Relacje świadków od lat pozostawały rozproszone między archiwami, stronami instytucji i prywatnymi kolekcjami. Projekt „Narratio” porządkuje ten krajobraz, budując ogólnopolską platformę historii mówionej, która scala zasoby i otwiera je na nowe wykorzystania badawcze, edukacyjne i kulturowe.
Debata o historii mówionej coraz częściej dotyczy jej trwałości i sensu długofalowego. Historia mówiona zaczyna działać jako infrastruktura pamięci, a nie projekt jednorazowy, o czym więcej przeczytasz TUTAJ. Dokładnie w tym kierunku zmierza „Narratio”, projekt zakładający nie jednorazową digitalizację, lecz stałą, rozwijaną infrastrukturę pamięci.
Projekt „Narratio”: historia mówiona w skali kraju
Po raz pierwszy w Polsce powstaje ogólnokrajowa cyfrowa platforma historii mówionej. „Narratio” połączy rozproszone archiwa z relacjami świadków wydarzeń XX i XXI wieku. Na etapie startowym użytkownicy otrzymają dostęp do ponad 7300 cyfrowych dokumentów pochodzących z czterech instytucji, tworzących wspólne repozytorium. Konstrukcja serwisu zakłada dalszą rozbudowę, tak aby w przyszłości objąć nim kolejne zbiory z całego kraju.
Wkład Instytut Pileckiego i „Świadków Epoki”
Jednym z partnerów projektu pozostaje Instytut Pileckiego, który od 2018 roku konsekwentnie rozwija archiwum historii mówionej. W ramach programu „Świadkowie Epoki” nagrano ponad 2600 notacji. Ponad 2000 z nich udostępniono w Cyfrowym Archiwum IP, a blisko 500 na kanale „Świadkowie Epoki” w serwisie YouTube. Zbiór obejmuje dziesiątki tysięcy godzin nagrań audio i wideo.
Relacje dokumentują doświadczenia ofiar zbrodni nazistowskich i sowieckich, żołnierzy różnych frontów, cywilów, więźniów obozów koncentracyjnych, pracy przymusowej i łagrów, a także świadków zbrodni wojennych oraz przemocy motywowanej nacjonalistycznie. Ważną część zasobu stanowią świadectwa Sprawiedliwych i Ocalonych.
Świadectwa powojnia i doświadczenie państwa przemocy
W archiwach znajdują się również relacje z okresu powojennego: wspomnienia dotyczące stalinizmu i komunizmu, działań NKWD, strajków robotniczych, zatrzymań przez aparat bezpieczeństwa oraz stanu wojennego. Obok postaci obecnych w centrum wydarzeń pojawiają się głosy zwykłych ludzi, obserwujących historię z perspektywy codziennego życia.
Technologia jako narzędzie dostępu
„Narratio” powstaje jako otwarta platforma cyfrowa, wyposażona w nowoczesne interfejsy API oraz narzędzia wykorzystujące rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji. Umożliwią one zaawansowane przeszukiwanie zasobów, dostęp online do nagrań, transkrypcji i materiałów tekstowych. Repozytorium zostanie zintegrowane z krajowymi i międzynarodowymi agregatorami danych, w tym z systemami Kronik@ oraz Europeana.
Partnerzy projektu i rozwój kompetencji
Liderem przedsięwzięcia jest Muzeum Historii Polski. W projekt zaangażowane są także Centrum Archiwistyki Społecznej, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych oraz Instytut Pileckiego. Inicjatywa obejmuje również szkolenia dla pracowników instytucji partnerskich w zakresie historii mówionej i zarządzania treściami. Wypracowana infrastruktura pozostanie otwarta dla kolejnych podmiotów, które zechcą udostępniać własne zbiory.
Prace nad stworzeniem i rozwojem platformy potrwają do 2028 roku. Projekt „Narratio. Cyfrowe repozytorium historii mówionej” realizowany jest w ramach działania FERC.02.03 „Cyfrowa dostępność i ponowne wykorzystanie informacji” programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021–2027. Całkowita wartość przedsięwzięcia wynosi 16 018 357,81 zł, z czego 12 768 233,01 zł pochodzi ze środków europejskich, a 3 250 124,80 zł z budżetu państwa.
Źródło: Instytut Pileckiego
Fot. poglądowa, Bill Smith z KOAC z przenośnym magnetofonem
