Monografia o żydowskim Biłgoraju – między historią lokalną a dziejami Zagłady
Książka Jeszcze słychać tę muzykę. Biłgoraj – sztetl utracony autorstwa Andrzeja Krawczyka to obszerna monografia poświęcona dziejom żydowskiej społeczności Biłgoraja – miasta, które funkcjonuje w światowej wyobraźni jako symbol sztetla dzięki twórczości Izaaka Baszewisa Singera. Publikacja wychodzi poza utrwalony obraz literacki i rekonstruuje historyczne doświadczenie miasta w oparciu o metody historii społecznej, gospodarczej, politycznej oraz mikrohistorii.
Autor analizuje funkcjonowanie Biłgoraja w realiach dawnej Rzeczpospolitej, okresu zaborów, II Rzeczypospolitej oraz okupacji niemieckiej. Szczególną uwagę poświęca strukturze miasta, pozycji społeczności żydowskiej w lokalnej gospodarce, relacjom z administracją państwową, systemowi edukacji i życia religijnego oraz mechanizmom władzy i przemocy w czasie Zagłady.
Książka już na Ciebie czeka, znajdziesz ją tutaj:
Biłgoraj jako studium sztetla i zagłada w skali lokalnej
Publikacja przedstawia Biłgoraj jako jedno z kilkuset żydowskich miasteczek Europy Środkowo-Wschodniej, osadzając jego historię w szerszym kontekście dziejów polskich Żydów. Książka pokazuje sztetl jako realnie funkcjonującą strukturę społeczną i ekonomiczną, a nie wyłącznie figurę kulturowej pamięci. Analiza oparta jest na dostępnych archiwaliach, materiałach urzędowych, relacjach świadków oraz krytycznej refleksji nad lukami źródłowymi wynikającymi ze zniszczeń wojennych.
Istotną część książki stanowi szczegółowe omówienie losów biłgorajskich Żydów w czasie okupacji niemieckiej. Autor rekonstruuje funkcjonowanie aparatu terroru, przebieg prześladowań oraz mechanizmy eksterminacji w skali miasta i regionu. Analiza uwzględnia zarówno działania władz okupacyjnych, jak i postawy lokalnych aktorów administracyjnych oraz społecznych. Publikacja wpisuje się w najnowsze badania nad Zagładą prowadzone z perspektywy mikrohistorii.
Pamięć, źródła, odpowiedzialność historyka
Książka zawiera rozbudowaną refleksję nad problemem pamięci po Zagładzie, nad sposobami dokumentowania historii społeczności, której materialne i archiwalne ślady zostały w dużej mierze zniszczone. Ważnym elementem publikacji jest transparentne podejście do ograniczeń bazy źródłowej oraz świadome unikanie uproszczeń interpretacyjnych. Uzupełnieniem pracy są aneksy źródłowe, zestawienia archiwaliów oraz obszerna bibliografia.
Publikacja adresowana jest do badaczy historii Żydów i historii lokalnej, pracowników muzeów i instytucji pamięci, nauczycieli i edukatorów, czytelników zainteresowanych dziejami II Rzeczypospolitej i Zagłady, instytucji kultury poszukujących rzetelnych opracowań regionalnych.
Monografia Andrzeja Krawczyka przywraca Biłgorajowi historyczną skalę i konkret. To precyzyjne studium sztetla, które łączy historię lokalną z refleksją nad Zagładą, pamięcią i odpowiedzialnością opisu.
