Czy wiesz, że pierwszą pieśnią spisaną w języku starofrancuskim była pieśń krucjatowa?

Pieśń Chevalier, mult estes guariz powstała pomiędzy 1146-1147, jako apel skierowany do rycerstwa Francji ,wzywający do wyruszenia na drugą krucjatę. W grudniu 1144 roku Imad- ad-Din Zanki, atabeg Mosulu i Aleppo zdobył Edessę- stolicę pierwszego państwa założonego przez łacinników na Bliskim Wschodzie. Upadek miasta i hrabstwa, oraz okrutne wymordowanie chrześcijan wywołało szok w Europie. Papież Eugeniusz III wydał bullę Quantum Praedecessores wzywającą króla Francji Ludwika VII do wyruszenia na krucjatę. Pobożny władca niezwłocznie rozpoczął przygotowania do wyprawy krzyżowej. Echem tamtych wydarzeń, apeli krucjatowych kierowanych za pośrednictwem kaznodziei (np. Św. Bernard z Clairvaux) oraz bulli papieskiej była pieśń spisana w dialekcie północno-staro francuskim d’oïl , z ,którego wywodzi się współczesny język francuskim.

Autor utworu jest nie znany. Przypuszcza się, że był truwerem (pieśniarzem) i rycerzem z otoczenia królewskiego. Znał na pewno treść bulli papieskiej i był osobą wykształconą. Często odwołuje się do motywów biblijnych, które umiejętnie przeplata z kulturą rycerską, celnie trafiając do serc i sumień odbiorców pieśni- czyli francuskich rycerzy i baronów.

W pierwszej zwrotce wzywa o walki na dwóch frontach Świętej Wojny: z Almorawidami w Hiszpanii oraz z Turkami w Ziemi Świętej. Ubolewa nad zagarnięciem przez muzułmanów lenn prawnie należących do Boga, oraz upadkiem miasta Edessy, które jako pierwsze przyjęło chrześcijaństwo i gdzie teraz chrześcijanie są okrutnie prześladowani.

Jako przykład chrześcijańskiego władcy i rycerza stawia króla Francji, porzucającego królewskie wygody i zamki, by poświęcić się służbie Boga.

Występujący w pieśni atabeg Zanki poprzez grę słów nazwany został Sanguinem (franc. sang- krew), którego okrucieństwo zostanie pomszczone.

Interesujący jest motyw turnieju między Piekłem a Niebem. Połowa XII wieku to czas wzrastającej popularności turniejów rycerskich, surowo potępianych przez Kościół (zakaz organizowania i udziału w turniejach podczas Soboru II Laterańskiego w 1139.) To sformułowanie odnoszące się do popularnych rozgrywek rycerskich miało zachęcić do udziału w ,,bożym turnieju”, w którym stawką było zbawienie i odpuszczenie grzechów. Zapraszamy do zapoznania się ze słowami tłumaczenia:

Rycerze, trafiliście w bardzo dobre ręce, gdyż oto Bóg wezwał Was na pomoc przeciwko Turkom i Almorawidom, którzy wyrządzili Mu wielką zniewagę. Bezprawnie zagarnęli Jego lenna. Winniśmy zaiste smucić się tym ogromnie, ponieważ właśnie tam po raz pierwszy służono Mu i uznano Go za Pana.

[refren]

Nikt, kto teraz wyrusza z Ludwikiem , nie musi czuć lęku przed Piekłem, gdyż jego dusza znajdzie się w Raju z aniołami Pana Naszego.

Edessa upadła, jak Wam wiadomo, i chrześcijanie popadli w straszliwą niedolę. Kościoły są palone i opuszczane, nie odprawia się już tam Ofiary Pańskiej. Rycerze, Wy , którzy słyniecie ze swego kunsztu wojennego, zdecydujcie się. Ofiarujcie swoje ciała Temu, który zawisł za Was na krzyżu.

[refren]

Nikt, kto teraz wyrusza z Ludwikiem , nie musi czuć lęku przed Piekłem, gdyż jego dusza znajdzie się w Raju z aniołami Pana Naszego.

Weźcie przykład z Ludwika, który ma do stracenia więcej niż Wy:

jest bogatszy i potężniejszy od innych koronowanych królów. A jednak porzucił purpurę i gronostaje, zamki, miasta i cytadele i zwrócił się ku Temu, który został za nas ukrzyżowany.

[refren]

Nikt, kto teraz wyrusza z Ludwikiem , nie musi czuć lęku przed Piekłem, gdyż jego dusza znajdzie się w Raju z aniołami Pana Naszego.

Bóg wydał swe ciało Żydom, aby wyzwolić nas z niewoli. Zraniony po pięciokroć wycierpiał mękę i skonał. Teraz wzywa Was, bowiem Kanaanici i wojska okrutnego Sanguina uczyniły Mu wielką krzywdę. Nadszedł czas odpłacić im za to!

[refren]

Nikt, kto teraz wyrusza z Ludwikiem , nie musi czuć lęku przed Piekłem, gdyż jego dusza znajdzie się w Raju z aniołami Pana Naszego.

Bóg urządził turniej między Niebem i Piekłem, prosi przeto wszystkich swych przyjaciół, skorych do poparcia Jego sprawy, by Go nie zawiedli […]

Syn Boga Stwórcy wyznaczył bowiem dzień spotkania w Edessie.

Tam znajdą zbawienie grzesznicy[…] którzy będą walczyć zaciekle i, dla Jego miłości, pomogą Mu w godzinie potrzeby […] dokonać zemsty w imię Boga.

[refren]

Nikt, kto teraz wyrusza z Ludwikiem , nie musi czuć lęku przed Piekłem, gdyż jego dusza znajdzie się w Raju z aniołami Pana Naszego.

Pójdźmy i zdobądźmy grób Mojżesza na górze Synaj. Wydrzyjmy go z rąk Saracenów wraz z laską, której jednym uderzeniem rozdzielił Morze Czerwone, czyniąc przejście dla swojego ludu, Faraon ruszył za nim w pościg i zginął z całym swym wojskiem.

[refren]

Nikt, kto teraz wyrusza z Ludwikiem , nie musi czuć lęku przed Piekłem, gdyż jego dusza znajdzie się w Raju z aniołami Pana Naszego.[1]

Zapraszamy do przesłuchania wersji starofrancuskiej:

oraz do wysłuchania tłumaczenia i aranżacji Rycerze dobrej opieki, Pana Jacka Kowalskiego:

 

Wojciech Lorek

Bibliografia:

J. Philips, Druga Krucjata: Rozszerzanie granic chrześcijaństwa, tłum. N. Radomski, Poznań 2013.

J. Richard, L’ espirit de la croisade, Paris 2012.

Historia Krucjat, pod red. J. Riley-Smith, tłum. K. Pachniak, Warszawa 2000.

J. Bédier, Les Chansons de croisade, … avec leurs melodies publiées par Pierre Aubry, Paris 1909.

[1] przekład polski według tłumaczenia ze starofrancuskiego na angielski autorstwa M. Routledge’a. [w] J. Philips, Druga Krucjata: Rozszerzanie granic chrześcijaństwa, tłum. N. Radomski, Poznań 2013, s. 393-394.

Ciekawostki historyczne

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*