Lloyd Llewellyn-Jones, Kleopatry. Zapomniane królowe Egiptu
Któż z nas nie słyszał w życiu o królowej Egiptu Kleopatrze, uchodzącej za jeden ideał kobiecego piękna i uwodzicielskości? Największy dramaturg w historii świata, William Szekspir poświęcił jej chociażby jedną ze swoich sztuk o nazwie „Antoniusz i Kleopatra”. Prawie nikt jednak nie wie, że ta Kleopatra o której myślimy nosi w historii imię „Kleopatra VII”, ponieważ była ostatnią z długiego szeregu egipskich królowych, noszących to imię.
Profesor Lloyd Llewellyn-Jones zabiera nas w czasy rządów w Egipcie dynastii Lagidów (304-30 r. przed. Chrystusem), z której pochodziły wszystkie królowe, noszące imię „Kleopatra”. Czasy te były pełne intryg, zdrad, morderstw i przemocy. Niemniej jednak, dokonał się w nich także wielki rozwój nauki i kultury, czego dowodem jest Wielka Biblioteka Aleksandryjska, największa biblioteka świata starożytnego, którą założył pierwszy król z dynastii Lagidów, Ptolemeusz I Soter, panujący w latach 323-283 przed Chrystusem.
Autor, tematyka książki i źródła na których powstała
Profesor Lloyd Llewellyn Jones jest Walijczykiem, kierownikiem katedry historii starożytnej na Uniwersytecie w Cardiff w Wielkiej Brytanii od 2016 roku, wcześniej pracował na Uniwersytecie Edynburskim w jego Katedrze Filologii Klasycznej. Jest również dyrektorem programu starożytnego Iranu w Brytyjskim Instytucie Studiów Perskich.
Jego dorobek naukowy jest bardzo liczny, wystarczy wspomnieć o takich pozycjach jak: „Żółw Afrodyty. Zakryta kobieta starożytnej Grecji” ( 2003), „Król i dwór w starożytnej Persji w latach 559-331 przed Chrystusem” (2013), „Projekty z przeszłości: Jak Hollywood stworzył starożytny świat (2018), „Persowie. Epoka wielkich królów” (2022, wyd. polskie. 2023), „Starożytna Persja i Księga Estery: Kultura dworska Achemenidów w Biblii Hebrajskiej” (2023).
Najnowszą książką prof. Llleweyn-Jonesa jest monografia „Kleopatry. Zapomniane królowe Egiptu”, która w angielskim oryginale ukazała się w 2024 roku. Książka oparta jest na dziełach starożytnych historyków oraz na wyjątkowo obszernej literaturze przedmiotu. W zakończeniu, autor kompetentnie charakteryzuje najważniejsze źródła starożytne do tej epoki.
Barwne, ambitne, zmysłowe i fascynujące Kleopatry
Autor szczegółowo przedstawia życie wszystkich królowych w historii Egiptu, noszących imię Kleopatra: Kleopatry I (204-176 przed Chr.), Kleopatry II (185-116 przed Chr.), Kleopatry III (169-101 przed Chr.), Kleopatry IV (138-135 przed Chr.), Kleopatry V (100-68 przed Chr.), Kleopatry VI (100- 57 przed Chr.) i wreszcie Kleopatry VII (69-30 przed Chr.)
Czasy w których żyły, czyli epoka hellenistyczna, którą liczymy od śmierci Aleksandra Wielkiego (323 rok przed Chrystusem), były niezwykle burzliwe. Dynastia Lagidów z której pochodziły, była bowiem tak naprawdę dla Egiptu dynastią obcą, grecką, jej władza opierała się tylko i wyłącznie na najemnych greckich i macedońskich żołnierzach, zaś miejscowa egipska ludność nie poczuwała się do żadnych więzi z kolejnymi królami noszącymi imię „Ptolemeusz”.
Dopiero Kleopatra VII podjęła wysiłki na rzecz pogodzenia ze sobą greckich zdobywców z egipskimi autochtonami, osiągając w tej materii duży sukces, chociażby dzięki temu, że nauczyła się języka egipskiego, jednak było już wtedy stanowczo za późno na odbudowanie potęgi Egiptu, z powodu klęski jej męża, rzymskiego wodza Marka Antoniusza w bitwie z adoptowanym synem Juliusza Cezara pod Akcjum w roku 31 przed Chr. W wyniku tej klęski, Antoniusz i Kleopatra popełnili samobójstwo w 30 roku przed Chr., a Egipt stał się rzymską prowincją. Mimo tego tragicznego końca, Kleopatra uzyskała nieśmiertelną sławę, która trwa do dnia dzisiejszego, nie tylko w wśród historyków, ale także wśród szerokich rzesz, które na co dzień w ogóle nie zajmują się historią.
Nie tylko jednak ostatnia z szeregu Kleopatr zasługuje na naszą uwagę, jej sześć poprzedniczek także. Wszystkie ona miały silny wpływ na politykę swojego kraju, co w świecie dynastii Lagidów, gdzie intrygi, mordy dynastyczne, przewroty pałacowe i wojny domowe między różnymi członkami dynastii wymagało dużych zdolności politycznych, które Kleopatry rzeczywiście posiadały. Ich postępowanie jest dla nas momentami szokujące, chociażby przez to, że poślubiały swoich rodzonych braci.
Spowodowane to było jednak przez mitologię staroegipską, w której jeden z naczelnych bogów, Ozyrys, był żonaty z własną siostrą boginią Izydą, z którą miał syna o imieniu Horus. Pod tym względem trzeba przyznać, że greccy i macedońscy panowie Egiptu z rodu Lagidów niestety przesiąkli wyjątkowo negatywnym aspektem swoich egipskich poddanych, którym było usankcjonowane społecznie kazirodztwo.
Gorąco zachęcam wszystkich do lektury opowieści prof. Lllewyllyn-Jonesa o siedmiu Kleopatrach. Ukazuje ona bowiem nie tylko brutalne i mroczne mechanizmy polityki w świecie hellenistycznym, po śmierci Aleksandra Wielkiego, ale także cały olbrzymi dorobek kulturalny tej epoki, którego my wszyscy jesteśmy dziedzicami, której owocem była chociażby wspomniana wcześniej Wielka Biblioteka Aleksandryjska, założona przez pierwszego władcę z dynastii Lagidów!
Wydawnictwo Rebis
Ocena recenzenta: 6/6
Konrad Ruzik
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa Rebis. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
