Anna Czerwińska-Rydel, Konspiratorka. Opowieść o Zofii Kossak
Anna Czerwińska-Rydel, autorka ceniona za literackie biografie dla młodych czytelników, w książce Konspiratorka. Opowieść o Zofii Kossak sięga po postać niezwykłą – pisarkę, działaczkę konspiracyjną, współtwórczynię „Żegoty”. Zamiast pomnika z brązu daje nam żywą, emocjonalną i mądrą opowieść o kobiecie, która nie tylko pisała, ale też walczyła.
Fabuła prowadzona jest chronologicznie – od młodości Kossak w Górkach Wielkich po czasy wojny i działalność w okupowanej Warszawie. Autorka umiejętnie łączy narrację powieściową z faktami historycznymi. Pokazuje Zofię jako córkę, matkę, pisarkę i patriotkę. Bohaterka nie jest tu oderwana od ziemi – zmaga się z lękiem, stratą, poczuciem obowiązku, a mimo to nie traci siły.
Pierwsze rozdziały – o wojnie, ucieczce, działalności konspiracyjnej i aresztowaniu – wciągają niczym powieść sensacyjną. Wakuła ma Mieszka II, a Czerwińska-Rydel ma Kossak – kobietę z krwi i kości, której życiorys sam w sobie jest gotowym scenariuszem filmowym.
Autorka opiera się na źródłach historycznych, konsultacjach merytorycznych Joanny Jurgały-Jureczki oraz materiałach z Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej. Dzięki temu książka zachowuje pełną rzetelność. Przedstawia realia okupowanej Polski, mechanizmy konspiracji, działalność „Biuletynu Informacyjnego” i organizacji Front Odrodzenia Polski.
Wplecione cytaty z pism Kossak – m.in. Dekalog Polaka – nadają książce dokumentalny ciężar.
To nie tylko biografia, ale także podręcznik odwagi i wiary w wartości. Czerwińska-Rydel podkreśla, że Kossak potrafiła łączyć patriotyzm z głęboką duchowością, a jej walka piórem była równie ważna jak ta z bronią.
Styl i język
Narracja jest przystępna, a jednocześnie dojrzała. Autorka rezygnuje z dydaktyzmu na rzecz emocji – oddaje głos samej bohaterce, pokazując jej świat wewnętrzny. W wielu fragmentach pojawia się suspens: przeszukania gestapo, ukrywanie dokumentów, konspiracyjne spotkania. Czerwińska-Rydel doskonale buduje napięcie, zachowując historyczną wiarygodność.
Wrażenie autentyzmu potęgują fragmenty dialogów stylizowanych na język epoki oraz dbałość o detale (np. realia okupacyjnej Warszawy, opis obozu w Auschwitz, działalność konspiracyjna).
Ilustracje i opracowanie graficzne
Ilustracje Roberta Konrada to połączenie ekspresji i dokumentu. Rysunki w stonowanych kolorach przypominają szkice z dziennika wojennego – oszczędne, emocjonalne, wprowadzające atmosferę tamtych czasów. Współgrają z treścią i wzmacniają przekaz, nie przytłaczając tekstu.
Fotografie ze zbiorów Muzeum w Górkach Wielkich i domeny publicznej stanowią cenne uzupełnienie – autentyczność spotyka tu artystyczną interpretację.
Wydanie i opracowanie
Książka została wydana w Wydawnictwie Literatura w 2025 roku. Redakcja: Lidia Kowalczyk i Joanna Pijewska. Konsultacja historyczna Joanny Jurgały-Jureczki gwarantuje merytoryczną precyzję. Twarda oprawa, przejrzysty skład i starannie dobrana czcionka czynią z książki publikację trwałą i estetyczną.
Konspiratorka to książka, która powinna trafić do każdej szkolnej biblioteki. Łączy pasję, wiedzę i emocje. Dla młodego czytelnika to fascynujące wprowadzenie w temat okupacji i roli kobiet w konspiracji, dla dorosłego – przypomnienie o sile ducha i moralnym kręgosłupie tamtego pokolenia. Anna Czerwińska-Rydel nie tylko opowiada historię, ale też zadaje pytanie: co my zrobilibyśmy na miejscu Zofii Kossak?
Wydawnictwo Literatura
Ocena recenzenta: 6/6
Agnieszka Cybulska
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Literatura. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
