Jan Długosz napisał w swojej kronice, że książę wielkopolski, a później król Polski Przemysł II zamordował swoją pierwszą żonę Ludgardę Meklemburską. Miał ją rzekomo udusić za to, że nie urodziła mu potomstwa. Prawda jest jednak taka, że Jan Długosz, który swoją kronikę pisał w I połowie XV wieku, a więc grubo po śmierci Przemysła II, opierał się, jak sam zresztą twierdził, na ludowych przekazach, a te nie miały zbyt wiele wspólnego z prawdą!
Narodziny plotki
Jak podaje prof. Bronisław Nowacki, biograf króla Przemysła II, informacja o rzekomej tragicznej śmierci Ludgardy Meklemburskiej pojawiły się dopiero w XIV wieku. Przedstawia je Rocznik Traski, czyli źródło z okresu panowania króla Kazimierza Wielkiego. Możemy znaleźć tam informację o tym, że śmierć księżnej miała tajemnicze okoliczności. Prof. Bronisław Nowacki zwraca uwagę również na to, że mimo enigmatycznego charakteru, jaki ma zapis pochodzący z wyżej wymienionego źródła, nie jest do końca jasne, w jaki sposób odeszła z tego świata pierwsza żona Przemysła II.
Powodem tych domysłów, na co zwraca uwagę wyżej wspomniany historyk, był najprawdopodobniej fakt, że Ludgarda Meklemburska zmarła bardzo młodo. W chwili śmierci miała zaledwie 22 lata. Poza tym, w tamtym okresie krążyły plotki o tym, że księżna była bezpłodna, a para żyła w separacji. Przemysł II bardzo chciał mieć dziedzica, dlatego do tych wszystkich informacji bardzo łatwo było dopowiedzieć sobie, że przyszły król Polski chciał się pozbyć swojej kłopotliwej żony.
Jan Długosz mógł wzorować się na przekazach zawartych w kronikach śląskich, w których są opisane przypadki, gdzie poszczególni książęta śląscy umierali na skutek podania trucizny. W 1266 roku otruty miał umrzeć książę wrocławski Henryk III, a także jego brat Władysław – arcybiskup Salzburga. Syn Henryka II Pobożnego – Konrad I, książę głogowski również miał zostać otruty. Przez podanie trucizny miał zejść z tego świata również książę Henryk IV Prawy (Probus), który rywalizował z Przemysłem II o uzyskanie polskiej korony. Jak twierdzi prof. Bronisław Nowacki, jedni historycy uznają te informacje za fakty, a inni je odrzucają. Jak jednak zaznacza ten badacz, z powodu upływu setek lat, nie da się potwierdzić informacji zawartych w tych kronikach.
Jan Długosz czerpał również informacje z Kroniki oliwskiej, która powstała w połowie XIV wieku w klasztorze cysterskim w Oliwie. Kronikarz połączył informacje zawarte w Roczniku Traski i w Kronice oliwskiej, w której najprawdopodobniej znalazła się informacja o uduszeniu Ludgardy.
Jan Długosz połączył te dwa źródła i napisał, że Przemysł II nasłał ludzi, którzy mieli udusić Ludgardę. Kronikarz podaje informację o tym, na co zwraca uwagę prof. Bronisław Nowacki, że o przyczynach śmierci księżnej powstały nawet pieśni ludowe. Jak zauważa ten historyk, pieśni te powstały prawdopodobnie jeszcze w XIII wieku, być może nawet jeszcze za życia Przemysła II. Zdaniem badacza, historie o konflikcie pary książęcej mogły docierać do ówczesnej opinii publicznej i rozpalać jej wyobraźnię, czego efektem było powstanie owych pieśni.
Po śmierci Ludgardy
Księżna Ludgarda Meklemburska zmarła między 11 a 15 grudnia 1283 roku w Gnieźnie. W chwili jej śmierci męża nie było przy niej. Po śmierci swojej pierwszej żony, Przemysł II stawał na ślubnym kobiercu jeszcze dwa razy. Jego drugą żoną została córka Waldemara Wielkiego – Ryksa Szwedzka, która urodziła mu córkę Ryksę Elżbietę, późniejszą żonę króla Czech i Polski – Wacława II, a następnie Rudolfa III Habsburga, który dzięki temu małżeństwu tytułował się królem Polski.
Była także i trzecia żona Przemysła II – Małgorzata Brandenburska, jak podaje prof. Bronisław Nowacki nie jest do końca jasne, dlaczego Przemysł II poślubił Małgorzatę Brandenburską, gdyż w tamtym czasie nie było zatargów między Wielkopolską a Brandenburgią. Historyk zaznacza, że mógł być to sojusz zawarty na zaś, aby w przypadku jakichkolwiek konfliktów, można byłoby się obronić. Przemysł II został koronowany na króla Polski w niedzielę 26 czerwca 1295 roku. Wraz z nim najprawdopodobniej na królową Polski została koronowana jego trzecia żona. Na tronie zasiadał tylko kilka miesięcy, gdyż 8 lutego 1296 roku w Rogoźnie został zamordowany przez Brandenburczyków, być może współpracujących z rodem Nałęczów i Zarembów. Byli oni skłóceni z monarchą. Ciekawostką jest to, że król początkowo został jedynie uprowadzony. Być może zatem nie chciano go od razu zabić, lecz tylko zmusić do ustępstw. Król jednak zaczął uciekać i wtedy został zamordowany.
Plotki o separacji
Plotki o ewentualnej separacji Przemysła II i Ludgardy Meklemburskiej mogły rozpalać wyobraźnię kronikarzy w XIV wieku, za czasów panowania Kazimierza Wielkiego, którego druga żona – Adelajda Heska, również nie mogła zajść w ciążę i urodzić królowi dziedzica, ponieważ była bezpłodna. W związku z tym Kazimierz Wielki oddalił swoją drugą żonę w 1356 roku i osadził w żarnowieckim zamku. Co prawda jej nie udusił, jak podaje Długosz i Kronika oliwska w odniesieniu do Przemysła II, ale popełnił bigamię. Bolesław Pobożny, a więc dziad Kazimierza Wielkiego był stryjem Przemysła II. Może zatem myślano, że skoro Kazimierz Wielki rozstał się z żoną, to mógł to też zrobić Przemysł II,jako jego przodek. Jan Długosz w XV wieku napełnił swój opis śmierci Ludgardy taką patetycznością i grozą, że prof. Bronisław Nowacki zauważa, że jest on bardziej fikcją literacką, niż źródłem historycznym.
Bibliografia:
- Nowacki B., Przemysł II. Odnowiciel Królestwa Polskiego, Kraków 2013
