Badacz odkrył rzadki rękopis słynnego Sonetu 116 Szekspira, ukryty w XVII-wiecznym zbiorze poezji
Wśród zakurzonych kart archiwów Bodleian Library kryje się tajemnica, która przez wieki umknęła uwadze badaczy. Przez przypadek odnaleziony rękopis, w którym wiersz początkowo uznany za zapomniany, okazuje się zawierać rzadki rękopis słynnego Sonetu 116 Szekspira, stanowi dowód na to, jak literatura i polityka splatały się w czasach niepewności. To odkrycie zmienia dotychczasowe rozumienie tego, jak klasyka literatury mogła być przekształcana na potrzeby aktualnych wydarzeń.
W XIX wieku, kiedy William Henry Black pracował nad katalogowaniem rękopisów Bodleian MS 36, 37, natrafił na wiersz, który, choć zaczął się od słów Błąd samolubny chwyta wszystkie te umysły, początkowo zignorował jego pełną treść. Szybko stało się jasne, że był to fragment Sonetu 116 Williama Szekspira: Nie pozwól mi na małżeństwo prawdziwych umysłów. Co ciekawe, Black zapisał ten wiersz w swoim katalogu rękopisów Ashmole’a, które zostały przekazane Bodleian Library w testamencie, nadając mu tytuł „O stałości w miłości”.
Wydaje się, że Black, który był zmuszony do skrócenia katalogu na polecenie profesora Tomasa Gaisforda, nie poświęcił zbyt wiele uwagi szczegółom dotyczącym tego wiersza. W rezultacie, w katalogu Bodleian wiersz nie został przypisany Szekspirowi, ani nawet nie został rozpoznany jako jego adaptacja. Prawdopodobnie to właśnie opis katalogowy, w połączeniu z pierwszym wersjem wiersza, który nie jest typowy dla Szekspira, sprawił, że ten egzemplarz Sonetu 116 przez długie lata pozostawał niezauważony.
Związek z Henrym Lawesem
Niezależnie od tego, że tekst został w katalogu pominięty, istnieje wcześniejsze odniesienie do tej adaptacji. Willa McClung Evans już w 1936 roku przypisała jej autorstwo Henry’emu Lawesowi, kompozytorowi, który stworzył wersję tego sonetu w NYPL Drexel MS 4257. Adaptacja Lawesa stała się znana, ale nie była szeroko omawiana przez krytyków. Rzadko pojawiała się w kontekście obiegu rękopisów Szekspira, a czasem była traktowana bardziej jako ciekawostka, dodająca odrobinę koloru do dyskusji na temat muzycznych aranżacji jego wierszy.
Jednak jak wskazuje Faith Acker, adaptacja Lawesa powinna być postrzegana w zupełnie innym świetle. Acker zauważyła, że wiersz mógł pełnić rolę „rewizji” rojalistycznej, w której Lawes nadał tekstowi wartości polityczne i społeczne.
Gdy spojrzymy na ten wiersz w kontekście Bodleian MS Ashmole 36, 37, otoczonego innymi utworami z czasów angielskiej wojny domowej, zaczynamy dostrzegać polityczny ładunek, który zmienia romantyczną stałość w wyraz lojalności politycznej. Takie zmiany w kontekście wiersza są szczególnie wyraźne, gdy przyjrzymy się jego miejscu w zbiorze Eliasa Ashmole’a, silnego zwolennika monarchii.
Rękopis słynnego Sonetu 116 Szekspira i rojalistyczne interpretacje
Szekspir, mimo że był jednym z najważniejszych pisarzy swojego czasu, nie był autorami, którego prace szeroko rozchodziły się w formie rękopisów. W rzeczywistości, do tej pory sądzono, że Sonet 116 był znany tylko z rękopisu NYPL Drexel MS 4257, gdzie znalazł się w adaptacji Henry’ego Lawesa. Nowe odkrycie w Bodleian MS Ashmole 36, 37 rzuca zupełnie nowe światło na ten wiersz i dowodzi, że Sonet 116 musiał być także obecny w innych kręgach literackich, w tym wśród rojalistów.
Analizując kontekst XVII wieku, możemy zauważyć, że Lawes zmienił znaczenie tego sonetu, odchodząc od pierwotnego sensu romantycznej stałości miłości. W jego wersji, dodatkowe linie i zmieniony początek wiersza wprowadzają elementy polityczne, odnosząc się do lojalności wobec monarchy. Takie zmiany są porównywalne do adaptacji Johna Bensona z 1640 roku, który przekształcił sonety Szekspira w zbiór, który miał bardziej podkreślać romantyczny sens miłości, a nie polityczną postawę wobec monarchii.
Kontekst polityczny adaptacji
Przemiany w Sonet 116 w wykonaniu Lawesa wskazują na próbę przypisania Szekspirowi roli głosiciela wartości rojalistycznych. W okresie bezkrólewia, kiedy Anglia była w chaosie politycznym, rojalistyczne pieśni i adaptacje takich utworów jak ten sonet mogły stanowić wyraz sprzeciwu wobec nowego porządku republikańskiego.
W czasach, kiedy publiczne wykonywanie pieśni było zabronione, muzyka stała się formą przekazu politycznego, a wielu artystów, w tym sam Henry Lawes, wykonywało swoje utwory w tajemnicy podczas prywatnych spotkań.
Rękopis słynnego Sonetu 116 Szekspira odkryty przez dr Veronese
Ostatnie odkrycie tego rękopisu w Bodleian Library przez dr Leah Veronese, badaczkę z Wydziału Anglistyki Uniwersytetu Oksfordzkiego, wzbudziło ogromne zainteresowanie. Pracując nad swoim doktoratem, Veronese natrafiła na ten rękopis podczas przeglądania zbiorów Eliasa Ashmole’a, w których znalazła się zmieniona wersja Sonetu 116. Wiersz ten zawierał dodatkowe wersy, które stanowiły pewną polityczną interpretację oryginału, przekształcając romantyczny sens w opowieść o lojalności wobec monarchy.
Dr Veronese wyjaśniła, że na początku nie rozpoznała, że jest to Sonet 116, ponieważ w katalogu wiersz opisano jako „O stałości w miłości”, ale nie wspomniano o Szekspirze. Dopiero po dalszym badaniu rękopisu zauważyła, że to adaptacja Szekspirowskiego utworu. Wersja ta, jak wskazuje, może być kluczowa dla zrozumienia, jak w XVII wieku były wykorzystywane teksty Szekspira w kontekście politycznym.
Dodatkowe linie w wierszu, takie jak Self blinding error seize all those minds zamiast Let me not to the marriage of true minds, mogą sugerować, że Lawes chciał nadać wierszowi bardziej polityczny wymiar. W kontekście angielskiej wojny domowej i panującej atmosfery niepewności, te zmiany mogą być rozumiane jako wyraz krytyki wobec sił republikańskich i nawoływania do lojalności wobec rojalistycznej władzy.
To przekształcenie Sonetu 116 w pieśń z politycznym przesłaniem jest nie tylko interesującym świadectwem adaptacji, ale również przykładem używania literatury i muzyki do wyrażania politycznych poglądów.
Rękopis słynnego Sonetu 116 Szekspira – znaczenie odkrycia w kontekście historii recepcji Szekspira
To odkrycie rzuca nowe światło na sposób, w jaki Szekspir był odbierany i przekształcany w XVII wieku. Choć Sonet 116 nie był szeroko rozpowszechniony w czasach Szekspira, jego późniejsze adaptacje, jak ta stworzona przez Lawesa, pokazują, jak jego teksty mogły być wykorzystywane do przekazywania różnych idei politycznych. To z kolei podważa dotychczasową tezę, że okres bezkrólewia był czasem stagnacji w recepcji dzieł Szekspira.
Nowa kopia tego Sonetu 116 w rękopisie Bodleian MS Ashmole 36, 37 to tylko jeden z przykładów, jak literatura była wykorzystywana do komentowania aktualnych wydarzeń politycznych. Ta wersja wiersza, przekształcona w pieśń, ukazuje, jak w XVII wieku adaptowano klasyczne teksty literackie, nadając im nowe znaczenia zgodne z wymaganiami politycznymi i społecznymi tamtych czasów.
To odkrycie to ważny element szerszego obrazu literackiego i politycznego, który pozwala lepiej zrozumieć, jak Szekspir był interpretowany w okresie angielskiej wojny domowej i wczesnego okresu restauracji monarchii.
Źródło: Leah S. Veronese, A New Copy of Shakespeare’s Sonnet 116: A Cavalier Cover Version, The Review of English Studies [dostęp: 06.03.2025].
Fot. Uniwersytet Oksfordzki
