Władysław IV Waza – wojownik w czasach pokoju | część 2

Część II: Wybawca smoleńska

Reformy wojskowe?

Zanim wraz z królem udamy się pod Smoleńsk, trzeba pochylić się nad jedną kwestią. Jak wyglądały „reformy” wojskowe Władysława IV. W literaturze przedmiotu utarło się, że Władysław IV Waza wprowadził wyraźny podział na wojska autoramentu narodowego (husaria, jazda kozacka, piechota polsko-węgierskie) oraz autoramentu cudzoziemskiego (piechota niemiecka, rajtaria, arkabuzeria, dragonia). Mamy tutaj jednak do czynienia z pewnymi nieścisłościami czy wręcz nadinterpretacjami. Po pierwsze – termin „autorament cudzoziemski” po raz pierwszy w źródłach pojawia się w XVIII wieku, do wojska XVII-wiecznego bardziej pasuje słowo „zaciąg”. Po drugie – wojska zaciągu cudzoziemskiego były obecne w wojskach Rzplitej, co najmniej od czasów Batorego. Jak więc wyglądała ich ewolucja?

Zacznijmy od piechoty. Większe Zapotrzebowanie na piechotę niemiecką pojawiło się podczas wojen toczonych przez Zygmunta III Wazę. Chodzi tu głównie o wojnę z Moskwą z lat 1609-1618, kampanię chocimską 1621 oraz wojnę o ujście Wisły w latach 1626-1629, w toku której wojska Rzeczpospolitej mierzyły się z armią szwedzką dowodzoną przez wybitnego wodza króla Gustawa Adolfa. Według szacunków Przemysława Gawrona, podczas oblężenia Smoleńska w latach 1609-1611, królowi Zygmuntowi III towarzyszył regiment piechoty niemieckiej Jana Wejhera niestety ciężko ustalić ilu żołnierzy wchodziło w skład owego regimentu, bowiem trzy różne źródła podają trzy różne liczby: 2000, 1400 i 1200. Regiment Wejhera wziął udział we wszystkich szturmach na smoleńskie mury. Oddziały piechoty cudzoziemskiej zapisały również niechlubną kartę w tej wojnie, bowiem podobno to one rozpoczęły rzeź mieszkańców Moskwy w dzielnicy Kitajgorod 29 marca 1611.

Wzrost znaczenia jednostek piechoty niemieckiej nastąpił podczas obrony Chocimia. Bitwa pod Cecorą, która poprzedziła chocimską epopeję została rozegrana rok wcześniej i w jej wyniku zniszczeniu uległy wojska kwarciane, które zaciągane były według narodowego wzoru. Unicestwienie wojsk kwarcianych spowodowało, że Zygmunt III Waza i naczelne dowództwo znowu musiało szukać pomocy za granicą i werbować tam piechurów. Według obliczeń Leszka Podhorodeckiego, który dotarł do dwóch źródeł (różniących się od siebie: Komput wojska polskiego na pierwszą ekspedycję pod komendą J.K. Chodkiewicza oraz Comput wojska polskiego przeciw Osmanowi A.D. 1621.) piechoty niemieckiej pod Chocimiem miało być 6450 lub 6100 porcji. Oczywiście system porcji nigdy nie odpowiadał realnej liczbie żołnierzy, toteż faktycznie musiały być mniejsze o ok. 10%, do tego, jak ustalił Jan Wimmer, cześć żołdaków zdezerterowała z armii jeszcze przed bitwą lub zmarła z powodu chorób i trudów marszu. Jednostki cudzoziemskie wywiązały się podczas oblężenia obozu chocimskiego znakomicie ze swojego zadania i chlubnie zapisały się na kartach dziejów polskiego oręża. Co ciekawe, podczas tej bitwy również i polskie regimenty zostały przezbrojone w muszkiety i walczyły na wzór holenderski.

Prawdziwym przełomem była jednak, dopiero wojna polsko-szwedzka z lat 1626-1629. Dotychczas walki ze Szwedami prowadzone były w odległych Inflantach, których obrona spadła na barki armii litewskiej, okresowo wspieranej przez wojska koronne. W 1626 roku Gustaw Adolf i jego nowo-zreformowana armia uderzyła jednak na bezpośrednie terytoria Korony, czyli Prusy Królewskie. Zaczęła się blokada i oblężenie Gdańska, a wojsko szwedzkie rozlało się na całe Żuławy Wiślane. Sytuacja była bardzo poważna, bowiem w Prusach nie utrzymywano stałej armii, gdyż po prostu nie było takiej potrzeby. Jedyne jednostki jakie stacjonowały wówczas w Prusach, to oddziały miejskie. Regularne wojsko stałe jakie wówczas istniało w Rzeczpospolitej, czyli wyżej wspomniani kwarciani, stacjonowali na Ukrainie. Również prywatne armie magnackie ulokowane były na terenach ukrainnych.

Muszkieter szwedzki,
Fot. Wikimedia Commons

Artykuł składa się z więcej niż jednej strony. Poniżej znajdziesz numerację stron.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*