Pozdrawiam

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*