W środkowo-wschodniej części Holandii, niedaleko dawnego rzymskiego limes, znaleziono bardzo dobrze zachowany cały kompleks świątynny gallo-rzymski. Odkrycie jest unikatowe nie tylko w Niderlandach, ale także w skali międzynarodowej. Odkrycie pozwoli nie tylko zgłębić wiedzę o wierzeniach Rzymian w okresie cesarstwa, lecz także pozwoli na dokładniejsze badania na temat limes i armii rzymskiej.
20 czerwca Agencja Dziedzictwa Kulturowego (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) w Holandii poinformowała o odkryciu rzymskiej świątyni w Herwen-Hemeling, w Geldrii. Geldria to największa prowincja Holandii, położona w jej środkowo-wschodniej części. Najczęściej kojarzy się z takimi miastami jak Arnhem czy Nijmegen.
Na tym terenie przebiegała również granica Cesarstwa Rzymskiego – limes (od Morza Północnego wzdłuż Renu i Dunaju do Morza Czarnego), dlatego znajduje się tu wiele pozostałości po okresie rzymskim (nawet z I wieku p.n.e.), a sam limes jest wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Pierwsze znaleziska w Herwen-Hemeling w 2021 roku
W rejonie Herwen-Hemeling archeolodzy na pozostałości z okresu rzymskiego natrafili już w grudniu zeszłego roku, lecz nie zdawano sobie wówczas sprawy ze skali odkrycia. Zaangażowano RAAP, holenderską agencję archeologiczną, a także ekspertów i archeologów z zewnątrz. Liczba znalezisk, w tym fragmentów z inskrypcjami, była tak duża, że według archeologów z pewnością musiało znajdować się tutaj coś niezwykłego.
Charakter znalezisk i inskrypcji wskazywał, że znajdowało się tutaj sanktuarium. Kolejne wykopy ukazały posadzkę i ślady po studni, a wkrótce natrafiono na kompletne ołtarze rzymskie, na których znajdowały się inskrypcje.
Wierzenia rzymskie w Herwen-Hemeling
W Herwen-Hemeling rzymscy żołnierze czcili swoich bogów od I do IV wieku. Na delikatnym wzniesieniu u zbiegu rzek Ren i Waal, na szczycie znajdowały się co najmniej dwie, a prawdopodobnie i więcej świątyń. Jedną z nich była galo-rzymska świątynia z kolorowo pomalowanymi ścianami i dachem krytym dachówką.
Kilka metrów dalej znajdowała się kolejna mała świątynia, również z pięknie pomalowanymi ścianami. Znaleziono też szczątki kilkudziesięciu kamieni wotywnych (małych ołtarzy), które stawiali ślubujący bóstwom żołnierze (łac. ex voto – ze ślubowania). Kamienie został poświęcone Herkulesowi Magusanowi, Jowiszowi Serapisowi i Merkuremu.
Rzymskie świątynie w Niderlandach
W Niderlandach znanych jest już kilka świątyń z czasów rzymskich, jak np. w Elst, Nijmegen, Empel i Aardenburg. Jednak sanktuarium w Herwen-Hemeling jest pierwszym znalezionym tak blisko limes na terenie Niderlandów.
Nigdy wcześniej w tym kraju nie znaleziono tak zachowanego całego kompleksu z budynkiem świątynnym, kamieniami wotywnymi, a także dołami ze szczątkami ofiar składanych w świątyniach. Wiele rzymskich budowli było regularnie „przetwarzanych” w późniejszych okresach jako zapas gotowych kamieni, które zostały „wchłonięte” przez nowe budowle tamtych czasów. Tutaj jednak widać, że powstała świątynia funkcjonowała przez długi okres czasu.
Świątynia w Herwen-Hemeling
Świątynia była używana głównie przez żołnierzy. Wskazują na to dachówki, spora liczba fragmentów uprzęży końskiej, części zbroi, a także np. groty włóczni. Wysocy rangą oficerowie armii rzymskiej wznosili dziesiątki kamieni wotywnych. Dziękowali bogu lub bogini za spełnienie ich życzenia.
Świątynia prawdopodobnie miała znaczenie ponadlokalne i przybywano do niej z innych regionów. Znaleziska przy Herwen-Hemeling świetnie pokazują, jak wiele migracji miało miejsce w tym czasie. Mężczyźni, którzy przybyli tutaj, aby złożyć ofiarę, byli na terenie dzisiejszych Węgier, Hiszpanii i w Afryce, skąd zabrali ze sobą figurki swoich bogów.
Obejrzyj film „Herwen-Hemeling: armia rzymska, ich bogowie i świątynie”
Zwiedzanie
Przy oficjalnym komunikacie o odkryciu, zamieszczono także informację o udostępnieniu znalezisk do oglądania. Komisarz ds. Dziedzictwa, Peter Drenth, powiedział, że Geldria niespodziewanie zyskała wyjątkową rzymską lokację. Cenny dodatek do naszej opowieści o rzymskim limes. Teraz zbadamy to piękne miejsce najlepiej jak potrafimy i pokażemy je mieszkańcom Geldrii.
Od 24 czerwca do końca września można oglądać znaleziska w Muzeum Het Valkhof w Nijmegen. Już niebawem możesz się spodziewać relacji z wystawy na naszym portalu.
Fot.: RAAP
Źródła: raap.nl, cultureelerfgoed.nl
Agnieszka Popiak
