Zawichost-Trójca ponownie odsłania swoje tajemnice sprzed tysiąca lat. Pod warstwą ziemi archeolodzy natrafili na niezwykłe znalezisko – bryłki czystego srebra, ukryte w glinianym naczyniu. Skarb odlewnika, pozbawiony monet i ozdób, rzuca nowe światło na rzemiosło i handel w XI-wiecznej Polsce, sugerując, że to miejsce mogło być jednym z najważniejszych ośrodków metalurgicznych tamtych czasów.
Archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia w Zawichoście-Trójcy (województwo świętokrzyskie). W glinianym naczyniu odnaleziono bryłki stopionego srebra, które mogą stanowić dowód na istnienie w tym miejscu w XI wieku warsztatów metalurgicznych lub jubilerskich.
Odkrycia dokonali członkowie Nadwiślańskiej Grupy Poszukiwawczej Stowarzyszenia “Szansa” z Annopola. Skarb ważył łącznie około 0,7 kg i znajdował się w niewielkim glinianym naczyniu. Na podstawie analiz znalezisko datowane jest na pierwszą połowę XI wieku. Skarb odnaleziono podczas prac związanych z rozbudową drogi wojewódzkiej nr 755.
Skarb odlewnika – znaczenie znaleziska
Według dr. hab. Marka Florka z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Sandomierzu, odkrycie to stanowi kolejne potwierdzenie istnienia w Trójcy rozwiniętych warsztatów metalurgicznych.
- W skład skarbu wchodziło 19 placków srebrnych, czyli bryłek powstałych w wyniku przetopu metalu.
- Najprawdopodobniej mamy do czynienia z półsurowcem srebrnym, który mógł być przechowywany przez rzemieślnika – odlewnika lub jubilera.
- Znalezisko wyróżnia się tym, że nie zawiera monet ani fragmentów ozdób, co czyni je unikatowym.
Można je określić jako skarb odlewnika – podkreślił dr hab. Florek w rozmowie z Polską Agencją Prasową.
Trójca jest od lat miejscem intensywnych badań archeologicznych. Wcześniejsze odkrycia, takie jak fragmenty bryłek srebra oraz ołowiane paciorki, wskazują na rozwiniętą produkcję jubilerską w XI wieku. Istnieje hipoteza, że srebro mogło być odzyskiwane w trakcie przetopu rud ołowiu, w których często występuje jako domieszka.
Nie wiemy jednak, czy ze srebra powstawały gotowe przedmioty, czy może było ono sprzedawane jubilerom lub przekazywane do skarbu książęcego – zaznaczył archeolog.
Trójca jako centrum handlu i rzemiosła
Trójca, dzisiejsza część Zawichostu, mogła być w XI wieku jednym z kluczowych ośrodków handlowych w południowej Polsce. Pierwsze znaczenie tego miejsca odkryto już w latach 30. XX wieku, gdy odnaleziono tam skarb liczyący co najmniej 900 monet – głównie denarów krzyżowych saskich, polskich, niemieckich i węgierskich. Według historyków skarb ukryto w drugiej połowie XI wieku, po 1063 roku.
Wiosną 2021 roku poszukiwacze ze Stowarzyszenia „Szansa” natrafili na kolejne spektakularne znalezisko: niemal 1900 monet piastowskich, pochodzących głównie z czasów Bolesława Kędzierzawgo i Władysława Wygnańca, a także pojedyncze denary Bolesława Krzywoustego i Bolesława Śmiałego. W skarbie znaleziono również monety niemieckie, w tym denary Ottona II, Ottona III i Henryka IV Świętego, a także monety angielskie króla Aethelreda I oraz arabskiego dirhema.
Następne badania prowadzone przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie we współpracy ze Stowarzyszeniem „Szansa” oraz Stowarzyszeniem „Wspólne Dziedzictwo” z Opatowa doprowadziły do odkrycia trzeciego skarbu, składającego się z:
- 58 monet, głównie niemieckich denarów krzyżowych,
- monet czeskich, angielskich i arabskich,
- fragmentów ozdób srebrnych.
Ponadto w Trójcy odnaleziono liczne odważniki, które służyły do ważenia srebra według systemu miar i wag Skandynawów oraz Waregów. Odkrycia te potwierdzają istnienie w tym miejscu rozwiniętej osady rzemieślniczej i handlowej.
Znaczenie Trójcy wynikało z jej strategicznego położenia przy przeprawie przez Wisłę, na przecięciu dwóch kluczowych szlaków handlowych:
- południkowego – biegnącego wzdłuż Wisły, łączącego Bałtyk z Kotliną Karpacką i Morzem Środziemnym,
- równoleżnikowego – prowadzącego z Rusi Kijowskiej do zachodniej Europy.
Według archeologów osada w XI wieku zajmowała niemal 20 hektarów, co czyniło ją większą od Sandomierza po jego lokacji w 1286 roku.
Nowo odkryty skarb potwierdza znaczenie Trójcy jako kluczowego ośrodka handlu i rzemiosła w XI wieku. Po przeprowadzeniu szczegółowych badań, znalezisko zostanie włączone do zbiorów Muzeum Zamkowego w Sandomierzu, gdzie będzie mogło przybliżać historię regionu kolejnym pokoleniom.
Źródła: PAP, UMSK
Fot. maie.lodz.pl
