Czy Warszawa może być miastem dla osób w każdym wieku? Czy jest przygotowana na konsekwencje starzenia się społeczeństwa i zmiany demograficzne, które już dziś stają się faktem? Czy zdajemy sobie sprawę, że temat starości dotyczy każdej i każdego z nas – nie tylko tych, którzy już dziś są seniorami? Na te pytania odpowiadać będzie wystawa Warszawa w budowie – Starsze miasto, która zostanie otwarta 26 września 2025 w Muzeum Woli i potrwa do 29 marca 2026 roku. Wydarzenie to stanie się głównym elementem 17. edycji festiwalu WARSZAWA W BUDOWIE, organizowanego przez Muzeum Warszawy.
Tegoroczna odsłona festiwalu poświęcona będzie doświadczeniu starzenia się – zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i społecznym. Kuratorki wystawy, Wanda Kaczor i Magdalena Staroszczyk, zaplanowały ekspozycję jako refleksję nad miejscem osób starszych w przestrzeni miejskiej, kulturze i codzienności. Ich podejście opiera się na etyce troski, czyli spojrzeniu wspólnotowym, w opozycji do dominującego, indywidualistycznego podejścia do życia i starości.
Wystawa Warszawa w budowie – Starsze miasto i głosy tych, którzy wiedzą najlepiej
Jednym z najważniejszych założeń wystawy będzie oddanie głosu osobom, które na co dzień doświadczają starości – zarówno seniorom, jak i tym, którzy się nimi opiekują.
W ramach ekspozycji zwiedzający będą mieli okazję zobaczyć prace wybitnych artystów i artystek, takich jak:
- Władysław Hasior – znany z ekspresyjnych rzeźb i asamblaży,
- Roman Opałka – którego twórczość sama w sobie była medytacją nad czasem i przemijaniem,
- Zbigniew Libera – autor poruszających prac o społecznym wymiarze cierpienia,
- Monika Mamzeta, Agata Zbylut – artystki eksplorujące temat cielesności i wieku.
Na potrzeby wystawy powstaną również nowe prace. Swoje realizacje przygotowują m.in.:
- Janusz Byszewski i Mariusz Libel (Grupa Twożywo),
- Ewa Cieniak – autorka haftowanego obrusu, który stanie się centralnym punktem przestrzeni wspólnej,
- Magda Mosiewicz – zaprezentuje instalację Kurs sprawnego upadania,
- Liliana Zeic – twórczyni poruszająca tematy społeczne i tożsamościowe.
Wystawa podejmie również temat opieki – tej domowej i zawodowej. Ważnym punktem będzie instalacja Pokój bez drzwi, przygotowana przez opiekunki z Komisji Pracownic i Pracowników Domowych. To rozwinięcie wcześniejszego projektu Opiekunki. Chcemy całego życia, w którym kobiety (często migrantki, zwłaszcza z Ukrainy) opowiadają o swojej codzienności, emocjach i przemęczeniu.
Wystawa jako laboratorium rozwiązań
Starzenie się nie dzieje się w próżni. Wpływ na jego jakość mają infrastruktura miejska, dostępność usług społecznych, sposób, w jaki projektujemy przestrzeń publiczną, oraz to, czy miasto sprzyja międzypokoleniowym relacjom.
Wystawapozwoli zwiedzającym przyjrzeć się zarówno współczesnym, jak i historycznym rozwiązaniom w tym zakresie.
Z jednej strony zaprezentowane zostaną nowe instytucje społeczne, takie jak Centra Aktywności Międzypokoleniowej, które działają w różnych dzielnicach Warszawy i oferują wspólne programy dla dzieci, dorosłych i seniorów. Z drugiej strony zobaczyć będzie można przykłady starszych rozwiązań, jak Dom Pomocy Społecznej „Budowlani”, działający od lat 70. XX wieku. Jego architektura i funkcjonowanie pokazują, jak zmieniało się podejście do potrzeb osób starszych.
Warto zaznaczyć, że refleksja nad miastem przyjaznym starzeniu się nie jest nowa. Już w 2013 roku redakcja „Magazynu Miasta” opublikowała numer poświęcony tej tematyce – to właśnie z niego zaczerpnięto tytuł wystawy. Od tego czasu problematyka age-friendly cities (miast przyjaznych starzeniu) pojawia się coraz częściej w debatach urbanistycznych i społecznych na całym świecie.
Twórcza przyszłość starości – program
Wystawa Warszawa w budowie – Starsze miasto to nie tylko zbiór dzieł sztuki i dokumentów – to także rozbudowany program wydarzeń towarzyszących, które pozwolą uczestnikom głębiej zanurzyć się w temat starości oraz samodzielnie przemyśleć jej znaczenie. Organizatorzy planują szereg działań o charakterze edukacyjnym, artystycznym i społecznym, skierowanych zarówno do osób starszych, jak i młodszych – bo przecież starość to przyszłość każdego z nas.
Do współpracy zaproszono m.in. Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „ę”, które od lat wspiera innowacje społeczne w obszarze kultury i aktywizacji lokalnych społeczności. Ich doświadczenia posłużą jako punkt wyjścia do rozmów o tym, jak projektować społeczności wspierające się międzypokoleniowo.
W programie znajdą się m.in.:
- warsztaty i spotkania międzypokoleniowe, prowadzone przez Stowarzyszenie Pedagogów Teatru, podczas których uczestnicy wspólnie zastanowią się nad możliwymi scenariuszami własnej starości – tych realistycznych, jak i utopijnych,
- wykłady i rozmowy z ekspertkami i ekspertami z zakresu gerontologii, polityki społecznej, urbanistyki oraz sztuki,
- twórcze działania performatywne i literackie, zapraszające do wspólnej refleksji nad pamięcią, ciałem i czasem.
Serce wystawy stanowić będzie symboliczny stół – miejsce wspólnoty i dialogu, przykryty ręcznie haftowanym obrusem, zaprojektowanym przez Ewę Cieniak. Goście wystawy będą mogli haftować na nim własne myśli, wspomnienia i znaki – tworząc w ten sposób zbiorowy zapis emocji i doświadczeń, który będzie rósł w czasie trwania ekspozycji. Jak podkreślają kuratorki: Zależy nam na stworzeniu przestrzeni, do której po prostu chce się przyjść, pobyć z innymi, wrócić. Może da ona możliwość rozmawiania na trudne tematy, z którymi wiele z nas musi radzić sobie na co dzień samotnie.
Nowa formuła, znane wartości – kto przygotowuje wystawę Warszawa w budowie – Starsze miasto?
Tegoroczna edycja festiwalu WARSZAWA W BUDOWIE po raz pierwszy w pełni organizowana będzie przez Muzeum Warszawy, choć wcześniej – od jego powstania w 2009 roku – festiwal był przygotowywany wspólnie z Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Od 2023 roku instytucje te działają naprzemiennie, co pozwala na rozwijanie różnych metod kuratorskich, stylów ekspozycji oraz tematów, przy zachowaniu tej samej idei: refleksji nad projektowaniem miast, przedmiotów i relacji społecznych.
Festiwal od początku istnienia poruszał wielowymiarowe zagadnienia projektowania – od architektury, przez grafikę użytkową, aż po praktyki społeczne. Tegoroczna wystawa Warszawa w budowie – Starsze miasto idealnie wpisuje się w tę misję, pokazując, że także starość może być projektowana – świadomie i wspólnie.
Za identyfikację graficzną wystawy odpowiada Anna Światłowska, a za projekt scenografii i przestrzeni wystawienniczej – Karolina Fandrejewska. W przestrzeni muzeum pojawią się również komiksy autorstwa Jacka Świdzińskiego, które w przystępny i błyskotliwy sposób wprowadzą odwiedzających w temat starości i opieki.
Informacje praktyczne
Wystawa Warszawa w budowie – Starsze miasto zostanie otwarta 26 września 2025 roku w Muzeum Woli, przy ulicy Srebrnej 12 w Warszawie. Będzie dostępna dla zwiedzających aż do 29 marca 2026 roku.
Godziny otwarcia Muzeum Woli:
- wtorek, środa, piątek: 9:00–18:00
- czwartek: 11:00–20:00
- sobota i niedziela: 11:00–19:00
Ceny biletów:
- normalny: 15 zł
- ulgowy: 10 zł
- w czwartki – symboliczna opłata: 1 zł
Więcej informacji o wystawie i programie wydarzeń towarzyszących TUTAJ.
Tekst powstał na podstawie materiałów Muzeum Warszawy.
