Tajemnice wzgórza Hrádok i fortyfikacje w Górach Szczawnickich na Słowacji. Słowackie Machu Picchu?
Naukowcy dokonali przełomowego odkrycia – dzięki nowoczesnej technologii laserowego skanowania ujawniono pozostałości dawnych budowli i tarasowych pól. Fortyfikacje w Górach Szczawnickich, skryty dotąd pod gęstą roślinnością, odsłonił swoje tajemnice, ukazując ślady osadnictwa sięgające tysięcy lat wstecz. To niezwykłe znalezisko rzuca nowe światło na historię regionu i jego znaczenie w przeszłości.
Na Słowacji znajduje się wzgórze Hrádok, które skrywa tajemnice nieodgadniętej przeszłości. Dzięki nowoczesnym technologiom, w tym lotniczemu skanowaniu laserowemu LIDAR, badacze uzyskali nowe, zaskakujące informacje o tym obszarze. Na stokach odkryto pozostałości kamiennych zabudowań oraz rozległy system pól tarasowych, które ciągną się aż na zbocza doliny. Ich dokładny wiek pozostaje zagadką, jednak nowe odkrycia mogą rzucić światło na historię tego regionu.
Badania LIDAR
Obszar o powierzchni 140 ha został poddany szczegółowej analizie przez zespół geoinformatyków z Politechniki Słowackiej w Bratysławie. Przy wykorzystaniu zaawansowanej technologii LIDAR naukowcy byli w stanie zidentyfikować liczne, wcześniej nieznane obiekty. LIDAR (Light Detection and Ranging) to system skanowania laserowego, pozwalający na uzyskanie szczegółowego obrazu terenu, nawet w trudno dostępnych miejscach pokrytych gęstą roślinnością.
Dzięki tej metodzie odkryto nie tylko tajemnicze tarasowe pola na Hrádku, ale także prehistoryczne pola na Liptowie, a nawet grodzisko sprzed 7000 lat. Nowe dane są nieocenione dla archeologów, pomagając w rekonstrukcji dawnych krajobrazów oraz zrozumieniu, jak nasi przodkowie wykorzystywali te tereny.
Kamienne tarasy, historia winnic, fortyfikacje w Górach Szczawnickich i inne zagadki
Teren w pobliżu Bohunic jest prawdopodobnie jednym z najciekawszych historycznych krajobrazów na Słowacji – twierdzi Tibor Lieskovský, ekspert z Katedry Geodezji Globalnej i Geoinformatyki. To właśnie on, razem z zespołem, rozpoczął w 2017 roku systematyczne mapowanie kraju przy użyciu technologii laserowej.
Badania ujawniły, że Hrádok był zamieszkany już w epoce kamienia łupanego. W okresie średniowiecza, po najeździe tatarskim, wzniesiono tu fortyfikację, która strzegła ważnych szlaków handlowych do Pukanca i Bańskiej Szczawnicy. Później, w czasach zagrożenia ze strony Imperium Osmańskiego, teren ten został włączony do systemu ostrzegania ludności.
Jak wynika z monografii gminy, strome zbocza wykorzystywano do uprawy winorośli. Do dziś, mimo upływu wieków, niektórzy mieszkańcy Bohunic nadal uprawiają winorośle na dawnych tarasach. Cześć z nich jednak pochłonęły lasy, a stare kamienne mury skrywają się pod warstwą ziemi i roślinności.
Nieopodal Bohunic, w pobliskich Jabloňovcach, naukowcy natknęli się na jeszcze bardziej imponujące struktury. Jednym z najciekawszych odkryć jest tzw. Mur Olbrzymów, czyli potężny wał ciągnący się przez kilka kilometrów. Jego powstanie datuje się na wczesne średniowiecze, jednak jego pierwotne przeznaczenie nadal pozostaje zagadką.
Z kolei na północ od Bohunic, w dawnym mieście górniczym Pukanec, LIDAR ujawnił pozostałości systemu fortyfikacji, które przypominają konstrukcje antytureckich twierdz, takich jak Nové Zámky i Leopoldov. Widoczne są tam również ślady po dawnych kopalniach, które odzwierciedlają podziemne żyły bogactw mineralnych.
Niewidoczne dla oka, ale nie dla technologii
Jednym z największych atutów technologii LIDAR jest zdolność do wykrywania struktur ukrytych pod gęstą roślinnością. Działa ona na zasadzie emisji impulsów laserowych i pomiaru czasu ich odbicia, podobnie jak nietoperze czy wieloryby określają swoje położenie w przestrzeni.
Dzięki temu metoda ta pozwala odkrywać starożytne kurhany, dawne drogi, tereny górnicze, pozostałości bitew oraz inne zapomniane obiekty. Jak podkreśla Tibor Lieskovský, skany ujawniły ponad 11 500 obiektów archeologicznych na obszarze 260 kilometrów kwadratowych wokół Veľký Tribeč.
Mimo niezwykłych odkryć, wciąż pozostaje wiele niewiadomych. Lieskovský zaznacza, że choć LIDAR odsłania powierzchniowe struktury, to określenie ich wieku i funkcji wymaga tradycyjnych wykopalisk archeologicznych. Naukowcy stoją więc przed kolejnym wyzwaniem – zrekonstruowaniem historii regionu na podstawie nowo odkrytych fragmentów.
Hrádok, z jego tajemniczymi tarasami i zapomnianymi fortyfikacjami, może skrywać jeszcze wiele sekretów. Być może wkrótce dowiemy się więcej o przeszłości, która przez wieki pozostawała w ukryciu.
Źródła:
- Némethová Jana, Inkovia mali Machu Picchu, na Slovensku je Hrádok so zvyškami terasových polí a kamenných stavieb, My Levice [dostęp: 15.02.2025].
- Scientists uncover lost ruins and terraced fields in the Štiavnické Hills, The Slovak Spectator [dostęp: 15.02.2025].
Fot. ÚGKK SR, vizualizácia: T. Lieskovský, SvF STU Bratysława
bdh/cc
