Fryderyk II i europejski system polityczny -12 marzec 2026 r. Muzeum Historii Polski-Cytadela Warszawska, ul. Gwardii 1, 01-538 Warszawa
12 marca 2026 r. o godz.18 odbył się wykład otwarty Hansa Jurgena Bomelburga, profesora historii Uniwersytetu w Giessen badacza dziejów stosunków polsko-niemieckich współprzewodniczącego Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej. Wykład odbył się w Muzeum Historii Polski w Cytadeli Warszawskiej, ul. Gwardii 1, 01-538 Warszawa. Moderatorami wydarzenia byli prof. Michał Kopczyński i Mikołaj Morzycki- Markowski (Muzeum Historii Polski)
Spotkanie otworzył profesor Michał Kopczyński, który wyjaśnił dlaczego patronem wykładu jest prof. Antoni Mątczak (1928-2003)- Po pierwsze dlatego, że to jest inicjatywa, którą niedługo po jego śmierci zaczęliśmy prowadzić, ściągając naukowców zagranicznych wtedy jeszcze do naszego Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Wszyscy oni znali Antoniego Mątczaka, dlatego przyjmowali nasze zaproszenia. Antoni Mątczak w czasach PRL był postacią, która nas łączyła z historiografią „zza żelaznej kurtyny”, dlatego myślę, że on jest najlepszym patronem tego wykładu.”
Następnie prof. Kopczyński krótko przedstawił prof. Bomelburga, opisując jego dorobek badawczy- to co nam dzisiaj będzie mówił związane jest z jego książką „Fryderyk II Wielki: Król Prus, zaborca Polski, przedmiot sporu i kultu”, która jest u nas do nabycia.
Potem głos zabrał już profesor Bomelburg, który wygłosił 45 minutowy wykład, w którym scharakteryzował Fryderyka II z kilku perspektyw. Pierwszą z nich była perspektywa „disrupcji”, czyli burzyciela zastanego ładu politycznego. Przytoczył jego wypowiedź z 1740 roku, na wieść o śmierci cesarza Austrii Karola VI „nadszedł czas, gdy stary system polityczny może ulec dogłębnej zmianie”. Zgodnie z tym tokiem myślenia, Fryderyk II najechał w tym samym roku Śląsk i odebrał go Austrii.
Profesor stwierdził także, iż Fryderyk II przyjmując wobec Polski agresywną i zaborczą politykę odszedł w tej kwestii od polityki swoich poprzedników, którzy starali się utrzymywać z naszym krajem pokojowe i przyjazne stosunki. W tej kwestii bardzo mocno nie zgodziła się z nim obecna na wykładzie prof. Urszula Kosińska z Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, która wskazała, że wszyscy bezpośredni poprzednicy Fryderyka II na berlińskim tronie (Fryderyk Wilhelm zwany „Wielkim Elektorem”, Fryderyk I, który jako pierwszy koronował się na króla Prus w 1701 roku oraz Fryderyk Wilhelm I) snuli już projekty rozbiorowe naszego kraju, tylko po prostu w odróżnieniu od „Starego Fryca” nie mieli odpowiedniej koniunktury politycznej do ich realizacji.
Następnie prof. Bomelburg wszedł w polemikę z tezą jakoby Fryderyk II był jedynym inicjatorem rozbiorów Polski, gdyż jego odpowiedzialność ogranicza się tylko i wyłącznie do I rozbioru naszego kraju z 1772 roku. Gdy miały miejsce kolejne dwa rozbiory (1793 i 1795 rok) Fryderyk II już nie żył (zmarł w 1786 roku) zatem z oczywistych przyczyn nie mógł za nie odpowiadać.
„Stary Fryc” robił jednak co tylko mógł by kształtować jak najbardziej negatywny nasz wizerunek w Europie, ukazując nas jako ludzi próżnych, tchórzliwych, ciemnych i zacofanych cywilizacyjnie, poprzez swoją obszerną korespondencję prowadzoną z elitami europejskimi w języku francuskim oraz swoje anonimowe napastliwe publikacje na temat naszego narodu. Niestety, w znacznej mierze mu się to udało, z racji swojego znakomitego wizerunku w Europie jako „światłego i oświeconego króla” oraz swoich znajomości z czołowymi przedstawicielami francuskiego Oświecenia m.in. dzięki swojej przyjaźni z Wolterem.
Po wykładzie profesor Bomelburg odpowiadał na liczne pytania jego uczestników, związane z postacią Fryderyka II. Profesor wyraził także swoją nadzieję, że w najbliższym czasie badania nad tym władcą Prus ulegną ożywieniu. Wskazał, że był to ostatni polityk w historii nowożytnej Europy, który otrzymał przydomek „Wielki”. Po nim żaden inny europejski polityk nie dostąpił tego zaszczytu.
Konrad Ruzik
