Odkrycie w Kanazie rzuca nowe światło na historię osadnictwa w Ameryce Północnej. Badania wykazały, że miejsce, w którym znajduje się stanowisko archeologiczne Saskatchewan, było zamieszkane przez rdzenną ludność już 11 000 lat temu, co przesuwa dotychczasowe szacunki o co najmniej tysiąc lat wstecz. Naukowcy potwierdzili obecność starożytnego paleniska, które zgodnie z ustnymi przekazami rdzennych społeczności mogło być częścią długoterminowego osadnictwa. Jakie jeszcze tajemnice kryje to niezwykłe stanowisko?
Na stanowisku archeologicznym w pobliżu Prince Albert w kanadyjskiej prowincji Saskatchewan naukowcy odkryli kawałek węgla drzewnego, który po analizie laboratoryjnej ujawnił zaskakującą prawdę – miejsce to liczy sobie niemal 11 000 lat. Odkrycie to sugeruje, że osada była wykorzystywana przez rdzenną ludność przez bardzo długi czas, co przesuwa dotychczasowe szacunki o obecności człowieka w tym regionie o około 1000 lat wstecz.
Badania prowadzone w ubiegłym roku dostarczyły pierwszych dowodów na tak wczesne osadnictwo. W styczniu tego roku naukowcy podzielili się swoimi wnioskami z Radą Âsowanânihk, organem zarządzającym projektem, reprezentującym rdzenną społeczność SLFN (Saskatchewan First Nations).
Kluczowe znaczenie ma analiza paleniska znalezionego na brzegu rzeki North Saskatchewan. Datowanie radiowęglowe próbki węgla drzewnego wykazało, że osada powstała około 10 700 lat temu, co zgadza się z przekazywanymi z pokolenia na pokolenie ustnymi historiami rdzennych mieszkańców. Jeden z badaczy, profesor Glenn Stuart z University of Saskatchewan, podkreślił wagę tego odkrycia, wskazując na zgodność między naukowymi dowodami a tradycyjną wiedzą starszyzny.
Kiedy słyszysz historie o ogromnych powodziach sprzed tysięcy lat, zaczynasz dostrzegać pewien związek. Analizując palenisko, widzimy, że gdy tylko krajobraz się ustabilizował, ludzie osiedlili się w tym miejscu – wyjaśnił Stuart.
Naukowcy przypuszczają, że ludzie pojawili się tutaj wkrótce po ustąpieniu lodowców, czyli około 10 000 lat temu. Kolejnym etapem badań będzie pobranie próbek z głębszych warstw ziemi, by ustalić, jak daleko rozciąga się stanowisko archeologiczne poza obecnie odsłonięty brzeg rzeki.
Według komunikatu prasowego SLFN, odkrycie to potwierdza, że stanowisko należy do najstarszych znanych osad rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej. Znaczenie tego miejsca jest porównywane do tak ikonicznych stanowisk archeologicznych, jak Wielkie Piramidy w Egipcie, Stonehenge w Anglii czy Göbekli Tepe w Turcji – miejsc, które odegrały fundamentalną rolę w historii ludzkiej cywilizacji.
Społeczność SLFN domaga się objęcia tego stanowiska ochroną, by zabezpieczyć je przed zniszczeniem oraz planuje utworzenie centrum interpretacji kulturowej, które pozwoliłoby szerzej upowszechnić wiedzę o tym wyjątkowym miejscu.
Starszyzna SLFN zwraca uwagę, że osada znajdowała się w strategicznej lokalizacji – nad rzeką, w pobliżu szlaków migracyjnych zwierząt, takich jak bizony, co czyniło ją doskonałym miejscem do długotrwałego obozowania. Wciąż nie wiadomo jednak, jak długo ludzie pozostawali tu podczas poszczególnych okresów osadniczych.
Wiemy, że ludzie wielokrotnie powracali w to miejsce. Mogło upłynąć nawet kilkaset lat między poszczególnymi okresami zasiedlenia – wyjaśnił Stuart. Znali szlaki zwierząt, wiedzieli, gdzie bizony będą przekraczać rzekę. Dlatego wracali tutaj raz za razem”.
Odkrycie to nie tylko zmienia dotychczasowe rozumienie historii osadnictwa w Ameryce Północnej, ale również podkreśla znaczenie rdzennych narracji, które przez wieki przechowywały informacje o dawnych społecznościach i ich sposobach przystosowania się do zmieniającego się środowiska.
Stanowisko archeologiczne Saskatchewan
Archeologia w Saskatchewan rozwija się dynamicznie. Współpraca profesjonalnych badaczy, pasjonatów oraz organizacji prywatnych i non-profit odgrywa w niej kluczową rolę. Istotnym motorem napędowym tych działań jest chęć zwiększenia świadomości archeologicznej oraz popularyzacja dziedzictwa kulturowego, które kształtuje tożsamość tej kanadyjskiej prowincji.
Saskatchewan kryje w swoim krajobrazie liczne stanowiska archeologiczne, zarówno prehistoryczne (sprzed kontaktu z Europejczykami, czyli sprzed 1690 roku n.e.), jak i historyczne (z okresu po rozpoczęciu europejskiej eksploracji, czyli po 1690 roku n.e.).
Większość współczesnej wiedzy na temat archeologii Saskatchewan została zgromadzona w obszernej publikacji wydanej z okazji stulecia prowincji w 2005 roku. Projekt ten był realizowany przez Ministerstwo Turystyki, Parków, Kultury i Sportu (wcześniej znane jako Departament Kultury, Młodzieży i Rekreacji) rządu Saskatchewan, we współpracy z Stowarzyszeniem Zawodowych Archeologów Saskatchewan (SAPA).
Inicjatywa została sfinansowana przez Saskatchewan Heritage Foundation, a także przez prywatne przedsiębiorstwa, takie jak Golder Associates, SaskPower, Stantec Consulting Ltd. oraz Western Heritage. Obecnie zgromadzone dane i dokumentacja są zarządzane przez Saskatchewan Heritage Branch.
Do 2005 roku oficjalnie zidentyfikowano ponad 20 000 stanowisk archeologicznych. To imponujące dziedzictwo wyraźnie ukazuje, że choć Saskatchewan formalnie przystąpiło do Konfederacji Kanady w 1905 roku, jego archeologiczne korzenie sięgają znacznie dalej w przeszłość.
Według Encyclopedia of Saskatchewan, współczesne badania archeologiczne w prowincji są ściśle kontrolowane przez rząd, który wymaga przeprowadzenia wstępnych ocen przed rozpoczęciem wykopalisk. W efekcie większość prac terenowych jest obecnie realizowana przez konsultantów, których działalność podlega regulacjom prowincjonalnym.
Dzięki tym środkom Saskatchewan skutecznie chroni swoje dziedzictwo i zapewnia, że przyszłe pokolenia będą mogły czerpać wiedzę z jego bogatej przeszłości.
Źródło: Jeremy Warren, Carbon dating puts Sask. Indigenous archaeological site at almost 11,000 years old, cbc.ca [dostęp: 06.02.2025].
Fot. Sturgeon Lake First Nation
