Od 1 stycznia 2026 roku kierownictwo Muzeum Warszawy obejmie dr Katarzyna Wagner, historyk, badacz dziejów miasta i doświadczona muzealnik, od lat związana zarówno z tą instytucją, jak i z Uniwersytetem Warszawskim.
Decyzję w tej sprawie ogłosiła komisja konkursowa, która po kilku miesiącach obrad uznała, że to właśnie jej wizja najlepiej odpowiada na potrzeby i wyzwania stołecznego muzeum. W uzasadnieniu czytamy, że kandydatka przedstawiła spójną i wielowątkową wizję rozwoju instytucji, obejmującą działania wystawiennicze, badawcze, edukacyjne i wydawnicze. Komisja doceniła także jej doświadczenie w pracy muzealnej, kompetencje organizacyjne oraz umiejętność zarządzania zespołem.
Kadencja dr Katarzyny Wagner potrwa pięć lat – od 2026 do końca 2030 roku. Jej program, zatytułowany „Tu zaczyna się Warszawa”, to nie tylko dokument formalny, ale przede wszystkim manifest nowego podejścia do muzealnictwa miejskiego – opartego na badaniach, współpracy i zrozumieniu, że miasto jest organizmem w ciągłym ruchu.
Wizja nowej dyrektorki
W liczącym kilkadziesiąt stron programie dr Katarzyna Wagner podkreśla, że Muzeum Warszawy stoi dziś na granicy dwóch epok – między instytucją klasyczną, opartą na tradycyjnym modelu ekspozycji, a miejscem nowoczesnym, otwartym na mieszkańców i reagującym na współczesne procesy społeczne. Jak pisze, Muzeum Warszawy straciło swoją rozpoznawalność, a jego tożsamość jest trudna do uchwycenia. Czas jednak na zakończenie etapu niedookreślenia między muzeum stolicy a muzeum miejskim.
Jej wizja stawia na odbudowę tożsamości muzeum w dwóch wymiarach: naukowym i społecznym. Z jednej strony ma to być instytucja dbająca o najwyższy poziom badań nad historią stolicy, z drugiej – przestrzeń dialogu z mieszkańcami, otwarta na ich doświadczenia i emocje. Wagner podkreśla, że priorytetem jest myślenie o muzeum w perspektywach historycznej i współczesnej, tak by jego zbiory i program były jednocześnie naukowe i żywe.
W jej koncepcji Muzeum Warszawy ma być jednostką przyjazną dla pracowników i odwiedzających, ale także nowoczesną i dynamiczną. Wagner kładzie nacisk na integrację zespołu, zapewnienie stabilnych warunków pracy oraz stworzenie środowiska, które sprzyja kreatywności i partnerskiej komunikacji. Jak zaznacza, zespół pracuje w atmosferze sprzyjającej kreatywnej pracy i otwartej komunikacji z poszanowaniem odmiennych zdań i punktów widzenia.
Strategia: badania, wystawy, edukacja
Centralnym punktem programu dr Katarzyny Wagner jest szczegółowa strategia rozwoju Muzeum Warszawy. Obejmuje ona pięć kluczowych obszarów: działalność badawczą, wystawienniczą, edukacyjną, konserwatorską i wydawniczą.
W zakresie badań Wagner proponuje kontynuację i pogłębienie już rozpoczętych projektów, ale też wprowadzenie nowych tematów, które pozwolą lepiej zrozumieć współczesne przemiany miasta. Autorka programu zwraca uwagę, że zespół Muzeum Warszawy jest wyjątkowo kompetentny i interdyscyplinarny. Zespół MW jest wysoko wykwalifikowany i doświadczony, posiada liczne pomysły na projekty badawcze i wystawiennicze, a także ma kompetencje do ich realizacji – czytamy w dokumencie.
Nowa dyrektorka zakłada rozwój badań nad historią i tożsamością Warszawy, nad jej materialnym i niematerialnym dziedzictwem, a także nad przemianami społecznymi i kulturowymi. Ważnym elementem ma być współpraca z uczelniami, organizacjami pozarządowymi i innymi muzeami. Wagner wskazuje, że projekty realizowane w Muzeum muszą mieć na celu pogłębianie wiedzy na temat Warszawy i wypełnianie tzw. luk badawczych.
Wśród priorytetów badawczych wymienia m.in. projekt poświęcony artystycznej spółdzielni ORNO, działającej od 1949 roku, a także kontynuację badań nad migracjami do Warszawy od XVI do XXI wieku. Szczególną uwagę poświęca także zagadnieniom codzienności warszawiaków, ich zwyczajom, modzie, kuchni i przedmiotom codziennego użytku. Celem jest odtworzenie obrazu miasta widzianego z perspektywy mieszkańców – nie tylko z archiwów i map, ale także z mikrohistorii i opowieści zapisanych w rzeczach.
Wagner wprowadza też do programu kategorię „dziedzictwa kulinarnego Warszawy” – tematu dotąd słabo obecnego w refleksji muzealnej, a przecież głęboko związanego z pamięcią i tożsamością miasta. MW podejmie się prób odpowiedzi na pytanie o istnienie np. kuchni warszawskiej, czy też sprawdzenia możliwości wpisania pewnych warszawskich zjawisk w nurt ogólnokrajowy czy ogólnoeuropejski – pisze.
Nowe spojrzenie na wystawy
Jednym z najważniejszych filarów programu dr Katarzyny Wagner jest nowa koncepcja wystaw stałych i czasowych. W jej ujęciu wystawa nie jest tylko formą prezentacji obiektów, lecz sposobem opowiadania o mieście – jego przemianach, tożsamości i codzienności.
Wagner zapowiada, że wystawy czasowe mają odpowiadać na bieżące potrzeby mieszkańców i rozwijać się w ścisłej współpracy z badaczami, artystami i społecznością lokalną. Wystawy czasowe mają być platformą dla projektów badawczych, a zarazem odpowiedzią na potrzeby odbiorców. Ich celem jest nie tylko opowieść o przeszłości, ale też o przemianach współczesnych – podkreśla autorka programu.
Wśród planowanych ekspozycji znajdują się m.in. „Mironostki” – wystawa poświęcona fotografiom Aleksandra Minorskiego, która otworzy nowy cykl w 2026 roku, a także projekt „Fenomen Warszawy”, koncentrujący się na unikalnym charakterze stolicy i pytaniu, co właściwie sprawia, że jest ona miastem wyjątkowym. Kolejne propozycje to „Ciche nabycia”, poświęcone nieformalnemu rynkowi nieruchomości i zbieractwu, „Moda w trudnych czasach”, analizująca wpływ kryzysów społecznych i politycznych na modę, oraz „Czas wolny w Warszawie”, badający przemiany miejskiego stylu życia od PRL-u po współczesność.
Osobne miejsce zajmuje projekt „Śmieci – miejskość”, który – jak wskazuje Wagner – będzie próbą zrozumienia relacji między przestrzenią, ekologią i pamięcią. Ma to być wystawa, która pozwoli spojrzeć na miasto nie tylko jako zbiór zabytków, ale też jako żywy ekosystem – tworzony przez ludzi, rzeczy i odpady.
Zespoły, partnerstwa, międzynarodowa współpraca
W programie działania pojawia się również rozbudowany plan współpracy z warszawskimi i zagranicznymi instytucjami. Dr Katarzyna Wagner zwraca uwagę, że Muzeum powinno aktywnie uczestniczyć w sieciach badawczych, projektach grantowych i wymianach międzynarodowych. Chce włączyć instytucję w dialog z innymi muzeami miejskimi w Europie, które mierzą się z podobnymi wyzwaniami – jak kwestie tożsamości, pamięci i dziedzictwa w miastach po przełomach historycznych.
Ważną część planu stanowi także wzmocnienie zaplecza wydawniczego. Wagner zamierza kontynuować publikację serii „Archeologia dawnej Warszawy” i „Almanach Warszawy”, a także rozwijać nowe formy popularyzacji badań – w tym publikacje cyfrowe i audiowizualne.
Muzeum Warszawy ma pełnić rolę miejsca dialogu między nauką, kulturą i mieszkańcami miast” – pisze Wagner, zaznaczając, że sukces instytucji zależy nie tylko od ekspozycji, ale od zdolności do budowania relacji.
Od przeszłości do przyszłości
Wybór dr Katarzyny Wagner na dyrektorkę Muzeum Warszawy to moment przełomowy dla tej instytucji. Po latach intensywnych inwestycji i modernizacji, muzeum wchodzi w nowy etap, w którym najważniejsze staje się nie tylko zachowanie dziedzictwa, lecz także zrozumienie współczesności. Jej program to próba połączenia dwóch porządków – pamięci i nowoczesności – w ramach jednej spójnej strategii.
Jak czytamy w końcowym akapicie dokumentu, „TU ZACZYNA SIĘ WARSZAWA”. To zdanie nie jest tylko hasłem, ale symbolicznym początkiem nowej epoki w historii stołecznego muzealnictwa.
Reakcje środowiska muzealnego i akademickiego
Ogłoszenie wyników konkursu na dyrektora Muzeum Warszawy spotkało się z szerokim odzewem w środowisku muzealników, historyków i varsavianistów. W opinii wielu ekspertów powierzenie tej funkcji dr Katarzynie Wagner jest naturalną kontynuacją rozwoju instytucji, a jednocześnie zapowiedzią nowego, bardziej badawczego i otwartego etapu w jej działalności.
Jak podaje Muzeum Narodowe w Warszawie, z którym Wagner była wcześniej związana jako zastępca dyrektora ds. naukowych, nowa dyrektorka łączy doświadczenie akademickie z praktyką muzealną i umiejętnością tworzenia interdyscyplinarnych zespołów. Jej wizja jest równocześnie realistyczna i odważna – odpowiada na potrzeby nowoczesnego muzealnictwa miejskiego.
Z kolei przedstawiciele Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie Wagner pełni funkcję adiunktki, podkreślają, że jej nominacja to także szansa na wzmocnienie współpracy między środowiskiem naukowym a instytucjami kultury. Warszawa staje się laboratorium dla badaczy historii miasta, a Muzeum – miejscem, w którym nauka spotyka się z praktyką. To ogromny potencjał – zauważył prof. Hubert Kowalski, członek komisji konkursowej i przedstawiciel Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów (ICOM Polska).
Również Stowarzyszenie Muzealników Polskich oceniło wybór jako trafny. W komentarzu opublikowanym po ogłoszeniu wyników napisano, że dr Katarzyna Wagner wnosi do Muzeum Warszawy nie tylko wiedzę i doświadczenie, ale także umiejętność słuchania ludzi i budowania mostów między instytucjami.
Głos komisji konkursowej
W składzie komisji, która dokonała wyboru, znaleźli się przedstawiciele różnych instytucji i środowisk – zarówno miejskich, jak i państwowych. Przewodniczącą była Ewa Malinowska-Grupińska, reprezentująca Radę Muzeum Warszawy, a wśród członków znalazły się m.in. Aldona Machnowska-Góra, Artur Jóźwik i Magdalena Klepczarek z ramienia Miasta Stołecznego Warszawy, a także dr hab. Agnieszka Lajus i dr hab. Waldemar Ossowski z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Obecni byli również reprezentanci środowisk zawodowych i związkowych: dr hab. Hubert Kowalski z ICOM Polska, Robert Zydel ze Stowarzyszenia Muzealników Polskich, Piotr Głogowski z NSZZ „Solidarność” oraz Julia Kłosińska z Inicjatywy Pracowniczej, a także Eliza Czapska z Rady Muzeum Warszawy.
Jak wynika z oficjalnego komunikatu, decyzja o wyborze była jednomyślna. Komisja uznała, że przedstawiony przez Wagner program działania jest autorski, szczegółowy i możliwy do realizacji w warunkach instytucji miejskiej.
Znaczenie dla stołecznej kultury
Powołanie dr Katarzyny Wagner na stanowisko dyrektorki Muzeum Warszawy wpisuje się w szerszy proces zmian w stołecznych instytucjach kultury. Od kilku lat miasto stawia na rozwój muzeów o silnym profilu badawczym i edukacyjnym – takich, które nie tylko prezentują historię, ale też inicjują dyskusje o współczesności.
Eksperci podkreślają, że warszawskie muzealnictwo stoi dziś przed szczególnym wyzwaniem: jak mówić o przeszłości miasta, które było wielokrotnie niszczone i odbudowywane, nie popadając w uproszczenia i mitologizację. Program dr Katarzyny Wagner odpowiada na to pytanie, proponując narrację wielowarstwową, zbudowaną z głosów mieszkańców i badaczy. To muzealnictwo, które słucha, nie tylko opowiada – komentuje dr Waldemar Ossowski z MKiDN.
Jej nominacja ma również wymiar symboliczny. Po raz pierwszy w historii Muzeum Warszawy jego dyrektorką zostaje osoba, która przez lata pracowała w tej instytucji, znając ją od wewnątrz – od poziomu kuratorki po współautorkę strategii naukowej. To rzadki przypadek, gdy dyrektor instytucji miejskiej obejmuje funkcję po przejściu pełnej drogi zawodowej właśnie w jej strukturach.
W stronę nowego otwarcia
Zarówno w środowisku akademickim, jak i wśród varsavianistów panuje przekonanie, że nadchodząca kadencja przyniesie nie tylko stabilizację, ale i nowe otwarcie. Wagner deklaruje chęć zbliżenia muzeum do mieszkańców, rozszerzenia programu edukacyjnego i wprowadzenia działań angażujących lokalne społeczności.
W rozmowie z dziennikarzami, po ogłoszeniu decyzji komisji, nowa dyrektor podkreśliła: Warszawa jest nieustannie w ruchu, a jej historia dzieje się każdego dnia. Rolą Muzeum jest tę historię dokumentować, ale też współtworzyć przestrzeń refleksji nad tym, kim dziś jesteśmy jako miasto.
Jeśli zapowiedzi z programu „Tu zaczyna się Warszawa” zostaną wprowadzone w życie, stołeczna instytucja może stać się jednym z najciekawszych muzeów miejskich w Europie – łączącym tradycję z innowacją, naukę z emocją, a przeszłość z przyszłością.
Kadencja dr Katarzyny Wagner rozpocznie się 1 stycznia 2026 roku i potrwa do końca 2030 roku. Wtedy okaże się, na ile wizja, która przekonała komisję, przełoży się na rzeczywistość muzealną Warszawy.
Źródła: Muzeum Warszawy, Wydział Historii UW, Koncepcja programowa Katarzyny Wagner
