Tego dnia 1536 lub 1538 roku urodził się Thomas Howard, 4. książę Norfolk, angielski polityk
Zdrada, ambicje i walka o władzę – życie tego mężczyzny to prawdziwy dramat. W cieniu angielskiej arystokracji, gdzie każda decyzja miała swoje mroczne konsekwencje, Thomas Howard, 4. książę Norfolk, stawiał wszystko na jedną kartę. Jego nazwisko zapisało się w historii jako symbol wielkich nadziei, równie wielkich upadków i nieoczekiwanych zwrotów akcji.
Thomas Howard przyszedł na świat 10 marca 1536 roku w Kenninghall, w hrabstwie Norfolk. Niektóre źródła podają jako datę jego narodzin rok 1538, jednak nie ma co do tego pewności. Był synem Henry’ego Howarda, hrabiego Surrey, oraz jego żony lady Frances de Vere. Jego dziadkami ze strony ojca byli Thomas Howard, 3. książe Norfolk, oraz lady Elizabeth Stafford, natomiast ze strony matki John de Vere, 15. hrabia Oksfordu, i lady Elizabeth Trussell.
Rodzina Thomasa miała wyraźne podziały religijne. Jego dziadek ze strony matki, John de Vere, popierał reformację i był pierwszym protestanckim hrabią Oksfordu. Natomiast dziadek ze strony ojca, również Thomas Howard, był jednym z najważniejszych katolickich arystokratów w Anglii, choć podporządkował się reformom religijnym wprowadzonym przez Henryka VIII i lojalnie służył królowi, pomagając w tłumieniu buntów przeciwko zmianom w Kościele anglikańskim.
Ojciec Thomasa, Henry Howard, był katolikiem, lecz sympatyzował z reformatorami. Jako syn i spadkobierca 3. księcia Norfolk, miał odziedziczyć tytuł 4. księcia Norfolk. Jednak w 1546 roku popełnił błąd polityczny, który przesądził o jego losie. Dodał do swojego herbu elementy pochodzące z herbu Edwarda Wyznawcy, co Henryk VIII uznał za arogancką manifestację pretensji do tronu.
Jako potomek Johna Howarda, 1. księcia Norfolk, a także Thomasa de Mowbray, 1. księcia Norfolk, Henry Howard miał prawo do używania tego herbu. Niemniej, jego posunięcie zostało odebrane jako akt pychy i wywołało gniew króla. Przekonany, że Howardowie planują przejęcie władzy po jego śmierci, Henryk VIII nakazał aresztowanie jego ojca. Został oskarżony o zdradę stanu, skazany na śmierć, a 19 stycznia 1547 roku stracony.
Egzekucja jego ojca, 3. księcia Norfolk, była zaplanowana na 28 stycznia 1547 roku, lecz nie doszła do skutku, ponieważ tej samej nocy zmarł Henryk VIII. Tajna Rada zdecydowała, że nowy okres panowania nie powinien rozpoczynać się rozlewem krwi. Mimo to Howard pozostał więziony w Tower of London przez 6 lat, a jego dobra i tytuły zostały skonfiskowane przez Koronę.
Edukacja Thomasa Howarda
Przed upadkiem swojego ojca Thomas oraz jego rodzeństwo byli kształceni przez Hadrianusa Juniusa, holenderskiego lekarza i humanistę. Zarówno Thomas Howard, 3. książe Norfolk, jak i Henry Howard byli patronami tego uczonego. Junius zapewniał dzieciom wszechstronne wykształcenie oparte na zasadach humanizmu. Później opiekę przejęła Mary Howard, księżna wdowa Richmond, siostra Henry’ego Howarda.
Nowym nauczycielem Thomasa i jego rodzeństwa został protestancki duchowny John Foxe, znany w późniejszych latach jako autor Actes and Monuments, dzieła dokumentującego prześladowania protestantów. Foxe został zatrudniony z rekomendacji lorda Wentwortha.
Dzieci nauczyły się greki i łaciny na poziomie pozwalającym im konkurować z najwybitniejszymi uczonymi epoki. W tym samym czasie w Reigate wychowywał się również Charles Howard, kuzyn Thomasa, urodzony w tym samym roku.
Mimo protestanckiej edukacji, Thomas oraz jego rodzeństwo pozostali katolikami, podobnie jak większość ich rodziny ze strony ojca. Henry Howard popadł w niełaskę częściowo z powodu swojej religii, a ich dziadek, 3. książę Norfolk, pozostawał więziony w Tower of London przez cały okres panowania Edwarda VI. Dopiero w lipcu 1553 roku, po objęciu tronu przez katolicką królową Marię I Tudor, Krwawą Mary, Howard został uwolniony i odzyskał opiekę nad swoimi wnukami.
Foxe, obawiając się prześladowań wobec protestantów, opuścił Anglię i udał się na wygnanie do Europy. Tymczasem Thomas kontynuował edukację pod opieką Stephena Gardinera, biskupa Winchesteru i późniejszego Lorda Kanclerza. Następnie przeniósł się do Londynu, gdzie wraz ze swoim bratem Henrykiem uczył się u katolickiego duchownego Johna White’a, przyszłego biskupa Lincoln.
Thomas Howard, 4. książę Norfolk
Po śmierci swojego ojca Thomas Howard stał się głównym pretendentem do tytułu 4. księcia Norfolk. W grudniu 1553 roku otrzymał kurtuazyjny tytuł hrabiego Surrey, który tradycyjnie przysługiwał następczyniom książąt Norfolk. Stało się to na mocy „Ustawy o restytucji księcia Norfolk”, zatwierdzonej przez królową Marię I Tudor, dzięki której rodzina Howardów odzyskała swoje tytuły i posiadłości, utracone ponad sześć lat wcześniej.
Na początku 1554 roku młody hrabia Surrey towarzyszył swojemu dziadkowi, Thomasowi Howardowi, 3. księciu Norfolk, w tłumieniu buntu Wyatta – powstania grupy protestanckich rycerzy, sprzeciwiających się planowanemu małżeństwu królowej Marii z Filipem II Habsburgiem. Była to ostatnia służba wojskowa sędziwego 3. księcia.
W maju tego samego roku Howard odzyskał posiadłości Gaywood i Rising, a w lipcu został mianowany pierwszym Dżentelmenem Izby Filipa.
Po śmierci dziadka 25 sierpnia 1554 roku, Thomas Howard oficjalnie objął tytuł 4. księcia Norfolk oraz stanowisko dziedzicznego hrabiego marszałka Anglii. W ciągu kilku miesięcy przygotowywał się do przejęcia ogromnego rodzinnego majątku, jednak jako że w chwili śmierci dziadka był jeszcze niepełnoletni, królewską opiekunką nad nim została Maria I Tudor.
Mimo młodego wieku Howard mógł podejmować niektóre decyzje administracyjne, w tym zorganizować pogrzeb dziadka w kościele św. Michała Archanioła we Framlingham oraz zadbać o przyszłość swoich sióstr. Jednym z prawników zajmujących się sprawami majątkowymi Howardów był Bassingbourne Gawdy, który udał się do Londynu, by dostarczyć pisma do lorda kanclerza Stephena Gardinera.
Tymczasem przeprowadzono formalne śledztwo w sprawie wielkiego dziedzictwa, składającego się z 56 posiadłości i licznych innych majątków. Dopóki Thomas Howard nie osiągnął pełnoletniości, dobra te pozostały w gestii Korony. Na mocy testamentu jego dziadka młodsze rodzeństwo Howarda miało otrzymać po 1000 marek po osiągnięciu pełnoletniości lub zawarciu małżeństwa.
W marcu 1557 roku, po ukończeniu 21 lat, Howard uzyskał pełnię praw do swoich posiadłości i stał się jednym z najzamożniejszych arystokratów w Anglii.
Polityczne zobowiązania i koronacja Elżbiety I Tudor na królową Anglii
Już we wrześniu 1554 roku Thomas Howard zaaranżował małżeństwo swojej siostry Katarzyny Howard z Henrym Berkeleyem, 7. baronem Berkeley. Ślub odbył się w rodowej rezydencji Howardów w Kenninghall.
Po śmierci królowej Marii I Tudor w listopadzie 1558 roku, tron objęła jej protestancka przyrodnia siostra, Elżbieta I Tudor. Howard był z nią spokrewniony w drugim stopniu – jego babka, Lady Elizabeth Howard, była siostrą 3. księcia Norfolk i matką Anny Boleyn, czyli matki Elżbiety. Mimo swojego katolickiego pochodzenia i skomplikowanej historii rodzinnej, nowa królowa powierzyła mu ważne urzędy publiczne.
Jako hrabia marszałek Anglii Howard był odpowiedzialny za organizację koronacji Elżbiety I 15 stycznia 1559 roku oraz towarzyszących jej uroczystości. Wkrótce potem królowa uhonorowała go, przyznając mu Order Podwiązki, jedno z najwyższych odznaczeń w Anglii.
Rywalizacja na dworze królewskim
Mimo że Elżbieta darzyła Howarda względami, niepokoiła go rosnąca pozycja Roberta Dudleya, hrabiego Leicester, który cieszył się wielkim zaufaniem królowej. Howard patrzył także z niechęcią na Willama Cecila, sekretarza stanu, którego uważał za osobę “nisko urodzoną”.
W listopadzie 1559 roku Howard został mianowany generałem-porucznikiem Północy, stanowisko to wcześniej zajmował jego kuzyn, Henry Neville, 5. hrabia Westmorland. Niechętnie przyjął tę funkcję, prawdopodobnie widząc w niej sposób na odsunięcie go od dworskich intryg. Jego głównym zadaniem było dowodzenie armią, która miała interweniować w Szkocji na rzecz Lordów Kongregacji – protestanckiej szlachty przeciwstawiającej się profrancuskiemu rządowi regentki Marii de Guise, matki Marii, królowej Szkotów.
Howardowi powierzono zadanie dostarczenia wojsk do Berwick, aby zabezpieczyć miasto przed ewentualnym atakiem Francuzów oraz nawiązanie współpracy z przywódcą Lordów Kongregacji, Jamesem Hamiltonem, księciem Châtellerault. W misji tej towarzyszyli mu doświadczeni politycy i wojskowi: James Croft oraz Sir Ralph Sadler, posiadający dużą wiedzę na temat szkockiej polityki.
W lutym 1560 roku Howard był jednym z negocjatorów traktatu z Berwick, na mocy którego Lordowie Kongregacji zaprosili Anglię do wsparcia ich sprawy. Po zawarciu traktatu edynburskiego w lipcu tego samego roku, kończącego interwencję Anglii w Szkocji, Howard mógł powrócić na dwór królewski, umacniając swoją pozycję w kręgu Elżbiety I.
Thomas Howard i Maria, królowa Szkotów
W październiku 1568 roku w Yorku odbyła się konferencja, której celem było rozpatrzenie dowodów przeciwko Marii, królowej Szkotów. W owym czasie Maria była już więźniarką w Anglii, do której uciekła w maju po klęsce w bitwie pod Langside i przymusowej abdykacji. Przewodniczącym komisji sądzącej był Thomas Howard, 4. książę Norfolk.
Głównym oskarżycielem był Jakub Stuart, 1. hrabia Moray, przyrodni brat Marii i jednocześnie regent Szkocji, ponieważ syn Marii, król Jakub VI, był jeszcze dzieckiem. Kluczowe dowody przeciwko byłej monarchini stanowiły tzw. listy z trumny, ujawnione podczas śledztwa w sprawie domniemanego udziału Marii w zamordowaniu jej drugiego męża, Henryka Stuarta, lorda Darnleya, rok wcześniej.
W tym czasie Norfolk, niedawno owdowiały po stracie trzeciej żony, pomimo swojej roli w procesie, zaczął rozważać możliwość poślubienia Marii. Byłoby to czwarte małżeństwo dla każdego z nich. Maria była już dwukrotną wdową, a jej trzeci mąż, James Hepburn, 4. hrabia Bothwell, zbiegł i ostatecznie został uwięziony w Danii.
Oboje mogli poszczycić się pochodzeniem od Plantagenetów, a Maria miała dodatkowy atut w postaci silnych roszczeń do tronu Anglii, jako wnuczka Małgorzaty Tudor, córki Henryka VII. Królowa Szkotów uważała, że to jej należy się angielska korona, ponieważ Elżbieta I miała status nieślubnego dziecka w oczach Kościoła katolickiego po unieważnieniu małżeństwa jej rodziców, Henryka VIII i Anny Boleyn, w 1536 roku. Dla licznych angielskich katolików Maria była jedyną legalną pretendentką do tronu.
Za planowanym małżeństwem opowiadali się zarówno William Maitland z Lethington, jak i biskup Ross John Lesley, doradcy Marii. Sama królowa wyraziła zgodę, choć Norfolk początkowo nie chciał angażować się w zmiany polityczne i religijne. Wkrótce jednak podczas konferencji w Yorku polityk zaczął skłaniać się ku temu pomysłowi. Maitland prywatnie spotkał się z Norfolkiem, sugerując nie tylko małżeństwo z Marią, ale także mariaż jego córki, Małgorzaty Howard, z młodym Jakubem VI.
Małżeństwo Marii z potężnym angielskim arystokratą mogłoby umocnić jej prawa do tronu i rozwiązać kryzys sukcesyjny, ponieważ Elżbieta I nigdy nie wyszła za mąż i nie miała potomków.
Początkowo kontakt między Marią a Norfolkiem miał charakter platoniczny i odbywał się poprzez listy. Maria wysłała księciu poduszkę z wyhaftowanym mottem rodziny Stewartów: Virescit vulnere virtus (Odwaga rośnie w siłę po ranie) oraz swoim herbem. Norfolk, za pośrednictwem lorda Boyda, podarował jej diament na znak uczucia i lojalności.
Upadek Norfolka
Planowane małżeństwo dałoby Norfolkowi silną pozycję polityczną na dworze, gdzie był rywalem Roberta Dudleya i wrogiem Williama Cecila. Większość katolickiej arystokracji popierała jego plany, a niektórzy zakładali, że mógłby nawet przewodzić buntowi przeciwko Elżbiecie.
W listopadzie 1569 roku doszło do Powstania Północy, zorganizowanego przez Charlesa Neville’a, 6. hrabiego Westmorland, i Thomasa Percy’ego, 7. hrabiego Northumberland. Ich błędem było uznanie, że nagłe wycofanie się Norfolka z dworu było sygnałem do rozpoczęcia rebelii. Poczatkowe sukcesy szybko zostały zniweczone, gdy Elżbieta I wysłała wojska pod wodzą Thomasa Radclyffe’a, 3. hrabiego Sussex, które rozbiły bunt. Norfolk, widząc klęskę, usiłował odciąć się od wydarzeń, ale królowa nakazała jego aresztowanie.
Diuk został osadzony w Tower of London, gdzie pozostał do sierpnia 1570 roku. Ostatecznie zwolniono go z braku dowodów oraz dzięki jego wyznaniu winy i prośbie o łaskę. Pomimo że Elżbieta sprzeciwiała się jego planom małżeńskim, samo zamiar poślubienia Marii nie był jeszcze w tym momencie wystarczającym dowodem na zdradę. Jednak los Norfolka miał się jeszcze odmienić…
Thomas Howard i spisek Ridolfiego
Po uwolnieniu Howarda, do księcia zwrócił się Roberto Ridolfi, włoski kupiec i bankier działający w Londynie. Próbował on przekonać Norfolka do udziału w tajnym planie mającym na celu uwolnienie Marii Stuart, osadzenie jej na angielskim tronie i przywrócenie katolicyzmu w Anglii.
Ridolfi, gorliwy katolik i agent Stolicy Apostolskiej, już od 1569 roku wspierał Powstanie Północy i planował obalenie Elżbiety I. Jego spisek był inspirowany bullą papieża Piusa V Regnans in Excelsis z lutego 1570 roku, która ekskomunikowała angielską królową i wzywała do jej obalenia. W planie miały uczestniczyć także hiszpańskie służby wywiadowcze.
Howard wcześniej kontaktował się z Filipem II Habsburgiem, omawiając możliwość inwazji na Anglię przy udziale wojsk dowodzonych przez Fernando Alvareza de Toledo y Pimentela, 3. księcia Albę, stacjonujących w Niderlandach. W trakcie rozmów Norfolk przekonywał Ridolfiego, że jest katolikiem, mimo że wychowano go w wierze protestanckiej. W końcu zgodził się objąć przywództwo spisku, w zamian prosząc Filipa II o zatwierdzenie małżeństwa z Marią Stuart.
W marcu 1571 roku angielski wywiad poinformował Elżbietę I, że planowany jest zamach na jej życie. John Hawkins, zdobywszy zaufanie ambasadora Hiszpanii, przekazał władzom szczegóły planu, co pozwoliło na aresztowanie spiskowców. Ostrzeżenie wysłał również Cosimo I de’ Medici, wielki książę Toskanii.
Charles Baillie, posłaniec Ridolfiego, został zatrzymany w Dover około 12 kwietnia 1571 roku za przewożenie listów. Pod wpływem tortur i zeznań informatorów, takich jak William Herle, ujawnił on szyfr wiadomości. Kolejne śledztwo doprowadziło do odkrycia 600 funtów szterlingów przeznaczonych dla zwolenników Marii Stuart.
Po ujawnieniu dowodów Norfolk został aresztowany 5 września 1571 roku i osadzony w Tower of London. Początkowo zaprzeczał oskarżeniom, lecz pod naciskiem dowodów przyznał się do częściowego zaangażowania w spisek. Jego proces, który odbył się 16 stycznia 1572 roku, trwał dwanaście godzin. Pomimo twierdzenia o niewinności, ława przysięgłych jednomyślnie uznała go za winnego zdrady i skazała na śmierć.
Elżbieta I wahała się z podpisaniem wyroku, jednak pod naciskiem lorda Burghleya i parlamentu ostatecznie go zatwierdziła. 2 czerwca 1572 roku, o świcie, Norfolk został stracony na Tower Hill. Przed śmiercią wygłosił przemowę, w której przyznał, że niektóre zarzuty były przesadzone. Jego ostatnie słowa brzmiały: Panie, w Twoje ręce powierzam ducha mego. Kat jednym uderzeniem odciął jego głowę.
Była to pierwsza egzekucja arystokraty za rządów Elżbiety I. Po śmierci Norfolka jego ziemie i tytuły zostały skonfiskowane, jednak w czwartym pokoleniu jego potomkowie odzyskali większość majątku.
Maria Stuart uniknęła egzekucji, ale po kolejnych spiskach została stracona w lutym 1587 roku.
