Witold Pilecki przyszedł na świat dokładnie 125 lat temu, 13 maja 1901 roku, w mroźnym Ołońcu, na terenie północno-zachodniej Rosji (w Karelii). Był potomkiem zesłańców – jego dziadek Józef Pilecki po udziale w powstaniu styczniowym został wygnany na siedem lat na Syberię.
Co ciekawe ostatnią misją rtm. Pileckiego miało być pozyskiwanie informacji o zsyłkach Polaków, głównie żołnierzy na Sybir, które miały miejsce po 1946 roku. Wiemy o tym z meldunku, który pod koniec kwietnia 1947 roku przywiózł do Polski kurier Stanisław Kuczyński. Nową misją ochotnika do Auschwitz miało być zbieranie jak największej liczby informacji o tym, kiedy, kogo i gdzie zatrzymano. Jako dowody miały służyć: zdjęcia z aresztowań i wywózek, grypsy z więzienia lub z transportów.
Możemy się jedynie domyślać jaki byłby efekt tej misji, gdyż niestety rtm. Pilecki nie otrzymał tego meldunku. Kuczyński nie potrafił go odnaleźć i przekazał zaszyfrowany dokument swojej kuzynce, Barbarze Otwinowskiej. Wkrótce sam został aresztowany. W maju 1947 rtm. aresztowano Pileckiego i wiele osób związanych z jego grupą. Gdy doszło do zatrzymania Barbary Otwinowskiej w ręce funkcjonariuszy wpadł również ten meldunek, wraz z kluczem służącym do jego rozszyfrowania.
Pomimo tortur, stosowanych w śledztwie Pilecki nie załamał się, świadczy o tym relacja agenta celnego o pseudonimie ,,Gołąb”, który zeznał, że rotmistrz był nastawiony optymistycznie: ,,podkreśla, iż optymizm ten nie zawiódł go nawet w najcięższych chwilach w Oświęcimiu, a więc i teraz go nie zawiedzie”.
Świadczy to o wielkiej sile charakteru, gdyż przez cały okres śledztwa więźniowie nie wychodzili na spacer, przebywali w zimnych i ciasnych celach, dostawali skąpe pożywienie, a śledztwo trwało wiele godzin i stosowano podczas nich tortury. Po niesłusznym skazaniu na śmierć, Pilecki został zamordowany strzałem w tył głowy 25 maja 1948 roku. Jego szczątków do dziś nie udało się odnaleźć.
Dokumenty, które rtm. Pilecki wysyłał na Zachód, meldunki organizacyjne, a także agenturalne meldunki, które przyczyniły się do aresztowania grupy rtm. Pileckiego są dostępne w książce Anny Mandreli ,,Rotmistrz Pilecki po wojnie”, która jest uzupełnionym wydaniem wcześniejszej publikacji ,,Kto zdradził Witolda Pileckiego?”.
Spotkanie promujące książkę odbędzie się 24 maja 2026, o godz. 16:00, w Kawiarni Agere Contra.
Anna Mandrela
