Wyjątkowość Japonii a Chiny | część 1

Wojna japońsko-koreańska z lat 1592-1598 miała dla stosunków chińsko-japońskich poważne następstwa. Z jednej strony Chińczycy utwierdzili się w przekonaniu, że ich system postrzegania świata jest słuszny. Według nich skuteczna interwencja wojsk chińskich miała ochronić lojalnego wasala przed drugim, krnąbrnym wasalem, cały zaś konflikt nie przeniósł się w ogóle na tereny samego cesarstwa. System państw satelickich otaczający Państwo Środka działał doskonale, więc nie trzeba go było zmieniać. Ta nadmierna pewność siebie, połączona z niechęcią do jakichkolwiek reform systemu, miała się utrzymać również w czasach ostatniej dynastii – Qing (1644-1912)[46].

Z drugiej strony oficjele japońscy zupełnie stracili zainteresowanie kontynentem. Kolejni Tokugawowie starali się przede wszystkim utrzymać stabilność i jedność Japonii, a obostrzenia dotyczące kontaktów z zagranicą były wręcz drakońskie; z Archipelagu miano wydalić wszystkich obcokrajowców, a Japończycy nie mogli opuszczać Wysp, za co groziła kara śmierci[47]. Japonia popadła w izolację.

Wszystko miało ulec zmianie w XIX wieku, kiedy to przyspieszająca industrializacja, modernizacja oraz kolonizacja Azji i Afryki dokonywana przez imperia europejskie oraz Stany Zjednoczone miała odcisnąć swój wpływ na każdy zakątek świata. Nowi globalni gracze z Zachodu osiągnęli niespotykane wcześniej przewagi i dysproporcje technologiczno-militarno-organizacyjne względem tradycyjnych azjatyckich monarchii. Aby przetrwać, Chiny i Japonia musiały powziąć wysiłek nie tylko dotyczący zasypania technologicznej przepaści, z ich perspektywy należało również przedefiniować tożsamościowy czy narodowy charakter społeczeństw[48].

Jest to jednak materiał na drugą część, w której kwestia japońskiej wyjątkowości w chińskim kontekście zostanie poprowadzona do początków XXI wieku.

Jakub Iwan

Bibliografia:

Andressen C., KRÓTKA HISTORIA JAPONII. Od samurajów do SONY, Warszawa 2009

Bayer J., Dziak W., Tybet. Szkice z dziejów chińsko-tybetańskich, Warszawa 2015

Birth of the Constitution of Japan, 3-1 Emperor, Imperial Rescript Denying His Divinity (Professing His Humanity), https://www.ndl.go.jp/constitution/e/shiryo/03/056shoshi.html

Buckley Ebrey P., Ilustrowana Historia Chin, Warszawa 2002

Frankopan P., Jedwabne szlaki. Nowa historia świata, Warszawa 2018

Gordon A., Nowożytna historia Japonii, Warszawa 2010

Halbfass Wilhelm: EUROPA, INDIE I „EUROPEIZACJA ŚWIATA. „Europa i co z tego wynika”. Warszawa 1990, s. 253-272

Hall J.W., Japonia, Warszawa 1979

Hendry J., Japończycy. Kultura i społeczeństwo, Kraków 2013

Koizumi Kenkichiro: In Search of „Wakon”: The Cultural Dynamics of the Rise of Manufacturing Technology in Postwar Japan. “Technology and Culture”, T. 43. 2002, s. 29-49

Rodziński W., Historia Chin, Wrocław 1974

Rurarz J., Historia Korei, Warszawa 2005

Said E., Orientalizm, Poznań 2005

Totman C., Historia Japonii, Kraków 2009

Tubielewicz J., Historia Japonii, Wrocław 1984

Tubielewicz J., Mitologia Japonii, Warszawa 1986

Whitfield S., The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith, Chicago 2004

Przypisy:

[1] Hendry J., Japończycy. Kultura i społeczeństwo, Kraków 2013, s. 26-27.

[2] Przy czym należy zachować proporcje. Japonia ze względów geograficznych przez większy okres swojej historii nawiązywała interakcje polityczno-kulturowe najczęściej z państwami Półwyspu Koreańskiego oraz Chin, czy też mniejszymi organizmami państwowymi, m.in. z Wysp Riukiu. Chiny z kolei posiadały sąsiedztwo na wszystkich kierunkach geograficznych, co jako jeden z czynników przyczyniło się do postrzegania swojego państwa przez Chińczyków jako Państwa Środka w niemal dosłownym sensie.

[3] Edward Said (ur. 1 listopada 1935 w Jerozolimie, zm. 25 września 2003 w Nowym Jorku) – profesor i teoretyk literatury. Badaniami nad postrzeganiem Orientu przez Zachód położył podwaliny pod studia postkolonialne.

[4] Por. z: Said E., Orientalizm, Poznań 2005.

[5] Halbfass Wilhelm: EUROPA, INDIE I „EUROPEIZACJA ŚWIATA. „Europa i co z tego wynika”. Warszawa 1990, s. 262.

[6] Era Meiji (jap. 明治 – Meiji) – okres historii Japonii, który przypada na czasy panowania cesarza Mutsuhito w latach 1868-1912. Doszło wtedy do tzw. odnowy Meiji (jap. 明治維新 – Meiji Ishin), podczas której Japonia doznała przemian społeczno-ustrojowo-gospodarczo-wojskowych. Pozwoliły one w niedługim czasie dołączyć Krajowi Kwitnącej Wiśni do wąskiego grona nowoczesnych i uprzemysłowionych mocarstw.

[7] Tubielewicz J., Mitologia Japonii, Warszawa 1986, s. 28-29.

[8] Hendry J., op. cit., s. 25.

[9] Tubielewicz J., op. cit., s. 81.

[10] Hendry J., op. cit., s. 24.

[11] Birth of the Constitution of Japan, 3-1 Emperor, Imperial Rescript Denying His Divinity (Professing His Humanity), https://www.ndl.go.jp/constitution/e/shiryo/03/056shoshi.html (data dostępu: listopad 2020)

[12] Andressen C., KRÓTKA HISTORIA JAPONII. Od samurajów do SONY, Warszawa 2009, s. 17.

[13] W języku chińskim nazwa „Chiny” składa się z dwóch znaków: 中 (chiń. zhōng), oznaczającego „środek” oraz 国(chiń. guó), oznaczającego „państwo”, co daje w połączeniu Państwo Środka.

[14] Bayer J., Dziak W., Tybet. Szkice z dziejów chińsko-tybetańskich, Warszawa 2015, s. 23-24.

[15] Ibidem, s. 24-25.

[16] Ibidem, s. 25.

[17] Ibidem, s. 26-27.

[18] Ibidem, s. 31.

[19] Hendry J., op. cit., s. 29.

[20] Ibidem, s. 298.

[21] Koizumi Kenkichiro: In Search of „Wakon”: The Cultural Dynamics of the Rise of Manufacturing Technology in Postwar Japan. “Technology and Culture”, T. 43. 2002, s. 36-37.

[22] Totman C., Historia Japonii, Kraków 2009, s. 74.

[23] Whitfield S., The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith, Chicago 2004, s. 47.

[24] Totman C., op. cit., s. 127-128.

[25] Frankopan P., Jedwabne szlaki. Nowa historia świata, Warszawa 2018, s. 182-191.

[26] Buckley Ebrey P., Ilustrowana Historia Chin, Warszawa 2002, s. 172-173.

[27] Bayer J., Dziak W., op. cit., s. 153.

[28] Rodziński W., Historia Chin, Wrocław 1974, s. 291.

[29] Tubielewicz J., Historia Japonii, Wrocław 1984, s. 169.

[30] Buckley Ebrey P., op. cit., s. 183.

[31] Ibidem, s. 171.

[32] Totman C., op. cit., s. 207.

[33] W roku 1336 ród Ashikaga osadza na tronie cesarskim swojego kandydata, cesarza Kōmyō (1322-1380), natomiast w 1338 roku Ashikaga Takauji (1305-1358) uzyskuje tytuł szoguna. Zob. więcej Hall J.W., Japonia, Warszawa 1979, s. 94.

[34] W zależności od opracowania istnieją różne przedziały czasowe okresu Muromachi, dzielące go też czasem na okres Muromachi (1333/36/38-1467/93) i okres Sengoku (1467/93-1573). Przy pełnej świadomości tych różnic, na potrzeby używany będzie przedział 1336-1573.

[35] Bakufu (jap. 幕府) – dosłownie oznaczający „rządy z namiotu”, okres w historii Japonii, w którym faktyczną władzę najwyższą sprawowali dowódcy wojskowi – szogunowie. Trwał niemal 700 lat, rozpoczął go Yoritomo Minamoto (1147-1199), uzyskując w roku 1192 tytuł szoguna, zakończyła go restauracja Meiji w 1868 roku.

[36] Buckley Ebrey P., op. cit., s. 190.

[37] Hall J.W., op. cit., s. 100.

[38] Totman C., op. cit., s. 210.

[39] Ibidem, s. 283.

[40] Andressen C., op. cit., s. 54-55.

[41] Ibidem, s. 55-59.

[42]Być może tymi powodami była chęć zaangażowania wojsk panów feudalnych w zagraniczny konflikt, pragnienie zapisania się na kartach historii nieśmiertelnymi zgłoskami. Zob. więcej Totman C., op. cit., s. 277-278.

[43] Ibidem, s. 278.

[44] Rurarz J., Historia Korei, Warszawa 2005, s. 287-289.

[45] Ibidem.

[46] Buckley Ebrey P., op. cit., s. 220.

[47] Andressen C., op. cit., s. 61-63.

[48] Hall J.W., op. cit., s. 203.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*