Tego dnia 1814 roku odbyła się abdykacja Napoleona I Bonaparte
Zdrada przyszła nie z obcych szeregów, lecz z najbliższego kręgu lojalnych marszałków. W cieniu upadku Paryża, gdy duma wciąż ścierała się z rozsądkiem, dokonała się abdykacja Napoleona I Bonaparte – gest nie z przekonania, lecz z konieczności. Władca, który rzucił wyzwanie całej Europie, musiał skapitulować nie tylko przed armiami, lecz przede wszystkim przed utratą wpływu na własne wojsko. To nie była tylko polityczna decyzja – to była osobista klęska cesarza.
Abdykacja Napoleona I Bonaparte była kluczowym momentem w historii Europy, kończącym erę wojen napoleońskich. Wbrew powszechnemu przekonaniu, Napoleon nie abdykował 11 kwietnia 1814 roku, ale 6 kwietnia. Natomiast 11 kwietnia został podpisany traktat z Fontainebleau, który formalizował warunki abdykacji. Proces ten był rezultatem zarówno klęsk militarnych, jak i utraty poparcia wśród najbliższych dowódców, co doprowadziło do bezprecedensowego upadku jednego z największych władców w historii Europy.
Okoliczności abdykacji
W 1814 roku sytuacja militarna Napoleona stała się krytyczna. Wojska koalicji antyfrancuskiej zajęły Paryż 31 marca 1814 roku, co stanowiło poważny cios dla cesarstwa.
Mimo utraty stolicy, Napoleon początkowo nie zamierzał ustępować. Był przekonany, że pomimo porażki wciąż może odwrócić losy wojny. “Jutro o wszystkim rozstrzygnie walka. Liczę na was, panowie” – miał oświadczyć swoim marszałkom na odprawie w Fontainebleau, oddalonym od Paryża o 60 kilometrów.
Należy podkreślić, że detronizacja Napoleona nie była od początku celem koalicji. Dopiero pod koniec 1813 roku, gdy kampania wojenna zaczęła przechylać się na korzyść sojuszników, usunięcie Napoleona stało się jednym z celów wojennych. Wcześniej alianci wielokrotnie proponowali pokój z Francją, czego dowodem było podpisanie zawieszenia broni w czerwcu 1813 roku oraz konferencja pokojowa w Châtillon w lutym i marcu 1814 roku.
Decydujące znaczenie dla abdykacji Napoleona miała utrata poparcia wśród jego najwyższych dowódców. 4 kwietnia 1814 roku Napoleon spotkał się ze swoimi dowódcami wojskowymi – marszałkami Neyem, Lefebvre’em, Monceym, Oudinotem i Macdonaldem – którzy nalegali na niego, aby abdykował, twierdząc, że nie ma już poparcia armii.
Abdykacja Napoleona I Bonaparte
Naciski marszałków oraz zdrada marszałka Marmonta, który wraz ze swoim korpusem przeszedł na stronę wroga 5 kwietnia, ostatecznie przekonały Napoleona do podpisania bezwarunkowej abdykacji. Według niektórych relacji, gdy Napoleon zagroził swoim podwładnym słowami „armia mnie posłucha”, marszałek Ney miał odpowiedzieć: „armia jest posłuszna tylko swoim generałom”.
Jednak wiarygodność tej wymiany zdań jest kwestionowana przez niektórych historyków. Andrew Roberts, autor najnowszej biografii Napoleona, zaznacza, że chociaż Ney z pewnością sprzeciwiał się planom marszu na Paryż, to prawdopodobnie „nie użył wobec cesarza ostrych, obcesowych słów, które później mu przypisano”.
Początkowo, 4 kwietnia, Napoleon zaoferował abdykację na rzecz swojego syna, ale po dezercji marszałka Marmonta i jego sił 5 kwietnia, pozycja cesarza została dodatkowo osłabiona, co doprowadziło do bezwarunkowej abdykacji następnego dnia.
Traktat z Fontainebleau z 11 kwietnia 1814 roku
Warunki abdykacji zostały oficjalnie określone w traktacie z Fontainebleau, podpisanym przez aliantów 11 kwietnia 1814 roku. Dokument ten formalizował abdykację Napoleona z 6 kwietnia i wszedł w życie 13 kwietnia. Zgodnie z postanowieniami traktatu, Napoleon zachował tytuł cesarski i otrzymał dożywotnio we władanie wyspę Elbę na Morzu Śródziemnym.
Z kolei jego żona Maria Luiza i syn Napoleon II otrzymali Księstwo Parmy i Piacenzy.
Abdykacja Napoleona I Bonaparte – konsekwencje
Po abdykacji Napoleona francuski Senat ogłosił detronizację cesarza i sprowadził na tron brata zgilotynowanego Ludwika XVI – Ludwika XVIII. Nowy ład w Europie miał zostać zatwierdzony na kongresie w Wiedniu, który rozpoczął obrady we wrześniu 1814 roku.
Jednak pobyt Napoleona na Elbie nie trwał długo. Już 26 lutego 1815 roku Napoleon uciekł z wyspy i 1 marca powrócił do Francji, rozpoczynając okres znany jako “Sto dni Napoleona”. Ta ostatnia próba odzyskania władzy zakończyła się klęską w bitwie pod Waterloo 18 czerwca 1815 roku
Abdykacja Napoleona I Bonaparte stanowiła punkt zwrotny w historii Europy początku XIX wieku. Choć sama abdykacja miała miejsce 6 kwietnia 1814 roku, to właśnie traktat z Fontainebleau z 11 kwietnia formalizował jej warunki i ustalał przyszłość byłego cesarza.
Wydarzenia te były wynikiem nie tylko porażek militarnych, ale również utraty zaufania najbliższych współpracowników wojskowych Napoleona. Marszałkowie, którzy przez lata wiernie służyli cesarzowi, ostatecznie uznali, że kontynuowanie walki może prowadzić do większych nieszczęść, w tym wojny domowej.
Jednocześnie nie można ignorować ich osobistych interesów – niewątpliwie myśleli również o własnej przyszłości, wymuszając abdykację Napoleona
Mimo krótkiego powrotu do władzy podczas Stu Dni, abdykacja z kwietnia 1814 roku oznaczała faktyczny koniec epoki napoleońskiej i doprowadziła do przywrócenia monarchii Burbonów we Francji oraz nowego układu sił w Europie.
