Kryptonim “Horyzont”. Przygotowanie do wprowadzenia stanu wyjątkowego w PRL w latach 1988-1989. Dokumenty i materiały, oprac. Marta Marcinkiewicz
Stan wyjątkowy, jak sama definicja wskazuje, jest niecodzienną sytuacją. Według Słownika Języka Polskiego PWN jest to sytuacja, która “wynika z wewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i polega na ograniczeniu praw i wolności obywatelskich”. Jest to współczesna wyjaśnienie tego słowa, jednak od czasów PRL praktycznie wcale się ono nie zmieniło.
W 1981 roku w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej wprowadzono stan wojenny. Według ówczesnej narracji był on odpowiedzią na zagrożenie wynikające z działalności opozycji. Jak się okazuje, nie był to jednak odosobniony przypadek, kiedy władza PRL skorzystała z możliwości ustanowienia w państwie stanu nadzwyczajnego. W 1988 roku polscy komuniści planowali wcielić w życie założenia operacji “Horyzont”, która stanowić miała stan wyjątkowy w Polsce ludowej.
Autor
Marta Marcinkiewicz, autorka recenzowanej pozycji, badaczka działająca w Instytucie Pamięci Narodowej, bada najnowszą historię Polski, ze szczególnym uwzględnieniem doby PRL. Badaczka wiele publikacji historycznych oraz artykułów, które koncentrują się wokół tematów jej zainteresowań historycznych. Wśród najbardziej rozpoznawalnych dzieł Marty Marcinkiewicz można wymienić opracowanie o ośrodkach odosobnienia działających w czasie stanu wojennego czy “Tadeusz Dziechciowski. Dziennik z internowania”.
Na wypadek wszystkiego
„Horyzont” był kryptonimem tajnych działań prowadzonych przez władze PRL w latach 1988–1989. Miały one przygotować państwo na ewentualne wprowadzenie stanu wyjątkowego. Masowe strajki, pogarszająca się sytuacja gospodarcza oraz rosnąca siła opozycji spowodowały, że PZPR bardzo poważnie myślała o użyciu nadzwyczajnych środków. Obejmować miały: planowanie rozwiązań prawnych, działań aparatu bezpieczeństwa oraz wariantów użycia siły wobec opozycji i osób z nią związanych. Choć przygotowania były zaawansowane, rok 1989 pokazał, że plan stał się zbędny. Ostatecznie nie wprowadzono go w życie.
Struktura książki
Recenzowana pozycja to monografia naukowa, która składa się z dwóch części. Pierwszą z nich stanowi wstęp, obszerny opis faktów z lat 1987 – 1989 oraz uwagi końcowe, które są rzetelnym podsumowaniem badań przeprowadzonych przez badaczkę. Druga część książki to dokumenty, z których korzystała Marta Marcinkiewicz. Znajdują się tu dwadzieścia dwa źródła, które dotyczą kryptonimu “Horyzont”. Przy każdym z nich umieszczony jest odnośnik do materiału archiwalnego, z którego pochodzi.
Kryptonim “Horyzont”. Przygotowanie do wprowadzenia stanu wyjątkowego w PRL w latach 1988-1989. Dokumenty i materiały – ocena
Jest to rzetelna monografia naukowa. Pomimo zawiłości niektórych wydarzeń wprowadza ona Czytelnika w meandry historii PRL. Bogate zaplecze źródłowe jest cennym dodatkiem do całej pozycji – pozwala zanurzyć się w atmosferze lat 1988-1989. Nie jest to jednak książka dla laików. Autor operuje precyzyjną terminologią, którą ktoś niezaznajomiony z tematem, będzie miał kłopot zrozumieć, a przez to odbiór całego dzieła może okazać się trudny.
Wydawnictwo IPN
Ocena: 6/6
Karolina Wysińska
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa IPN. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
