Geny

Badania genetyków pozwoliły wykazać, że przed 7 tysiącami lat mężczyźni mogli wyginąć

Prowadzone od 2015 roku badania genetyczne nad 23 parą chromosomów odpowiedzialną za płeć wykazały, że przed ok. 7 tysiącami laty doszło do gwałtownego spadku liczby mężczyzn w obrębie populacji. Zdaniem genealogów z Uniwersytetu Stanforda w Kalifornii przyczyną tego zjawiska było wzajemne zwalczanie się patrylinearnych klanów, a co za tym idzie zmniejszanie szansy na przekazanie potomstwu chromosomu Y.

W 2015 roku po raz pierwszy opublikowano wyniki badań genetycznych, z których wynikało, że w okresie ok. 5-7 tys. lat temu doszło do nietypowego zjawiska. Na obszarze Europy Azji i Afryki znacznie spadła liczba mężczyzn, wskutek czego średnio na 17 kobiet przypadał tylko jeden.

Próbując uzasadnić to zjawisko badacze wysuwali różne hipotezy. Niektórzy zwracali uwagę na czynniki ekologiczne i klimatyczne, które miały dotknąć przede wszystkim męskie potomstwo. Inni wskazywali na czynniki społeczne. Ich zdaniem mniejsza grupa mężczyzn mogła uzyskać większą od pozostałych władzę w społeczeństwie, dzięki czemu mogli spłodzić więcej dzieci. Dopuszczano również hipotezę według której efekt wąskiego gardła został wywołany poprzez fakt, iż niewielkie populację neolityczne mogły prowadzić szeroko zakrojoną, jak na swoją liczebność ekspansję populacyjną.

25 maja br. w czasopiśmie Nature Communications ukazał się artykuł Marcusa Feldmana, genetyka  populacji z Uniwersytetu Stanforda w Kalifornii, kierownika zespołu badawczego zajmującego się problemem spadku liczby mężczyzn we wspomnianym okresie. Feldman przedstawił w nim tezę zakładającą, że przed ok 7 tysiącami lat nie doszło do gwałtownego spadku liczby mężczyzn, lecz do zmniejszenia się różnorodności chromosomu Y. Była ona podyktowana ich sposobem życia i nieustannie prowadzonymi wojnami. Były one przeważnie potyczkami pomiędzy patrylinearnymi klanami. Śmierć każdego z członków takiego klanu w walce zaprzepaszczała szansę na przekazanie przez niego chromosomu. Jak wiemy dziecko płci męskiej otrzymuję chromosom X po matce oraz chromosom Y po ojcu. Matka dziecka posiada dwa chromosomy X, jeden z nich otrzymała od matki, drugi od ojca. To, który otrzyma dziecko, które urodzi jest loterią. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku chromosomu Y. Ojciec przekazuję dziecku tylko jeden taki chromosom, który sam otrzymał od ojca, który z kolei otrzymał go od swojego ojca. Wraz z pojawianiem się kolejnych pokoleń męskich potomków chromosom Y pozostaję praktycznie niezmienny. W momencie, gdy, któryś z potomków ginął nie pozostawiwszy męskiego potomka tracił szansę na przekazanie chromosomu. W ten sposób powstał efekt wąskiego gardła. Na potwierdzenie słuszności tej tezy badacze przeprowadzili 18 symulacji, w których użyli różnych scenariuszy takich jak mutacja chromosomu Y, śmierć oraz wspomniana rywalizacja między klanami. Symulacja wykazała, że pozostałe scenariusze nie powodują efektu wąskiego gardła. Efekt ten nie dotknął również kobiet, potwierdza to badanie mitochondrialnego DNA. Marcus Feldman powiedział livescience.com, że przyczyną takiego stanu rzeczy był fakt, iż kobiety często pochodziły spoza klanu. Były zdobywane drogą podboju, porywane lub po prostu przejmowane wraz z podbojem nowych ziem.

Marika Karmin, genetyk populacji z Uniwersytetu w estońskim Tartu, w rozmowie z portalem livescience.com doceniła wysiłek amerykańskich badaczy. Zwróciła jednak również uwagę na fakt  iż baza źródłowa zawierająca informację o organizacji społeczeństw w tamtym okresie jest zbyt nikła, żeby móc potwierdzić ich założenie. Jest zdania, że musiały wystąpić inne socjokulturalne czynniki, które uwarunkowały wystąpienie efektu wąskiego gardła. Karmin była członkiem zespołu badawczego, który w 2015 roku jako pierwszy opisał efekt wąskiego gardła obecny w tamtym okresie.

Zwolenniczką ustaleń Feldmana i jego zespołu jest Chris Tyler-Smith, genetyk ewolucyjny z Sanger Institute w Wielkiej Brytanii. Uważa przypuszczenie, że to wojna spowodowała efekt wąskiego gardła za rozsądne, zwłaszcza w okresie kiedy żyli w małych klanach i uprawiali ziemię na małą skalę. Był to okres przejściowy pomiędzy uprawą roli kamiennymi narzędziami, a późniejszymi społeczeństwami uprawiającymi ziemię narzędziami z metalu.

Feldman powiedział livescience.com, że po ustaniu efektu wąskiego gardła rozpoczął się rozwój organizacji społecznych. Nastąpiło przejście od społeczeństw na małą skalę do budowania miast i organizowania ludzi w grupy, które nie podtrzymywały wyłącznie jednej linii chromosomu Y. Dzięki temu populacja mężczyzn odrodziła się.

Źródło: livescience.com, arstechnica.com, laboratoryequipment.com, sciencealert.com

Damian Sideł

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*