Rewolucja rosyjska. Nowa historia | Recenzja

Sean McMeekin, Rewolucja rosyjska. Nowa historia

W stulecie rewolucji w Rosji, na półkach księgarskich ukazała się publikacja wydana nakładem wydawnictwa Bellona – Rewolucja rosyjska. Nowa historia. Autor, amerykański historyk, którego zainteresowania badawcze oscylują wokół końca caratu i początku bolszewickiego reżimu w Rosji, na nieco ponad czterystu stronach stara się na nowo interpretować to doniosłe wydarzenie. Czy osiągnął zamierzony cel?

Sean McMeekin jest doświadczonym badaczem o sporym dorobku naukowym. Posługuje się barwnym i ciekawym językiem, a stworzona przez niego narracja jest bardzo przystępna – nawet dla laika. Nie mniej, postawił sobie trudne zadanie. Dotychczasowe monografie na ten temat, a szczególnie niemal kanoniczna już praca profesora Richarda Pipesa, pozwoliły czytelnikom na poznanie wielu zakamarków mrocznego okresu rewolucji w Rosji. Istotnie, w pracy amerykańskiego historyka próżno jest szukać szczególnych nowości. Tytułowa „nowa historia” jest raczej próbą przejrzystej interpretacji bardzo szerokiej problematyki badawczej postawionej w temacie. W myśl stawianych przez niego wniosków rewolucja jest przewrotem – ani wielkim, ani październikowym, a już na pewno nie socjalistycznym. Przygotowana przez niego praca jest po prostu bardzo przystępną monografią na temat dramatycznych wydarzeń, które w konsekwencji doprowadziły do powstania jednego z najkrwawszych reżimów w historii ludzkości.

Punktem wyjściowym dla rozważań autora są wydarzenia poprzedzające pierwszą wojnę światową – klęski i sukcesy carskiej Rosji, zarówno w jej polityce wewnętrznej jak i na arenie międzynarodowej. Wiele uwagi poświęcił wydarzeniom z 1905 roku, słusznie wskazując ich znaczenie dla późniejszej sytuacji. W ciekawy i przystępny sposób omówił z jakimi trudnościami zmagał się ostatni z Romanowów, dlaczego utracił władzę i w jaki sposób sięgnęli po nią bolszewicy. Wskazał czym kierował się Lenin i jego polityczni przeciwnicy w walce o władzę, oraz jak ta walka w istocie przebiegała. Należy pamiętać, że sukces bolszewików w 1917 roku wcale nie był oczywisty, a mimo to osiągnęli swój cel, czemu autor poświęcił wiele uwagi. Dzieje burzliwych wydarzeń z 1917 roku pełne są dramatycznych zwrotów akcji, intryg i działań politycznych, które niemal z dnia na dzień zmieniały rzeczywistość. Sean McMeekin w przejrzysty sposób uchwycił wiele szczegółów mających zasadnicze znaczenie dla wykluczenia Rosji z antyniemieckiej koalicji i doprowadzenia w niej do przewrotu.

Pod kątem technicznym praca ma niewiele wad. Znakomite tłumaczenie Sławomira Patlewicza, dobra oprawa graficzna, trafny projekt okładki i przyjemna dla oka czcionka dobrze korespondują z ciekawym ujęciem tematu. Warto jednak zauważyć, że choć autor w bibliografii deklaruje naprawdę imponujące efekty włożonego w nią wysiłku, nie do końca są one widoczne w tekście. Na przykład mimo, że wskazuje, że korzystał z materiałów zdeponowanych w archiwach rosyjskich – w praktyce jest to zaledwie kilka teczek. Podobnie ma się rzecz z opracowaniami z których korzystał, gdzie trudno doszukać się najnowszych efektów badań rosyjskich badaczy. Dominują natomiast prace anglojęzyczne. Praca ewidentnie aspiruje do miana monografii naukowej, choć skromny aparat krytyczny i ograniczenie się głównie do prac anglojęzycznych nieco ujmują jej wartości – chociażby w stosunku do dzieła wymienionego wyżej historyka polskiego pochodzenia. W pracy zawarto wiele uproszczeń, dzięki którym osoba dopiero poszerzająca swoją wiedzę nie znuży się, choć poznanie wszystkich aspektów problemu postawionego w tytule zdecydowanie wymaga sięgnięcia po dodatkowe lektury.

Książka składa się łącznie z czterech rozdziałów – po każdym z nich zamieszczono przypisy. Na jej początku autor zawarł krótkie uwagi odnośnie terminologii i chronologii stosowanej w pracy. Na końcu zamieścił bibliografię o rozwinięcie licznych skrótów występujących w tekście. Narrację wzbogacają zdjęcia na których przedstawiono najważniejsze postacie oraz mapy odnoszące się do wątków poruszanych w pracy.

Mimo powyższych uwag uważam, że praca Seana McMeekina jest publikacją wartościową. Narracja wzbogacona jest licznymi cytatami a zawarte w niej wnioski mogą być inspirujące nie tylko dla laików ale i dla profesjonalnych historyków. Jest to dobra monografia ujmująca temat szeroko – od rewolucji 1905 roku aż po układ w Rapallo w 1922 roku i jego konsekwencje aż do roku 1926. Polecam ją zdecydowanie wszystkim miłośnikom historii Rosji jak i tym, których interesuje historia powszechna XX wieku. Autor zręcznie wiedzie czytelnika przez zawiłe meandry dramatu rosyjskiej rewolucji, jej efekty i skutki, które wywarły trwałe piętno na dziejach Rosjan i narodów, które znalazły się w granicach ZSRR.

Wydawnictwo: Bellona

Ocena recenzenta: 5/6

Maciej Kościuszko

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*