Jan Długosz urodził się w 1415 roku i był prawą ręką kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Oleśnicki jeszcze jako młody kanonik uratował życie króla Władysława II Jagiełły. Polski król omal nie zginął, kiedy został zaatakowany przez rycerza Dypolda. Jagiełło przyspieszył wtedy kościelną karierę Zbigniewa Oleśnickiego. Wszystko układało się bardzo dobrze. Dlaczego zatem wkrótce cała ta sielanka runęła jak domek z kart, a ponad 100 lat po śmierci Zbigniewa Oleśnickiego i Jana Długosza, kronika tego ostatniego była uznawana za niedozwolone źródło? Jeśli ktoś z niej korzystał, stawał przed sądem królewskim i kościelnym!
Kontrowersyjne małżeństwo Jagiełły
Kiedy w marcu 1416 roku zmarła Anna Cylejska, druga żona króla Polski Władysława II Jagiełły, nikt nie przypuszczał, że teraz jego żoną zostanie szlachcianka – Elżbieta Granowska. Ślub Granowskiej i Jagiełły odbył się 2 maja 1417 roku w Sanoku. Tuż po ślubie, gdy para wychodziła z kościoła, doszło do załamania pogody. Zerwała się wichura i zaczął padać deszcz. Dla ówcześnie żyjących ludzi był to znak, że Bogu nie podoba się nowa żona polskiego króla. Uważano to za zły znak.
Pół roku roku później – 19 listopada 1417 roku – odbyła się koronacja Elżbiety Granowskiej na królową Polski. To przelało czarę goryczy. Nowa królowa była nazywana maciorą wycieńczoną połogami. Za ten paszkwil, jego autor – Stanisław Ciołek, został wydalony z królewskiej kancelarii. Pewnego razu, gdy para królewska jechała karetą, uderzył w nią piorun, Władysław II Jagiełło chwilowo wtedy ogłuchł, a Zbigniew Oleśnicki oznajmił królowi, że to przestroga od Boga, że król poślubił niewłaściwą kobietę. Trzecie małżeństwo Jagiełły bardzo ochłodziło jego relacje ze Zbigniewem Oleśnickim. Gdy w 1420 roku zmarła Elżbieta Granowska, jej odejście wywołało powszechną euforię, ale relacje Zbigniewa Oleśnickiego z Jagiellonami, nigdy już nie wróciły do stanu sprzed małżeństwa z Granowską!
Antyjagiellońska polityka
Wkrótce prawą ręką Zbigniewa Oleśnickiego został Jan Długosz. Przyszły polski kronikarz na co dzień wysłuchiwał antyjagiellońskich poglądów Zbigniewa Oleśnickiego. Przesiąkł nimi na wylot. Gdy 1 kwietnia 1455 roku kardynał odszedł z tego świata, Jan Długosz zaczął pisać swoją kronikę. Roi się w niej od niepochlebnych opinii na temat Jagiełły i jego synów!
Przykładowo, kronikarz napisał, że Władysław II Jagiełło, wraz z Jadwigą Andegaweńską, po wyroku sądu, nakazali Gniewoszowi z Dalewic, który oskarżał Jadwigę Andegaweńską o to, że zdradza Wilhelma Habsburga z Jagiełłą, nakazali mu wejść pod stół i wszystko jak psu odszczekać. W innym miejscu swojej kroniki. Jan Długosz miał napisać, że starszy syn Jagiełły miał skłonności homoseksualne. Choć akurat informacja o tym, może wynikać z błędnego tłumaczenia z łaciny, którego dokonano w XIX wieku. W oryginale jest mowa bowiem o rozwiązłości króla, co może sugerować raczej, że lubił sypiać z wieloma kobietami. Niemniej jednak, zdaniem kronikarza, taki styl życia przyczynił się do klęski pod Warną, która była karą za nieodpowiednie prowadzenie się.
Zbigniew Oleśnicki miał na pieńku również z Kazimierzem IV Jagiellończykiem, z którym walczył o wpływy. Również i młodszemu synowi Jagiełły dostało się na kartach kroniki. Długosz zataił przed swoimi czytelnikami fakt, że Kazimierz IV Jagiellończyk modlił się przed Cudownym Obrazem w Częstochowie wraz z rodziną. Napisał natomiast, że podczas najazdu Czechów na Częstochowę, młodszy syn Jagiełły zbratał się z utrakwistycznym królem Czech – Jerzym z Podiebradów, który obiecał przekazać czeską koronę królewiczowi Władysławowi Jagiellończykowi, pierworodnemu synowi króla Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, który od 1471 roku był królem Czech. Jan Długosz miał nawet zostać biskupem praskim, ale odmówił pełnienia tej funkcji.
Jan Długosz na kartach swojej kroniki oskarżał polskiego króla, że ten jest hipokrytą. Nie uszło to uwadze króla Kazimierza IV Jagiellończyka, który skazał mieprzychylnego mu dziejopisa na banicję! Ponadto dom Jana Długosza został rozgrabiony, a on sam ukrywał się w zamku w Melsztynie. W końcu wrócił z wygnania i mimo wszystko został obdarzony zaufaniem przez króla Kazimierza IV Jagiellończyka, który powierzył mu wychowywanie swoich synów!
Po śmierci Jana Długosza i Kazimierza IV Jagiellończyka
Jan Długosz zmarł w 1480 roku, a król Kazimierz IV Jagiellończyk w 1492 roku. Kronika Jana Długosza zawierała wiele negatywnych opinii na temat Jagiellonów. Niemożna było zatem drukować tej kroniki. Pierwsze drukowane wydanie kroniki Jana Długosza ukazało się w latach 1614-1615, a więc za panowania króla Zygmunta III Wazy. Za jej wydanie odpowiedzialny był historyk – Jan Szczęsny Herburt. Jednak kronika nadal wzbudzała kontrowersje. Nie wolno było:
- wykorzystywać jej do krytykowania ówczesnej władzy i możnych rodów
- publicznie powoływać się na jej fragmenty w sporach politycznych
- rozpowszechniać we fragmantach
Wynikało to z faktu, że Zygmunt III Waza był po kądzieli Jagiellonem. Jego dziadkiem był król Zygmunt Stary, wujem Zygmunt II August, a pradziadem król Kazimierz IV Jagiellończyk. Nie mógł zatem pozwolić, żeby jego przodkowie bezkarnie byli oczerniani. Każdy kto nie zastosował się do powyższych zakazów, stawał przed sądem królewskim i kościelnym i był oskarżany o szerzenie oszczerstw lub naruszania czci.
Bibliografia:
- Biskup M., Górski K., Kazimierz Jagiellończyk. Zbiór studiów o Polsce drugiej połowy XV wieku, Warszawa 1987.
- Grzybowski S., Dzieje Polski i Litwy 1506-1648, Kraków 2000.
- Krzyżaniakowa J., Ochmański J., Władysław II Jagiełło, Wrocław 1990.
- Wyrozumski J., Jan Długosz. Życie i twórczość, Kraków 1982.
