Antoni Dudek, Od Mazowieckiego do Suchockiej. Pierwsze rządy wolnej Polski
Upadki rządów, polityczne gry i nieoczywiste decyzje, które na lata zaważyły na losach Polski – pierwsze gabinety III RP były areną dramatycznych zwrotów akcji. Książka Od Mazowieckiego do Suchockiej przypomina, że tamten okres to nie tylko historia, ale i klucz do zrozumienia dzisiejszej sceny politycznej. Czy demokracja, o którą walczono, rzeczywiście zwyciężyła?
Czterej premierzy III RP: Mazowiecki, Bielecki, Olszewski i Suchocka. Co ich łączyło? Cel – budowa w Polsce demokracji związanej ze światem Zachodu.
Od czasu niekonstruktywnego wotum nieufności wobec rządu Hanny Suchockiej minęło już ponad 30 lat. Dla jednych dużo, dla innych mało… Jednak tamte czasy mogą dalej stanowić temat zażartej dyskusji i to niekoniecznie historycznej.
Stosunek poszczególnych osób do rządów Tadeusza Mazowieckiego czy Jana Olszewskiego potrafi wiele powiedzieć o tym, jakie partie popierają obecnie. W rzeczywistości ocena tych gabinetów nie jest zerojedynkowa. Jak zwykle historia ma swoje blaski i cienie. Czasem większe lub mniejsze.
Cel książki Od Mazowieckiego do Suchockiej
Od Mazowieckiego do Suchockiej jest subiektywnym spojrzeniem autora na okres kształtowania się ustroju III RP. Dodatkowo monografia stanowi kontynuację Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990[1].
A. Dudek stara się w swojej książce pokazać kontynuację w dążeniu do głównego celu przez gabinety Tadeusza Mazowieckiego, Jana Krzysztofa Bieleckiego, Jana Olszewskiego oraz Hanny Suchockiej. Ambicją tych rządów było, aby Polska stała się demokratycznym państwem związanym politycznie, gospodarczo i wojskowo ze „Światem Zachodu”.
Czas wielkich zmian
Lata 1989-1993 były czasem bardzo intensywnych przemian i transformacji. Myślę, że okres ten po tym względem można śmiało zestawiać z czasami po I oraz II wojnie światowej.
Najlepiej dostrzegali to ci Polacy, którzy opuścili ojczyznę w drugiej połowie lat 80. i wrócili do niej po kilkuletniej przerwie. Nie wszystkie zmiany oceniali pozytywnie, wielu z nich nie kryło rozczarowania brakiem szerokiej dekomunizacji (a w jej ramach lustracji) czy reprywatyzacji, a liczne pozostałości minionej epoki były wciąż dostrzegalne. Jednak za sprawą odrodzenia demokracji parlamentarnej fundamentalnej zmianie uległy reguły gry politycznej, zaś reformy ekonomiczne zmieniły nie tylko wygląd polskich sklepów, ale szybko wywróciły do góry nogami porządek społeczny, ukształtowany przez komunistów w powojennym 40-leciu[2].
Źródła wykorzystane w badaniach
A. Dudek wykorzystał w swojej pracy szerokie zasoby źródeł historycznych. Przeprowadził kwerendy m.in. w archiwach IPN, Prezydenta RP, Ministerstwa Spraw Zagranicznych czy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Odwołał się także do szeregu tytułów prasowych, np. „Gazety Wyborczej”, „Rzeczpospolitej” i „Tygodnika Solidarność”.
Co więcej badacz zgromadził ponad 20 relacji postaci bezpośrednio zaangażowanych w wydarzenia lat 1989-1993 (ministrów lub wiceministrów). Niestety, nie do wszystkich „aktorów” udało się dotrzeć. W kilku przypadkach przyczyną była śmierć lub zły stan zdrowia. Część osób odmówiła. Przy okazji tych działań A. Dudek poczynił ciekawą obserwację odnośnie tzw. historii mówionej:
(…) materiał stanowi cenne uzupełnienie materiałów archiwalnych, pokazując zarazem, że często pamięć świadków wydarzeń bywa zawodna i pozostaje w sprzeczności z faktami zawartymi w dokumentach[3].
Autor
Antoniego Dudka wiele osób może kojarzyć z jego działalności w sferze medialnej i internetowej. Prowadzi kanał na YouTubie Dudek o Historii. Komentuje także bieżące wydarzenia w polityce krajowej.
A. Dudek jest przede wszystkim akademikiem. Na Uniwersytecie Jagiellońskim uzyskał stopień doktora oraz habilitował się w dziedzinie nauk o polityce. W 2009 roku prezydent Lech Kaczyński nadał mu tytuł profesora. Autor książki był związany z Instytutem Pamięci Narodowej oraz Polską Akademią Nauk. Obecnie wykłada na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
A. Dudek podczas swojej kariery naukowej zajmował się głównie dziejami PRL-u oraz III RP. Ten ostatni temat praktycznie zmonopolizował pod względem opracowań historycznych. W ciągu zaledwie ostatnich dwóch lat ukazało się 6 publikacji, których autorem lub współautorem był A. Dudek.
Charakter publikacji
Jest to książka naukowa[4]. Przyjęcie konwencji eseju historycznego zdecydowanie się sprawdza. Mi osobiście lektura sprawiła dużą przyjemność. Jednakże zdaję sobie sprawę, iż ponad 500 stron tekstu publikacji naukowej może odstraszyć część czytelników. Nawet jeśli autorem monografii jest prawdziwy erudyta.
Dlatego jeśli miałoby być to pierwsze spotkanie z tematyką transformacji PRL-u w III RP, to polecałbym wprzód sięgnąć po opracowania popularno-naukowe A. Dudka, np. Dudek o historii. Narodziny III RP[5]. Rada to tyczy się również czytelników, którzy pierwszy raz mieliby usiąść do książki naukowej.
Oczywiście Od Mazowieckiego do Suchockiej jest lekturą zdecydowanie „lżejszą” i przyjemniejszą niż choćby Łańcuch śmierci. Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939[6]. Właśnie praca Pawła Wieczorkiewicza jest dla mnie przykładem publikacji fenomenalnej pod względem merytorycznym, która stanowi jednak wyzwanie nawet dla profesjonalnych badaczy. Monografia A. Dudka wydana przez Znak Horyzont to zdecydowanie nie ten „stopień trudności”.
Od Mazowieckiego do Suchockiej – ocena w pigułce
Antoni Dudek zmonopolizował tematykę dziejów politycznych III RP w ostatnim czasie. Jest to kolejna dobra praca o tym zagadnieniu. Forma eseju historycznego sprawia, że książkę czyta się przyjemnie (choć jest to monografia naukowa). Jeśli ktoś szuka lektury o pierwszych rządach III RP to, tę pozycję można polecić z czystym sumieniem.
[1] A. Dudek, Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990, Kraków 2014.
[2] A. Dudek, Od Mazowieckiego do Suchockiej. Pierwsze rządy wolnej Polski, Kraków 2024, s. 545.
[3] A. Dudek, Od Mazowieckiego do Suchockiej. Pierwsze rządy wolnej Polski, Kraków 2024, s. 13.
[4] Wydanie Od Mazowieckiego do Suchockiej. Pierwsze rządy wolnej Polski było możliwe dzięki grantowi Rządy solidarnościowe w Polsce w latach 1989-1993 wobec podstawowych problemów transformacji ustrojowej, który był sfinansowany przez Narodowe Centrum Nauki.
[5] Odnośnik do recenzji Dudek o historii. Narodziny III RP.
[6] P. Wieczorkiewicz, Łańcuch śmierci. Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939, Poznań 2016.
Wydawnictwo Znak Horyzont
Ocena recenzenta: 6/6
Błażej Jankowski
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Znak Horyzont. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
