Małgorzata Beaufourt – matka dynastii Tudorów

Małgorzata Beaufourt urodziła się do wielkości. Jako córka najpotężniejszych osób w Anglii miała poślubić wielmożę, któremu dałaby dziedzica. Przyszło jej żyć w wyjątkowo niespokojnych czasach – wojny dwóch róż, której skutków doświadczyła osobiście. Straciła wiele osób, które były jej najbliższe, lecz nie poddała się rozpaczy. Całą swoją energię poświęciła na to, aby zapewnić świetlaną przyszłość jedynemu synowi. Dzięki jej staraniom zasiadł on na tronie Anglii.

Małgorzata Beaufourt i Edmund Tudor

Małgorzata przyszła na świat 31 maja 1443 roku. Jej ojcem był Jan Beaufort, książę Somerset. Kiedy urodziła się jego córka, znajdował się w niełasce po nieudanej kampanii we Francji. Zmarł tuż przed jej pierwszymi urodzinami. Roczna dziewczynka została jego jedyną spadkobierczynią. Wychowywała ją matka – Małgorzata Beauchamp.

Już w wieku sześciu lat stała się obiektem zabiegów matrymonialnych. Została zaręczona z siedmioletnim Johnem de la Pale. Był on synem dotychczas potężnego faworyta króla Henryka VI – Williama de la Pole. W 1450 roku popadł on w nie lada tarapaty. Został oskarżony między innymi o korupcji i wtrącono go do Tower.

Plany tego małżeństwa nie przetrwały długo. W 1453 roku wezwano ją wraz z matką na dwór królewski. Tam okazało się, że jej ślub z Johnem de la Pole nie dojdzie do skutku. Zamiast tego zostanie zaręczona z Edmundem Tudorem. Po przybyciu na dwór, Henryk VI polecił jej zadecydować, którego z konkurentów do swej ręki wybierze.

Sam przekonywał ją do Tudora. Dziesięcioletnia dziewczynka stwierdziła, że nie jest w stanie sama podjąć decyzji. Chciała pomodlić się do świętego Mikołaja. Twierdziła później, że święty przyszedł do niej i wskazał Edmunda jako męża.

Lady Richmond

Edmund Tudor był przyrodnim bratem króla. Jego ojcem był Owen Tudor, Walijczyk, który wstąpił na służbę wdowy po Henryku V – Katarzyny Walezjuszki. Królowa zapałała do niego uczuciem, a ze związku pary urodziło się troje synów. Dopiero po śmierci Katarzyny wyszedł na jaw jej romans. Zuchwałego Walijczyka wtrącono nawet do więzienia. Jego dzieci uzyskały jednak względy Henryka VI. W 1453 Edmund został mianowany hrabią Richmond, zaś jego brat Jasper hrabią Pembroke.

W 1455 poślubił on Małgorzatę. Młoda żona już w 1456 roku była w ciąży, w wieku niespełna trzynastu lat. Ojciec dziecka nie dożył jednak jego narodzin. Został złapany przez zwolennika księcia Yorku – Williama Herberta. Chociaż został szybko uwolniony, to zmarł z powodu panującej w okolicy zarazy w dniu 1 listopada 1456 roku.

Małgorzata 28 stycznia 1457 urodziła syna. Poród był wyjątkowo ciężki i obawiano się zarówno o życie matki, jak i dziecka. Mająca zaledwie trzynaście lat wdowa była drobnej postury. Udało jej się jednak przetrwać poród, chociaż nigdy więcej nie zaszła już w ciążę. Jedynemu synowi nadała imię Henryk.

Portret Małgorzaty Beaufort
Portret Małgorzaty Beaufort

Matka i dziecko nie odpoczęli zbyt długo. Już w marcu 1457 roku udali się w podróż do posiadłości księcia Buckingham – Greenfield. Tutaj ułożono kolejne małżeństwo Małgorzaty. 3 stycznia 1458 roku poślubiła młodszego syna księcia Buckingham- Henryka Stafforda.

Chociaż hrabina Richmond zabezpieczyła siebie i swojego syna, to ze względu na coraz bardziej napiętą sytuację w Anglii, nie mogła czuć się bezpiecznie. Panowanie Henryka VI nie należało do najszczęśliwszych okresów. Szlachta nienawidziła żony swojego władcy – Małgorzaty Andegaweńskiej. Uważano, że ona oraz jej faworyci wywierają zbyt duży wpływ na monarchę.

Do tego król zaczął zdradzać objawy choroby psychicznej. W tej sytuacji książę Yorku zaczął dążyć do uzyskania większego wpływu na rządy, w 1455 roku powierzono mu nawet regencję. Spotkało się to z zaciętym oporem królowej. Spór pomiędzy dwoma stronnictwami, Lancasterów i Yorków, przerodził się w otwartą wojnę domową, która do historii przeszła jako wojna dwóch róż. Wcześniej jednak znacznie częściej nazywano ją po prostu wojną kuzynów.

Życie w cieniu wojny dwóch róż

W wyniku działań wojennych w 1460 roku poległ książę Buckingham. Kilka miesięcy później także ród Tudorów poniósł ogromne straty. Owena Tudora stracono, zaś Jasper został zmuszony do opuszczenia Anglii. Pojawił się także nowy król.

Syn księcia Yorku obwołał się królem jako Edward IV. Jego zwolennicy szybko przejęli władzę w kraju. Mąż Małgorzaty szybko postarał się o to, by młody monarcha zapomniał o tym, że walczył po stronie Henryka VI.

Nowe rządy szybko zadały Małgorzacie bolesny cios. W 1461 roku jej syn został powierzony opiece Williama Herberta. Mały Henryk zamieszkał w jego posiadłości, zaś matce pozostały jedynie krótkie wizyty u niego.

Rodzina Beaufort została dotknięta następnymi ciosami. Kolejne egzekucje członków rodu coraz bardziej go osłabiały. Stronnicy królowej Małgorzaty schronili się w Alzacji. Monarchini starała się utrzymywać kontakt z krajem oraz uzyskać niezbędne środki finansowe.

W tym samym czasie w kraju król Edward nadwyrężył zaufanie do siebie poślubiając związaną do tej pory z Lancasterami Elżbietę Woodville. Zraził tym do siebie swojego wyjątkowo wpływowego stronnika hrabiego Warwick, któremu historia nadało miano Twórcy Królów.

Następne lata upłynęła Małgorzacie na sprawach dnia codziennego. Jej mąż odgrywał pewną rolę w polityce, lecz nie była ona zbyt znacząca. Musiała jednak przeżywać duży niepokój, gdy William Herbert zabrał jej syna na wyprawę wojenną przeciwko jego własnemu stryjowi – Jasperowi. Henrykowi nie stała się jednak żadna krzywda, a i starszy z Tudorów uszedł z życiem.

O wiele bardziej dramatyczne wydarzenia rozegrały się w 1469 roku. Wówczas został wszczęty bunt przeciwko władzy Edwarda IV, który miał stłumić William Herbert. Po zdradzie łuczników przegrał jednak potyczkę pod Edgecote. Został pojmany i stracony. Przez pewien czas nie znany był los Henryka. Jak się okazało, udało mu się uciec z miejsca starcia i znalazł schronienie u szwagra Herberta.

W roku 1469 zmieniła się sytuacja polityczna w Anglii. Hrabia Warwick, do tej pory podpora Edwarda IV, zmienił barwy i przeszedł na stronę Lancasterów. Umożliwiło to powrót do kraju Henryka VI. Powrócił także Jasper Tudor, który postarał się o to, by jego bratanek wrócił do matki.

Sytuacja w kraju była jednak wciąż nierozstrzygnięta. Armia Edwarda IV maszerowała na Londyn, by odzyskać stolicę. Sytuację polityczną komplikowało to, że Warwickowi udało się przekonać do przejścia na stronę Lancasterów brata Edwarda, Jerzego księcia Clarence.

Przełomowa bitwa miała miejsce pod Tewkesbury 4 maja 1471 roku. Edward IV okazał się jej wielkim zwycięzcą. W trakcie walki poległ syn Henryka VI – Edward. Jasper i Henryk Tudorowie opuścili Anglię i udali się do Bretanii. Edward IV powrócił do Londynu. W Tower osadzono Henryka VI, gdzie wkrótce zmarł, prawdopodobnie zamordowany. W październiku 1471 zmarł mąż Małgorzaty.

Małgorzata mimo wszystkich nieszczęść, jakie ją dotknęły, nie miała zamiaru rezygnować z aktywnego życia. Już w czerwcu 1472 roku poślubiła ochmistrza dworu, Edwarda Tomasza Stanleya. Następne lata upłynęły jej spokojnie u boku męża.

Powoli zaczęła stawać się szanowaną osobą na dworze króla. Podjęła nawet starania o możliwość powrotu do Anglii jej syna. Wszystkie ustalenia straciły jednak na znaczeniu po tym jak 9 kwietnia 1493 roku zmarł Edward IV.

Na tron powinien wstąpić jego syn Edward V, jednak stryj młodego następcy ogłosił, iż jego bratankowie pochodzą z nieprawego łoża, gdyż ich ojciec w momencie ślubu z Elżbietą Woodville był już związany z inną kobietą, następnie sam wstąpił na tron jako, Ryszard III. Edward i jego młodszy brat zostali wtrąceni do Tower.

Rządy Ryszarda, chociaż nie były okrutne, zyskały wielu przeciwników. Królowa wdowa – Elżbieta Woodville schroniła się wraz z córkami w opactwie Westminsterskim. Z czasem zaczęły się szerzyć pogłoski o zaginięciu uwięzionych w Tower książąt. Kiedy okazało się, że najprawdopodobniej nie żyją, zaczęto obwiniać o to Ryszarda.

Wizerunek winnego zbrodni króla potwora został utrwalony za panowania Tudorów, za sprawią sztuk Tomasza Morusa i Williama Szekspira. Dzisiaj wielu historyków wątpi, by winnym tej śmierci był król.

W rzeczywistości nie miał on powodów do zgładzenia książąt. Znajdowali się oni w jego mocy, uznani za dzieci z nieprawego łoża nie mieli praw do tronu. Co niektórzy badacze sugerują nawet, że za tą zbrodnią mógł stać Henryk Tudor. Czy w takim razie Małgorzata Beaufort wzięła w tym udział?

W następnym roku Małgorzata zaczyna niezwykle niebezpieczną grę polityczną. Nawiązała kontakt z Elżbietą Woodville. Zaproponowała jej małżeństwo najstarszej królewny – Elżbiety ze swoim synem Henrykiem. Chciała przez to uzyskać poparcie zwolenników Yorków. Zaczęła bowiem na poważnie realizować plan, który jeszcze kilkanaście lat wcześniej nie miał szans na realizację. Postanowiła, że jej syn zostanie królem.

Droga do Bosworth

Na razie jednak Henryk przebywał na wygnaniu w Bretanii. Miał wokół siebie oddane grono zwolenników, lecz cierpiał także na ciągłe problemy finansowe. Odczuwał także, że jest coraz mniej chętnie widzianym gościem. W pewnym momencie jedynie dzięki łutowi szczęścia udało mu się uniknąć schwytania przez ludzi Ryszarda i uciec do Francji.

To Małgorzata przygotowywała grunt pod powrót swojego syna do Anglii. Za pośrednictwem lekarza Hugh Conwaya skontaktowała się z Elżbietą Woodville. Jej najstarsza córka Elżbieta miała poślubić Henryka, który miał zasiąść na tronie Anglii. Być może kontaktowała się także z księciem Bunkingham, który w początkowej fazie rządów Ryszarda był jego głównym zwolennikiem, z czasem stanął w opozycji wobec króla.

Pierwsza próba obalenia monarchy miała miejsce w 1483 roku. Nieskoordynowane rebelie wybuchły w kilku miejscach kraju, lecz szybko zostały spacyfikowane. Henryk przybił do wybrzeży Dorset, jednak musiał szybko uciekać. Po pacyfikacji powstania wyszło na jaw zaangażowanie Małgorzaty w spisek przeciw władcy.

Dzięki temu, że jej mąż Tomasz Stanley cały czas pozostał wierny królowi, nie została ukarana zbyt surowo. Skonfiskowano tylko część jej ziem, zaś sama lady Beaufort trafiła pod nadzór swojego męża. Miała przebywać we własnych komnatach, bez służby.

Chociaż powstanie z 1483 roku zakończyło się klęską, to nadzieja Małgorzaty nie umarła. W Boże Narodzenie Henryk Tudor przysiągł, że zdobędzie tron Anglii i poślubi Elżbietę York. W końcu otrzymał długo oczekiwane wsparcie od Francji. Tudorowi udało się uzyskać dwa tysiące ludzi.

Henryk przybił do wybrzeży Pembrokeshire 7 sierpnia 1485 roku. Miał pod swoimi rozkazami 2,5 tysiąca ludzi. Decydujące stracie miało miejsce w pobliżu Leicester pod Bosworth 22 sierpnia. Decydujące znaczenie miało zachowanie wojsk Tomasza Stanleya i jego brata Williama.

Przez większą część bitwy zachowywali się oni bierni, by ostatecznie zdradzić króla i przyłączyć się do walki po stronie Tudora. Los króla najlepiej oddają słowa kronikarza Polidora Vergilio: król Ryszard, samotny, zabity został, gdy walczył mężnie pośród nawały wrogów swoich. Małgorzata Beaufort dopięła swego. Jej syn zasiadł na tronie Anglii, jako Henryk VII.

Małgorzata Beaufourt – matka króla

Następne miesiące musiały być najpiękniejszymi w życiu Małgorzaty. Jej ukochany syn został królem. Zgodnie z obietnicą poślubił Elżbietę York, która wkrótce zaszła w ciążę i urodziła syna Artura. Wielu obserwatorów twierdziło, że matka króla usuwa królową w cień i sama zachowuje się, jakby nosiła koronę. Podpisywała się, jako Margaret R., co mogło być skrótem od lady Richmond, który to tytuł jej przysługiwał, lecz mógł być równie dobrze odczytany jako skrót od słowa Regina – królowa.

Portret Henryka VII
Portret Henryka VII

Mimo że była matką króla, na którą spłynęły liczne nadania, nie oddaliła się od dworu. Była przy swoim synu, gotowa służyć mu radą. Miała także pewien wpływ na królową Elżbietę, podczas uroczystości dworskich była tuż za nią.

Zadbała także o to, by jej wnuczka Małgorzata, która została żoną króla Szkocji Jakuba V, nie udała się do męża zbyt wcześnie. Bez wątpienia miała w pamięci własne wczesne małżeństwo i chciała go oszczędzić córce syna. Komnaty lady Małgorzaty były blisko komnat króla.

Po śmierci królowej Elżbiety, to królowa matka zajęła się swoim załamanym synem i pomogła mu wrócić do normalności. O jej roli w okresie panowania Henryka VII najlepiej świadczy fakt, iż jako jedyna kobieta do czasu królowej Wiktorii została odznaczona orderem podwiązki, najważniejszym angielskim wyróżnieniem.

Wielu ważnych doradców króla zaczynało swoją karierę właśnie u jego matki. Poza tym, jak Henryk zdobył tron Anglii Małgorzata uzyskała niezależność od swojego męża. Wydaje się, że ona i lord Stanley żyli w faktycznej separacji. Po śmierci w 1503 roku przekazał jednak swój tytuł – hrabiego Derby właśnie żonie. Lady Richmond poświęcała teraz dużo czasu na praktyki religijne.

Zawsze była religijna, lecz w ostatnich latach życia modlitwa zajmowała wyjątkowo dużo miejsca w jej codzienności. Ofiarowywała także spore sumy pieniędzy na rzecz angielskich uniwersytetów. Sama zresztą ceniła literaturę, posiadała wiele książek w języku francuskim.

W 1509 roku było jasne, ze król lada dzień umrze. Wtedy też na dwór przybyła jego matka. Przywiozła ze sobą nie tylko własnych ludzi, ale też artykuły do królewskiej kuchni. Któż lepiej od matki nie zadba wszak o syna. Troszczyła się o niego do 20 kwietnia, kiedy to zakończył swój żywot pierwszy z Tudorów.

Nagrobek Małgorzaty Beaufort Wikimedia Commons
Nagrobek Małgorzaty Beaufort
Wikimedia Commons

Małgorzata obserwowała jeszcze wstąpienie na tron swojego wnuka, teraz króla Henryka VIII. Była obecna na jego koronacji, lecz zmarła tuż po niej, 29 czerwca. Z całą pewnością umierała spełniona, widząc jak jej potomek w spokoju dziedziczy tron, o który toczyła starania przez wiele lat. Zgodnie z własnym życzeniem została pochowana w opactwie Westminsterskim


Bibliografia:

  • Gristwood S., Blood sisters. The hidden lives of the women behind the wars of the roses, London 2012.
  • Jones M., Małgorzata Beaufort [w:] Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, red. P. Gregory, Poznań 2013.
  • Kendall P., Ryszard III, Warszawa 1980.
  • Penn T., Henryk VII. Świt Anglii Tudorów, Kraków 2014.
  • Routh E., Lady Margaret. A memoir of Lady Margaret Beaufort Countess of Richmond and Derby, mother of Henry VII, London 1924.
  • Starkey D., Cnotliwy książę. Zanim Henryk VIII został królem, Warszawa 2009.

Magdalena Makówka

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

*