Archeologia prawna w praktyce – o historii siedziby starostwa słupeckiego

Kartka pocztowa autorstwa N. Bodzanowskiego z lat 20. XX w. Pocztówka ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Słupcy.
Kartka pocztowa autorstwa N. Bodzanowskiego z lat 20. XX w. Pocztówka ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Słupcy.

Powiat słupecki został zlikwidowany jeszcze przed II wojną światową. Ostatni starosta, Józef Czochroń, otrzymał w marcu 1931 roku od wojewody łódzkiego Władysława Jaszczołta tajny reskrypt z poleceniem zwołania sejmiku powiatowego ws. likwidacji powiatu. Taką decyzję podjął ówczesny Minister Spraw Wewnętrznych Bronisław Pieracki. Wojewoda nakazał, aby starosta przedstawił sejmikowi likwidację powiatu jako konieczną. Mimo negatywnej odpowiedzi (przeciw 22 głosy, za 5), jakiej udzielił Sejmik zwołany 27 czerwca 1931 roku i pomimo licznych protestów, Rada Ministrów rozporządzeniem z 7 stycznia 1932 roku dokonała likwidacji powiatu słupeckiego, który został wcielony w granice powiatu konińskiego[4]. Sejmik na ostatnim posiedzeniu w dniu 15 lutego 1932 roku powołał komisję likwidacyjną. Ostatnią zmianą administracyjną przed wybuchem II wojny światowej było wcielenie powiatu konińskiego do województwa poznańskiego[5].

Należałoby przeprowadzić dalsze badania, aby odpowiedzieć na pytanie, jakie funkcje pełnił budynek przy Poznańskiej 20 po likwidacji powiatu w 1932 roku? Możliwe jest, iż funkcjonował tam sąd. Stwierdzenie to wydaje się logiczne, gdyż właśnie w tym budynku hitlerowcy po 1939 roku umieścili sąd niemiecki, co mogłoby dzięki temu uzyskać wydźwięk propagandowy. Analiza dostępnych w zbiorach Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej książek adresowych nie przyniosła żadnych wyników, które mogłyby potwierdzić powyższe hipotezy. Sprawa pozostaje więc otwarta dla dalszych badań. Jednakże, jak zauważyli autorzy Dziejów Słupcy, stan zachowania materiałów dotyczących historii powiatu nie zawsze pozwala na zachowanie ciągłości informacyjnej poszczególnych zagadnień.

Siedziba Amtsgericht (obecnie Poznańska 20) – pocztówka z lat 40. XX w. Pocztówka ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Słupcy.
Siedziba Amtsgericht (obecnie Poznańska 20) – pocztówka z lat 40. XX w. Pocztówka ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Słupcy.

W trakcie okupacji niemieckiej tereny powiatu słupeckiego przynależały do rejencji inowrocławskiej w ramach Reichsgau Wartheland, zaś samo miasto przemianowano na Grenzhausen. Interesujący nas budynek przy Poznańskiej 20 pełnił od 1940 roku funkcję Sądu Obwodowego (Amstgericht Grenzhausen). W sądzie tym orzekano w sprawach testamentowych, opiekuńczych, kuratelarnych i dotyczących pochodzenia oraz w sprawach o należności (w sprawach cywilnych oraz administracyjnych).

W roku 1946 Miejska Rada Narodowa w Słupcy podjęła starania o reaktywację powiatu słupeckiego. Oczekiwania mieszkańców zostały spełnione 12 października 1955 roku, gdy na mocy rozporządzenia Rady Ministrów powołano po raz trzeci powiat słupecki[6]. Przetrwał on do kolejnej reformy administracyjnej kraju w 1975 roku[7]. Jednakże siedziba tego powiatu mieściła się w innym budynku przy ulicy Pułaskiego, natomiast przez cały okres PRL-u, aż do 1990 roku budynek przy Poznańskiej 20 pełnił funkcję sądu najpierw powiatowego, a później rejonowego[8].

Po roku 1990 opisywany przeze mnie budynek znajdujący się na ul. Poznańskiej opustoszał i systematycznie niszczał na skutek niewłaściwie przeprowadzonego remontu. Stan ten utrzymywał się do czasu reaktywowania powiatu słupeckiego w 1999 roku[9].

Siedziba starostwa powiatowego w Słupcy – ul. Poznańska 20. Zdj. autora.
Siedziba starostwa powiatowego w Słupcy – ul. Poznańska 20. Zdj. autora.

Na ponowny remont nie było pieniędzy, zaś wojewoda koniński chciał sprzedać budynek, lecz zabrakło pieniędzy na jego wycenę. Siedziba powiatu początkowo mieściła się w części budynku ulicy Pułaskiego 16 (obecnie urząd miasta), budynku przy ulicy 18 (dawna komora celna) i części budynku przy ulicy Poznańskiej 20. Jednakże budynki te nie były w pełni dostosowane do potrzeb nowo utworzonego powiatu, więc władze samorządowe podjęły decyzję o generalnym remoncie budynku przy Poznańskiej 20. Pierwsza sesja czwartego w dziejach powiatu słupeckiego odbyła się 9 i 10 listopada 1998 roku w Szkole Podstawowej nr 3 w Słupcy. Po trzech latach, 5 września 2001 roku, dokonano otwarcia zmodernizowanego budynku o łącznej powierzchnia ponad 1250 m². Ponadto 26 września starostwo odkupiło od Wielkopolskiego Banku Kredytowego wybudowany przed wojną przez powiat budynek przy ulicy Poznańskiej 16.

Historia lubi zaskakiwać, co uwidacznia się nawet w przypadku pojedynczego budynku, położonego gdzieś w niedużym miasteczku wschodniej Wielkopolski. Nie tylko zawodowi historycy, lecz także pasjonaci-amatorzy z pewnością zgodzą się ze zdaniem autora niniejszego tekstu, że nauka o przeszłości jest jak zamknięte drzwi – dopóki nie zdecydujesz się ich otworzyć, nie dowiesz się, jakie skarby kryją się za nimi. Dopiero poświecenie czasu, włożenie wysiłku i zaangażowanie się w odkrywanie dziejów może przynieść owoce w postaci ciekawych odkryć czy po prostu zwykłej, ludzkiej satysfakcji. Mam nadzieję, że Czytelnicy, gdy następnym razem będą mijać znajomy budynek, który widzą codziennie od wielu lat, zastanowią się nad jego historią, nad tym, jakich wydarzeń był on świadkiem, czy po prostu pomyślą, jak wielu przed nimi przechodziło codziennie tą drogą, tak jak oni nie zwracając uwagi na niemego świadka dziejów.

Damian Malicki – student III roku prawa na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Bibliografia:

Literatura:

  1. Jarecki M., Krótka historia powiatów ziemi słupeckiej, Słupca 2002.
  2. Dzieje Słupcy, red. B. Szczepański, Poznań 1996.
  3. „Zeszyty Słupeckie”, red. B. Wojciechowska, nr 3/4: Spacerkiem po Słupcy, Słupca 2007.

Akty prawne:

  1. Dz.Pr.P.P. 1919 nr 65 poz. 395 – Ustawa  tymczasowa z dnia 2 sierpnia 1919 r. o organizacji władz administracyjnych II instancji.
  2. Dz.U. 1932 nr 6 poz. 34 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1932 r. w sprawie zniesienia powiatu słupeckiego w województwie łódzkiem.
  3. Dz.U. 1937 nr 46 poz. 350 – Ustawa z dnia 12 czerwca 1937 r. o zmianie granic województw: poznańskiego, pomorskiego, warszawskiego i łódzkiego.
  4. Dz.U. 1955 nr 44 poz. 284 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 listopada 1955 r. w sprawie utworzenia powiatów pleszewskiego i słupeckiego oraz zmiany granic niektórych powiatów w województwie poznańskim.
  5. Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91 – Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych.
  6. Dz.U. Z 1998 r. Nr 103, poz. 652 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów.

Przypisy:

[1] Karta ewidencyjna budynku przy ul. Poznańskiej 16 w Słupcy w ewidencji Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu Delegatura w Koninie.

[2] Ustawa tymczasowa z dnia 2 sierpnia 1919 r. o organizacji władz administracyjnych II instancji.  (Dz.Pr.P.P. 1919 nr 65 poz. 395).

[3] Karta ewidencyjna budynku przy ul. Poznańskiej 16 w Słupcy w ewidencji Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu Delegatura w Koninie.

[4] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1932 r. w sprawie zniesienia powiatu słupeckiego w województwie łódzkiem. (Dz.U. 1932 nr 6 poz. 34).

[5] Ustawa z dnia 12 czerwca 1937 r. o zmianie granic województw: poznańskiego, pomorskiego, warszawskiego i łódzkiego. (Dz.U. 1937 nr 46 poz. 350).

[6] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 listopada 1955 r. w sprawie utworzenia powiatów pleszewskiego i słupeckiego oraz zmiany granic niektórych powiatów w województwie poznańskim. (Dz.U. 1955 nr 44 poz. 284).

[7] Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. (Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91).

[8] Informacje uzyskane w Sądzie Rejonowym w Koninie.

[9] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów. (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652).

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*