Jak poinformowała BBC News, decyzją króla Karola III jego brat – dotychczas znany jako książę Andrzej, książę Yorku – został pozbawiony wszystkich królewskich tytułów, stylów i przywilejów. Pałac Buckingham potwierdził, że od tej chwili były książę będzie funkcjonował wyłącznie jako Andrzej Mountbatten Windsor, a więc pod nazwiskiem, które łączy rodowe linie jego rodziców: Elżbiety II i Filipa Mountbattena. Jednocześnie ma opuścić swoją rezydencję Royal Lodge w Windsorze, w której mieszkał od ponad dwóch dekad.
Ta decyzja kończy jeden z najpoważniejszych kryzysów w dziejach brytyjskiej monarchii, nazywany przez komentatorów „katastrofą wizerunkową stulecia”.
Andrzej Mountbatten Windsor traci wszystko: tytuły, zaszczyty, styl i dom
W oficjalnym oświadczeniu Pałacu Buckingham, opublikowanym w czwartek wieczorem, czytamy, że król Karol III zainicjował formalny proces usunięcia stylu, tytułów i honorów księcia Andrzeja. Oznacza to całkowitą utratę statusu królewskiego – zarówno symbolicznego, jak i praktycznego.
Według oświadczenia „wydano formalne zawiadomienie o rezygnacji z dzierżawy Royal Lodge, a Andrzej Mountbatten Windsor zostanie przeniesiony do prywatnej rezydencji w Sandringham Estate. Wiadomo, że jego nowy dom będzie finansowany ze środków prywatnych monarchy.
Pałac podkreślił również, że decyzja nie jest reakcją na presję mediów, lecz koniecznym krokiem w duchu odpowiedzialności instytucjonalnej. Jednocześnie wyrażono pełne wsparcie dla wszystkich ofiar nadużyć i przestępstw o charakterze seksualnym.
Jak podaje Reuters, krok ten kończy miesiące narastającej presji na rodzinę królewską, wywołanej ponownym odżyciem afery związanej z kontaktem Andrzeja z Jeffreyem Epsteinem – finansistą skazanym za handel ludźmi i przestępstwa seksualne.
Skandal, który wstrząsnął monarchią
Powrót afery rozpoczął się wraz z publikacją pośmiertnych wspomnień Virginii Roberts Giuffre, jednej z najbardziej znanych ofiar Epsteina. W książce autorka ponownie oskarżyła Andrzeja o trzykrotne wykorzystanie seksualne, gdy była jeszcze nastolatką.
Andrzej konsekwentnie zaprzecza wszystkim zarzutom.
Jak przekazała rodzina Giuffre, Virginia obaliła brytyjskiego księcia swoją prawdą i niezwykłą odwagą. Tragiczny koniec autorki – która popełniła samobójstwo na początku 2025 roku – nadał całej sprawie dramatycznego wymiaru.
Dziennikarze BBC ujawnili, że mimo wcześniejszych zapewnień Andrzeja o zerwaniu kontaktów z Epsteinem w 2010 roku, w archiwach odnaleziono e-maile z 2011 roku, które potwierdzają dalsze utrzymywanie relacji.
W dodatku, jak przypomina The Guardian, w 2006 roku, już po wydaniu nakazu aresztowania dla Epsteina, Andrzej zaprosił go do Royal Lodge na przyjęcie urodzinowe swojej córki księżniczki Beatrice.
Royal Lodge – symbol luksusu i przywileju
Royal Lodge w Windsorze był dotąd jednym z najbardziej prestiżowych adresów w Wielkiej Brytanii. Andrzej wprowadził się tam w 2004 roku, po tym jak w 2003 roku podpisał z Crown Estate (instytucją zarządzającą królewskimi nieruchomościami) umowę dzierżawy na 75 lat.
Według dokumentów ujawnionych przez BBC, umowa była wyjątkowo korzystna. Andrzej uiścił jednorazową opłatę w wysokości ponad 8 milionów funtów, która miała zastąpić czynsz w wysokości 260 tys. funtów rocznie. W praktyce oznaczało to, że zapłacił z góry za dziesięciolecia użytkowania rezydencji – bez obowiązku płacenia dalszych opłat.
Z raportu National Audit Office wynika, że środki pochodziły z osobistego majątku królowej Elżbiety II. Budynek klasy II, wpisany na listę zabytków, składa się z kilku skrzydeł, ogrodów i budynków pomocniczych – w tym Chapel Lodge i domu ogrodnika.
W ostatnich tygodniach opinia publiczna domagała się wyjaśnienia, w jaki sposób Andrzej, który od lat nie pełni funkcji królewskich, utrzymuje kosztowną posiadłość. Decyzja króla Karola ma więc również wymiar ekonomiczny i wizerunkowy.
Reakcje na decyzję króla Karola III
Rząd Wielkiej Brytanii został poinformowany o decyzji Pałacu i – jak podaje The Telegraph – w pełni ją poparł.
Minister kultury Lisa Nandy w programie BBC Question Time powiedziała: To ogromny krok i bardzo silny sygnał dla ofiar wykorzystywania i przestępstw seksualnych. To ważny moment dla monarchii i społeczeństwa.
Komentatorzy zauważają, że decyzja Karola jest bezprecedensowa. Nigdy wcześniej urzędujący monarcha nie pozbawił własnego brata wszystkich tytułów i zaszczytów.
Skąd nazwisko Andrzej Mountbatten Windsor?
Jak przypomina ABC News Australia, nazwisko Mountbatten-Windsor łączy dwie linie królewskie: matczyną (Windsor) i ojcowską (Mountbatten).
Elżbieta II przyjęła nazwisko Windsor w 1952 roku – kontynuując decyzję swojego dziadka, króla Jerzego V, który w 1917 roku zmienił nazwę dynastii z niemieckiej Sachsen-Coburg und Gotha na Windsor, by odciąć się od proniemieckich skojarzeń w czasie wojny.
Z kolei książę Filip, urodzony jako Filip z Grecji i Danii, przyjął nazwisko Mountbatten (zanglicyzowaną formę Battenberg), gdy zrzekł się zagranicznych tytułów. Po ślubie z Elżbietą w 1947 roku, ich wspólni potomkowie mieli używać nazwiska złożonego z obu członów – Mountbatten-Windsor.
Pierwszym oficjalnym dokumentem, w którym użyto tego nazwiska, był akt ślubu księżniczki Anny z 1973 roku.
Jak wyjaśnia Australian Broadcasting Corporation, nazwisko Mountbatten to spolszczona i zneutralizowana wersja niemieckiego Battenberg. Zmieniono je w czasie I wojny światowej, by uniknąć wrogich nastrojów wobec niemieckiego brzmienia.
Rodzina Mountbattenów odegrała istotną rolę w historii brytyjskiego imperium:
- Louis Mountbatten, kuzyn Elżbiety II i ostatni wicekról Indii, został zabity przez IRA w 1979 roku,
- książę Filip był spokrewniony ze swoją żoną Elżbietą zarówno w linii matczynej, jak i ojcowskiej,
- ród Mountbattenów związany był z wieloma europejskimi dynastiami – w tym z grecką i duńską rodziną królewską.
Rodzina byłego księcia i dalsze konsekwencje
Według The Times, z Royal Lodge ma się wyprowadzić także była żona Andrzeja – Sarah Ferguson. Po decyzji o odebraniu mężowi tytułów, sama zrezygnowała z używania nazwy Duchess of York i powróciła do nazwiska Ferguson.
Ich córki, księżniczka Beatrice i księżniczka Eugenia, zachowają swoje tytuły i miejsca w linii sukcesji do tronu – odpowiednio ósme i dziewiąte.
Andrzej Mountbatten Windsor pozostaje ósmy w kolejce, ale w praktyce jest całkowicie odsunięty od życia publicznego. Jak komentuje biograf królewski Andrew Lownie, Andrzej to hipokryta, który uważa, że stoi ponad prawem.
Według The Guardian, decyzja Karola III ma przede wszystkim chronić reputację instytucji monarchii i oddzielić ją od „toksycznego dziedzictwa” skandalu, który ciążył nad rodziną od lat.
Koniec pewnej epoki
Jeszcze kilka lat temu Andrzej Mountbatten Windsor uchodził za „ulubionego syna królowej”. Był bohaterem rodzinnych fotografii, reprezentował królową na uroczystościach, a jego rola w rodzinie wydawała się niepodważalna.
Dziś pozostaje samotnym cieniem dawnego księcia – bez tytułów, bez zaszczytów, bez rezydencji i bez zaufania poddanych.
Jak zauważa BBC, decyzja Karola III to nie tylko wewnętrzna kara, ale symboliczny gest wobec społeczeństwa: że nawet w monarchii nie ma miejsca na bezkarność.
Źródła: BBC, Reuters, The Guardian
Fot. Reuters
