Wywiad w Zagłębiu Dąbrowskim podczas II wojny światowej

Następną sprawą po powołaniu sztabu była sprawa odtwarzania sieci w terenie. Na szefów wywiadu w inspektoracie Sosnowiec wyznaczono por. Józefa Badacha ps. „Czaharski”.Szefowie wywiadu w inspektoratach przystąpili do tworzenia sieci w podległych im obwodach. Natrafiając na ogromne trudności odtwarzano sieć dowodzenia, ważną role w tej pracy odegrały łączniczki, które mimo zagrożenia aresztowaniami docierały do ocalałych z pogromu członków ZWZ, a zwłaszcza nielicznej kadry dowódczej. Wiosną 1941 r. udało się powołać szefów wywiadu prawie we wszystkich obwodach. Funkcje te pełnili :

  • obwód Sosnowiec – kpt. Jerzy Poniatowski ps. Książe” następnie Jan Smalec ps. „Rozwadowski”,
  • obwód Będzin – st. Sierż. Filip Jasiński ps. „Rawicz” następnie st. sierż. Marceli Pierzchała ps. „Żak” a pod koniec okupacji ppor. Jerzy Andrzejewski ps. „Sarmata”,
  • obwód Olkusz – por. Józef Kotula ps. „Jacek”,
  • obwód Chrzanów – ppor. rez. Zygmunt Lankosz ps. „Marek” następnie Tadeusz Plac ps. „Tur”,
  • obwód Zawiercie – Jan Gryta ps. „Kalina”,[6]

Urozmaicone były formy działania wywiadu. Zwracano uwagę na zmiany transportów wojskowych na wschód, wyraźnie widziano, iż Niemcy koncentrowali swoją armię na wschodniej granicy z GG, a celem tego było uderzenie na Związek Radziecki. Śledzono rozmieszczenie sił policyjno – wojskowych i paramilitarnych, ich uzbrojenie, miejsce stacjonowania itp. Meldunek z 15 sierpnia 1944 r. szefa wywiadu obwodu Będzin ppor. Marcelego Pierzchały był doskonałym przykładem takiej informacji, zawierał on dane na temat sił nieprzyjaciela, oraz ich rozmieszczeniu.[7]

Wywiad KG AK „Stragan” w Wiedniu

Chcąc dokładne opisać działalność wywiadu zagłębiowskiego nie można zapomnieć o współpracy z wywiadem KG AK „Stragan w Wiedniu” wraz z jego grupą terenową o kryptonimie WO – 1 Południe obejmującego południowy obszar Rzeszy wraz z Czechami i Austrią. Kierownictwo sprawował por. Karol Trojanowski ps. „Radwan”, „Rokita”, a szefem „Straganu” w Wiedniu był Jan Mrózek, zaś jego zastępcą Władysław Gojniczek.

Bardzo ważne znaczenie dla wywiadu miały siatki S – 1 i S – 5 znajdujące się w Zagłębiu Dąbrowskim oraz S – 9 z terenu powiatu chrzanowskiego.[8]

Siatka S – 1

Kierownikiem owej siatki był Roman Plackowski ps. „Romek”, „Kuzyn”, który mieszkając w Warszawie początkowo pracował dla agenta Fruzińskiego z centrali „Straganu”. Po przeniesieniu go do Sosnowca założył siatkę wywiadu w ramach organizacji wiedeńskiej. Do jego siatki należeli:

  • Antoni Krenzel – należał również do tajnej Organizacji Niepodległościowej

pomagał Plackowskiemu w werbowaniu odpowiednich ludzi

  • Bolesław Biskupski – należał do TON –u – był zatrudniony w Hucie Bankowej w Dąbrowie Górniczej w charakterze członka dozoru technicznego, zatem miał dostęp do tajnej produkcji, której cechą była produkcja zbrojeniowa.
  • Ryszard Śmigielski ps. „Wacław Ardelski” również pracował w Hucie Bankowej jako hartownik stali, m.in. dostarczał Plackowskiemu rysunki konstrukcyjne granatu
  • Jan Soczówka ps. „Jan Jaskołowicz” dostarczał obszerne materiały z zakładów zbrojeniowych w Dąbrowie Górniczej i Sosnowcu.
  • Sytyk (bliższych danych personalnych brak), był prawdopodobnie kupcem. Dostarczał wiele cennych informacji z Huty Bankowej oraz z Huty w Milowicach
  • Teodozja Bankowska – zatrudniona w zakładzie produkcji wojennej Fitzner w Sosnowcu., przekazywała informacje na temat produkcji.

Oraz siedmiu wywiadowców z terenu katowickiego.

Siatka S – 5

Kierownikiem owej siatki był Stanisław Nowak ps. „Sikora”, „Janik”, „Jochann Berger” z Dąbrowy Górniczej. Do jego siatki należeli:

  • Zdzisław Machura z Dąbrowy Górniczej, który przekazywał informacje dotyczące zakładów IG Farbenindustrie w Kędzierzynie w Blachowni Śląskiej.
  • Ryszard Balcer z Dąbrowy Górniczej – służył w niemieckim wojsku w Brzegu nad Odrą w Ersatz – Pionier Batl. 213
  • Julian Białucha przekazywał informacje na temat jeńców i koszarach w Koźlu.
  • Jan Nowak ps. “Josef Gruber” z Będzina dostarczał danych o rozstrzeliwaniach w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu,
  • Czesław Chrobot ps. „Janik”, „Sikora” ze Świętochłowic
  • Leokadia Chrobot ze Świętochłowic
  • Leon Powolny

Siatka S – 9

Kierownikiem owej siatki był Zygmunt Lankosz ps. „Los”. Siatka działała na terenie Trzebini, Chrzanowa, Libiąża i okolicy. Należeli do niej:

  • Tadeusz i Karol Słowikowie z Libiąża
  • Paweł Skrzycki z Chełmka
  • Józef Borzucki z Chełmka
  • Wiktor Bujoczek z Rudy Śląskiej
  • Teofil Krupa z Rudy Śląskiej
  • Antoni Dragon z Chrzanowa, który był zatrudniony w biurze urzędu powiatowego odpowiedzialnego za wystawiania przepustek do przekraczania granic między GG a Rzeszą. Jego działalność umożliwiała wyjazdy do Wiednia i w głąb Rzeszy[9]

Na skutek dekonspiracji wielu agentów owych siatek zostało aresztowanych w 1943 r. W głównej mierze odpowiedzialność za upadek siatki wywiadowczej „Stragan” spoczywała na kurierze Zygmuncie Lankoszu ps. „Los”, który aresztowany 30 marca 1940 r. torturowany wydał Jana Mrózka i Władysława Gojniczka z wiedeńskiego kierownictwa „Stragana”. Ostatecznie zgodził się na współpracę z gestapo i został wypuszczony na wolność. Początkowo ukrywał się w terenie, a w późniejszym czasie zorganizował samorzutnie grupę partyzancką. Zginął w potyczce z Niemcami w Kościelisku koło Chrzanowa okupując śmiercią swą winę.[10]

Andrzej Włusek

 

Bibliografia:

Flaczyk R., Gągorowski J.: Inspektorat Armii Krajowej Sosnowiec. Katowice 2001 r.

Guzior O., Starczewski M.: Lido i Stragan. Ślązacy w wywiadzie Armii Krajowej. Czeski Cieszyn 1992 r.

Starczewski M. : Ruch oporu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Katowice 1988 r.

Walter – Janke Z.: Podziemny Śląsk. Warszawa 1968 r.

Przypisy:

[1] O. Guzior, M. Starczewski: Lido i Stragan. Ślązacy w wywiadzie Armii Krajowej. Czeski Cieszyn

1992 r. , s. 7.

2 R. Flaczyk, J. Gągorowski: Inspektorat …, s. 72.

3 O. Guzior, M. Starczewski: Lido i Stragan…, s. 8.

4 Ibidem, s. 19 – 20.

5 Ibidem, s. 22.

6 Ibidem, s. 23 – 24.

7 R. Flaczyk, J. Gągorowski: Inspektorat …, s. 74.

8 Ibidem, s. 74.

9 O. Guzior, M. Starczewski: Lido i Stragan…, s. 79 – 86.

[10] R. Flaczyk, J. Gągorowski: Inspektorat …, s. 75.

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*