Wczesne korzenie karnawału mogą sięgać tysięcy lat wstecz – nowe badania wskazują, że przedkolonialne społeczności Brazylii sezonowo gromadziły się wokół kopców Cerritos, aby świętować obfite połowy migrujących ryb i spożywać fermentowane napoje roślinne. Odkrycia te rzucają nowe światło na znaczenie tych monumentalnych struktur jako miejsc rytualnych uczt i integracji społecznej. Analiza ceramiki sprzed ponad 2000 lat sugeruje, że wspólne biesiadowanie i konsumpcja alkoholu były ważnym elementem kultury tych dawnych ludów.
Niektóre z najstarszych znanych wyrobów ceramicznych na południowoamerykańskim wybrzeżu odnaleziono w regionie Pampas, obejmującym południową Brazylię, Urugwaj i Argentynę. W tym rozległym systemie ujść rzek, przedkolonialne społeczności tubylcze budowały monumentalne ziemne kopce, znane jako Cerritos, już od ok. 4700 r. p.n.e.. Pełniły one wiele funkcji, jednak rola szeroko wykorzystywanej tam ceramiki w życiu codziennym i rytualnym pozostawała dotąd niejasna.
Analiza molekularna i izotopowa pozostałości organicznych zachowanych w naczyniach z Cerritos dostarczyła niezwykle interesujących wyników. Badania wskazują, że ceramika była wykorzystywana do przyrządzania ryb łowionych w ujściach rzek oraz do przetwarzania produktów roślinnych.
Obecność lipidów pochodzących z mikroorganizmów sugeruje, że niektóre z tych roślin mogły być fermentowane, najprawdopodobniej w celu produkcji napojów alkoholowych. To odkrycie skłania badaczy do hipotezy, że społeczności zbierały się wokół kopców sezonowo, by wspólnie celebrować powrót migrujących ryb.
Unikalne funkcje ceramiki Cerritos
Analiza naczyń ceramicznych z Cerritos ukazała ich unikalne zastosowanie, odmienne od tradycyjnych wzorców użytkowania ceramiki w innych regionach przybrzeżnych Ameryki Południowej. Przykładem jest ceramika Taquara-Itararé (ok. 1200–900 p.n.e.), znajdowana na północ od laguny Patos w rejonie wyspy Santa Catarina i Babitonga Bay.
Była ona używana do przetwarzania szerokiego wachlarza zasobów – zarówno morskich, jak i lądowych. W przeciwieństwie do niej, garncarstwo społeczności Guarani, które wyparło Cerritos i Taquara-Itararé na wybrzeżu lasów atlantyckich, wskazuje na intensywne mieszanie składników roślinnych i zwierzęcych, zwłaszcza kukurydzy.
Zaskakującym wyjątkiem jest ceramika Guarani z laguny Patos – nie zawiera ona śladów przetwarzania kukurydzy ani zasobów morskich, lecz wyłącznie roślin typu C3. Przyczyny tej anomalii wciąż nie są jasne, choć naukowcy przypuszczają, że zasolone środowisko mogło uniemożliwiać uprawę kukurydzy.
Co ciekawe, w ceramice Cerritos z tego samego regionu odkryto ślady kukurydzy, najprawdopodobniej w formie fermentowanego napoju. To wskazuje, że kukurydza mogła być przywożona na te tereny specjalnie z myślą o rytualnych ucztach.
Naukowcy przypuszczają, że Cerritos pełniły nie tylko funkcję miejsc pochówku i znaków terytorialnych, ale również stanowiły ważne centra sezonowych zgromadzeń społecznych. Organizowano tam uroczystości związane z masowymi połowami ryb, a wspólne biesiadowanie i spożywanie napojów fermentowanych mogło wzmacniać więzi wśród uczestników.
Wczesne korzenie karnawału? Nowe dowody na sezonowe zgromadzenia
Badania przeprowadził międzynarodowy zespół naukowców, w skład którego weszli badacze z Uniwersytetu w Yorku (Wielka Brytania), Universitat Autònoma de Barcelona (Hiszpania) oraz Universidade Federal de Pelotas (Brazylia). Przeanalizowali oni fragmenty ceramiki sprzed 2300 do 1200 lat, odkryte w pobliżu laguny Patos. Wyniki sugerują, że przedkolonialne społeczności mogły zbierać się latem, by ucztować na migrujących rybach i dzielić się napojami alkoholowymi.
Znaleziska potwierdzają, że Cerritos miały głębokie znaczenie symboliczne – służyły jako grobowce, znaki graniczne oraz miejsca rytualnych spotkań. Wcześniejsze analizy izotopowe starożytnych szczątków ludzkich znalezionych w tym regionie wskazują, że jego mieszkańcy mieli różnorodną dietę, co sugeruje, że przybywali tam z różnych zakątków.
Dr Marjolein Admiraal, główna autorka badań, twierdzi, że zgromadzenia wokół kopców mogły pełnić kluczową rolę w kulturze tych społeczności, przyciągając grupy z rozległego obszaru w celu wspólnego połowu ryb i celebrowania życia.
Widzimy przykłady takich praktyk na całym świecie, często powiązanych z sezonową obfitością gatunków migrujących. To doskonała okazja do społecznych interakcji, jak pogrzeby czy śluby, które mają ogromne znaczenie kulturowe – podkreślała Admiraal.
Analiza biomolekularna i izotopowa pozwoliła naukowcom na nowo spojrzeć na znaczenie ceramiki w życiu przedkolonialnych społeczności. Nasze odkrycia dostarczają przekonujących dowodów na stosowanie napojów fermentowanych w tych starożytnych społeczeństwach i pokazują, że ceramika odgrywała kluczową rolę w ucztowaniu oraz działalności społecznej – dodaje profesor Oliver Craig z Uniwersytetu w Yorku.
Dzięki zaawansowanym analizom chemicznym badacze byli w stanie określić jakie produkty były przechowywane i przygotowywane w naczyniach ceramicznych z Cerritos. Ustalili również, że ludzie wykorzystywali je do podgrzewania, przechowywania, a nawet fermentacji żywności. To zbliża naukowców do pełniejszego zrozumienia roli, jaką jedzenie i napoje odgrywały w codziennym i rytualnym życiu tych społeczności.
Najważniejszym wnioskiem płynącym z badań jest to, że Cerritos były czymś więcej niż tylko miejscem pochówku czy osadą – stanowiły istotny element krajobrazu społeczno-ekonomicznego. Sezonowe zgromadzenia, masowe połowy ryb i rytualne uczty stanowiły fundamenty życia społecznego, a garncarstwo mogło być technologią prestiżową, głęboko zintegrowaną z tym systemem.
Odkrycia te rzucają nowe światło na znaczenie przybrzeżnych terenów podmokłych dla przedkolonialnych społeczności Ameryki Południowej i pokazują, że kulturowa tradycja wspólnego świętowania może mieć znacznie starsze korzenie, niż dotychczas sądzono.
Źródła:
- Admiraal Marjolein, i in., Feasting on fish. Specialized function of pre-colonial pottery of the Cerritos mound builders of southern Brazil, PLOS ONE [dostęp: 07.02.2025].
- The early roots of Carnival? Research reveals evidence of seasonal celebrations in pre-colonial Brazil, University of York, phys.org [dostęp: 07.02.2025].
Fot. poglądowa
