21 października 2025 roku w wieku 75 lat zmarł prof. Zbigniew Pilarczyk – wybitny historyk wojskowości, nauczyciel i harcerz
Prof. Zbigniew Pilarczyk był wybitnym historykiem wojskowości, wieloletnim wykładowcą Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, harcerzem, społecznikiem i wspaniałym wykładowcą, który z wielką pasją dzielił się swoją wiedzą. W środowisku akademickim i harcerskim zapisał się jako człowiek ogromnej wiedzy, życzliwości i niegasnącej energii, który przez całe życie łączył naukę z ideą służby innym.
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu poinformował o śmierci prof. UAM dr. hab. Zbigniewa Pilarczyka, wybitnego badacza historii wojskowości, wieloletniego wykładowcy i byłego prorektora uczelni.
Z głębokim smutkiem i żalem przyjęliśmy wiadomość, że w dniu 21 października 2025 roku zmarł prof. UAM dr hab. Zbigniew Pilarczyk. Prorektor naszego Uniwersytetu w latach 2008–2016, w latach 2002–2008 prodziekan ds. dydaktycznych Wydziału Historycznego, kierownik Zakładu Historii Wojskowości, harcerz. Człowiek wielkiej dobroci i życzliwości, pełen pogody ducha i energii – napisano w komunikacie Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Zbigniew Pilarczyk – od harcerza do profesora UAM
Jak podaje serwis UAM, Zbigniew Pilarczyk urodził się w 1950 roku we Wronkach. Ukończył Liceum Pedagogiczne w Trzciance, a następnie studia historyczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Z uczelnią był związany przez całe życie zawodowe. W 1985 roku uzyskał stopień doktora na podstawie pracy Obronność miasta Poznania w latach 1253–1783, napisanej pod kierunkiem prof. Karola Olejnika.
Stopień doktora habilitowanego otrzymał w 1998 roku za rozprawę Fortyfikacje na ziemiach koronnych Rzeczypospolitej w XVII wieku. W 2000 roku został profesorem UAM. Pełnił liczne funkcje – był m.in. prodziekanem ds. dydaktycznych Wydziału Historycznego (2002–2008), a w latach 2008–2016 prorektorem ds. studenckich. Kierował Zakładem Historii Wojskowości Instytutu Historii UAM.
Specjalizował się w historii wojskowości i fortyfikacji, ale jego pasją była także historia harcerstwa. Od 1967 roku działał w Związku Harcerstwa Polskiego, był przewodniczącym Rady Chorągwi Wielkopolskiej ZHP w Poznaniu oraz członkiem Rady Programowej Muzeum Harcerstwa w Warszawie.
Działalność naukowa i społeczna prof. Zbigniewa Pilarczyka
Profesor był autorem i współautorem wielu publikacji naukowych poświęconych dziejom polskiej wojskowości, historii miast oraz powstań narodowych. Do jego najważniejszych prac należą m.in.:
- Fortyfikacje na ziemiach koronnych Rzeczypospolitej w XVII wieku (1997),
- Poznań. Fortyfikacje miejskie. Przewodnik (2004),
- Wojenny Poznań. Fortyfikacje i walki o miasto do XVIII wieku (2017),
- Od Ławicy do Babimostu. Bitwy Powstania Wielkopolskiego (2021).
Jak podkreśla „Kronika Wielkopolski”, jego dorobek obejmuje również setki artykułów o dziejach Powstania Wielkopolskiego 1918/1919, rozwoju szkolnictwa wyższego w Poznaniu i kształtowaniu się polskiej myśli wojskowej.
W środowisku naukowym był znany z rzetelności, ogromnej wiedzy i zaangażowania w popularyzację historii. Wykładał nie tylko na Wydziale Historycznym, ale też na Wydziale Pedagogiczno-Artystycznym w Kaliszu oraz w Politechnice Poznańskiej, gdzie prowadził zajęcia dla doktorantów.
Zbigniew Pilarczyk – odznaczenia i wyróżnienia
Za swoją działalność naukową, dydaktyczną i społeczną prof. Zbigniew Pilarczyk został wielokrotnie nagrodzony i odznaczony. Otrzymał m.in.:
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2005),
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2025),
- Medal Komisji Edukacji Narodowej,
- Odznakę „Za zasługi dla oświaty”,
- statuetkę „Dobosz Powstania Wielkopolskiego” (2008).
Pełnił również funkcję członka Rady Muzeum Walk Niepodległościowych w Poznaniu oraz był aktywnym uczestnikiem inicjatyw edukacyjnych, w tym programów popularyzujących historię regionu.
Pamięć o Profesorze
Jak przypominają współpracownicy, prof. Zbigniew Pilarczyk był nie tylko znakomitym naukowcem, lecz także człowiekiem głęboko zaangażowanym w życie uczelni i lokalnej społeczności.
Był człowiekiem wielkiej dobroci i życzliwości, pełen pogody ducha i energii – czytamy w komunikacie Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Wielu jego uczniów i współpracowników podkreśla, że potrafił łączyć naukową precyzję z autentyczną pasją popularyzowania historii. Zawsze blisko ludzi, szczególnie studentów i młodych badaczy.
Jak zauważył jeden z jego dawnych doktorantów w rozmowie z redakcją „Kroniki Wielkopolski”, profesor Pilarczyk był nie tylko promotorem naukowym, ale też mistrzem życiowym. Pokazywał, że historia to nie tylko daty i bitwy, ale przede wszystkim ludzie i ich wybory.
Dziedzictwo prof. Zbigniewa Pilarczyka
Dorobek profesora pozostanie ważną częścią polskiej historiografii wojskowej. Jego prace o fortyfikacjach Rzeczypospolitej, obronności Poznania i Powstaniu Wielkopolskim są cytowane przez historyków i popularyzatorów historii w całym kraju.
Jak podkreśla Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919, profesor Pilarczyk należał do grona tych badaczy, którzy nie tylko analizowali fakty, ale też potrafili pokazać ich znaczenie dla współczesności.
Profesor był także współredaktorem licznych tomów zbiorowych i monografii, m.in. Wojna – wojsko – historia wojskowości (2019) oraz Pomnik historii – Historia w pomniku (2018).
Pozostawił po sobie bogaty dorobek naukowy, pokolenia wychowanków i pamięć o człowieku, który wierzył, że historia ma sens tylko wtedy, gdy uczy odpowiedzialności i służby innym.
