Zamach na Heydricha

Anthropoid

Na zimę 1941 powstały plany Operacji Anthropoid mającej wyeliminować Heydricha. Do zespołu mającego wykonać zadanie wcielono Josefa Gabcika i Jana Kubisa, którzy wcześniej zbiegli z Czechosłowacji i walczyli w Legii Cudzoziemskiej. Byli oni świadomi, że najprawdopodobniej nie uda im się przeżyć tej akcji, nie planowano dla nich żadnej drogi ucieczki, jednak zadecydowali się podjąć tej misji. Dodatkowo do Protektoratu wysłano dwie grupy mające zainstalować nadajniki pozwalające na ponowne nawiązanie kontaktu (który został zerwany przez misje Heydricha) między Czechami a Wielką Brytanią, nazywały się one kolejno Silver A i B.[9]

W nocy z 28 na 29 grudnia 1941 zostali zrzuceni nad Protektoratem. Inne wysłane misje (wysyłano je do maja 1942 roku) nie spełniły swojego zadania. Z 16 agentów dwóch wpadło w ręce policji, dwóch oddało się dobrowolnie w ręce Gestapo, część popełniła samobójstwo, a inni wrócili do swoich rodzin, tylko Josefovi Valcikowi udało się dołączyć później do Anthropoida. Silver A i Anthropoid odniosły częściowy sukces. Od samego początku misja nie przebiegała zgodnie z planem. Mieli zostać zrzuceni w pobliżu Pilzna, gdzie mieli adresy kontaktowe i zapewnioną pomóc. Pilot kazał im jednak wyskakiwać na 20 km od Pragi. W pobliskiej wsi wszyscy słyszeli warkot silników, a paru mieszkańców widziało spadochroniarzy na niebie. W czasie lądowania Gabcik zwichnął sobie nogę. Być może to spowodowało kardynalną pomyłkę: przyszli zamachowcy nie spalili swoich spadochronów. Na szczęście dla Gabcika i Kubisa, zajęli się nimi myśliwy i młynarz z Nehvizy.

Dalej agenci wcale nie spisywali się lepiej. Kubis lekkomyślnie wdał się w romans co doprowadziło do dekonspiracji wielu rodzin związanych z ruchem oporu[10]

Zamach

Zamachowcom nie wiodło się najlepiej również 27 maja 1942 kiedy na skutek wyjazdu Heydricha, który mógł potrwać nawet kilka tygodni, zdecydowano się na zorganizowanie zamachu. Do Gabcika i Kubisa dołączył Josef Valcik, który miał dać sygnał lusterkiem, kiedy zastępca Protektora będzie zbliżał się do skrzyżowania w praskiej dzielnicy Holesovice. O 10:00 agenci zaczęli się niepokoić, Heydrich nie nadjeżdżał. W pół godziny później lusterko Valcika mignęło. Kubis przeszedł na drugą stronę ulicy. Gabcik przygotował stena ukrytego pod swoim płaszczem. Gdy auto z Heydrichem zbliżyło się, zamachowiec zrzucił z siebie okrycie i próbował wystrzelić. Na próżno, wg różnych wersji, jego broń zacięła się, bądź Gabcik zapomniał ją odbezpieczyć.[11] Heydrich rozkazał zatrzymać auto i sięgnął po swój pistolet, oddał parę strzałów. Było to niezwykle nierozsądne ze strony szofera, jak i zastępcy Protektora. Kiedy obaj próbowali wyskoczyć z samochodu by zastrzelić Gabcika, Kubis rzucił granat, który poleciał na tylne siedzenie auta. Odłamki z tapicerki raniły Heydricha w plecy.

Heydrich z początku zignorował ranę i zaczął strzelać w stronę Kubisa. Wystrzelił cały magazynek, po czym upadł na chłodnicę. Johannes Klein rzucił się w pogoń za Kubisem. Gabcik również zdążył zbiec z miejsca zdarzenia. Nikt nie dopilnował czy Heydrich został unieszkodliwiony[12]. Na pomoc zastępcy Protektora ruszyła Czeszka Maria Navarrova, która zatrzymała jedną z furgonetek i zawiozła Heydricha do szpitala Bulovka[13]. Protektor został tam przebadany i zadecydowano o jego operacji, która zakończyła się sukcesem. Kolejne dni przyniosły poprawę stanu zdrowia pacjenta. Pogorszenie nastąpiło kiedy do Pragi przybyli lekarze posłani przez Himmlera, których kontrowersyjne sposoby leczenia doprowadziły do wstrząsu, jakiego doznał Heydrich podczas drugiego śniadania dnia 3 czerwca. Zapadł w śpiączkę. 4 czerwca o godzinie 4:30 zmarł[14].

Reperkusje

Pogrzeb zastępcy protektora Rzeszy odbył się 9 czerwca w Berlinie. Następnego dnia doszło do zagłady czeskiej wsi Lidice. Zadecydował o tym sam Hitler, któremu zasugerował to Karl Hermann Frank. Sam Heydrich w ostatnich dniach życia był przeciwny zemście na Czechach, wiedział, że wówczas jego polityka spełznie na niczym, 9 czerwca nie miał już żadnego wpływu na podejmowane decyzje. Dorosłych mężczyzn ze wsi rozstrzelano, kobiety wysłane zostały do obozów koncentracyjnych, dzieci naziści podzielili na dwie grupy: zdolnych do germanizacji, które wylądowały w sierocińcach i rodzinach niemieckich, niezdolne do germanizacji wylądowały w obozach koncentracyjnych. Niemcy doszczętnie spalili wieś[15]. Zamachowców także spotkał straszliwy los. Zostali oni wydani przez Karela Cudrę i Viliama Gerika, dwóch innych spadochroniarzy ruchu oporu. Na skutek ich zdrady zginęły osoby ukrywające spadochroniarzy. Gabcik, Kubis i Valcik, a także Jaroslav Svarc, Jan Hruby, Adolf Opalka i Josef Bublik schronili się w prawosławnej cerkwi św. Cyryla i Metodego. 18 czerwca 1942 Niemcy okrążyli cerkiew. Wśród nich byli Cudra i Gerik, którzy prosili zamachowców o poddanie się. Rozpoczęło się starcie, bowiem Czesi nie zamierzali ustąpić. Walka trwała kilka godzin i zakończona została samobójstwem zamachowców. Jedynie Kubis został ciężko ranny i zmarł w karetce[16].

Autor: Katarzyna Podstawek

Artykuł opublikowany pierwotnie 2 czerwca 2014 roku

Bibliografia:

Wywiad z Heleną Vovsovą przeprowadzony 17.05.2014 r.

Korespondencja prywatna z Tommym Haldem

R. Gerwarth, Kat Hitlera, tłum. A Wojtasik, Kraków 2013

G. Deschner, Reinhard Heydrich namiestnik władzy totalitarnej, tłum. M. Ilgmann

H. Hoehne, Canaris, Nowy Jork 1979

M. Mueller, Canaris: The Life and Death of Hitler’s Spymaster, Naval Insitute Press 2007

J. Cvancara, Heydrich, Ceske Budejovice 2011, s. 122

J. Defalque, J. Wright, Puzzling Death of Reinhard Heydrich, [w:] Bulletin of Anesthesia History, nr 1/2009

J. Cvancara, Akce atentat, Praga 1991

Http://plowabestia.blogspot.com

Przypisy: [1] Na podstawie wywiadu przeprowadzonego z panią Heleną Vovsovą 17.05.2014 r.

2więcej na ten temat: http://plowabestia.blogspot.com/2013/04/wywiad-hany-beneszowej-z-heiderem.htm

3Informacje od Tommy’ego Halda, realizatora filmu dokumentalnego „Heydrich’s Mercedes”

4więcej na ten temat: H. Hoehne, Canaris, Nowy Jork 1979, oraz M. Mueller, Canaris: The Life and Death of Hitler’s Spymaster, Naval Insitute Press 2007.

5R. Gerwarth, Kat Hitlera, tłum. A Wojtasik, Kraków 2013, s. 22-23

6więcej na temat polityki Heydricha w Protektoracie Czech i Moraw: G. Deschner, Reinhard Heydrich namiestnik władzy totalitarnej, tłum. M. Ilgmann, Warszawa 2000, rozdział Metodą kija i marchewki. Oraz ibidem, s. 250-251

7Słowa Frantiska Moravca, szefa wywiadu, przytoczone przez R. Gerwarth, Kat Hitlera, tłum. A. Wojtasik, Warszawa 2013, s 24

8Ibid, s. 27

9Ibid, s. 29

10G. Deschner, op. cit. s. 260-261

11dwie wersje tego co stało się ze stenem prezentują: G. Deschner, op. cit. s. 262 oraz R. Gerwarth, op. cit, s. 34

12G. Deschner, op. cit. s. 262

13J. Cvancara, Heydrich, Ceske Budejovice 2011, s. 122

14 J. Defalque, J. Wright, Puzzling Death of Reinhard Heydrich, [w:] Bulletin of Anesthesia History, nr 1/2009 s. 1

15więcej na ten temat; http://plowabestia.blogspot.com/2013/04/lidice.htm

16J. Cvancara, Akce atentat, Praga 1991

One Comment

  1. Artur Koppel

    Jeden ze zdrajców nazywał się Karel Čurda, a nie Cudra.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*