Kampania wrześniowa

W dniu 1 września obchodzimy kolejną, rocznicę wybuchu drugiej wojny światowej. Dla wszystkich Polaków jest to data szczególna. To właśnie wtedy nasz kraj, nasza ojczyzna została wystawiona na wielką próbę. Tego pamiętnego miesiąca najpierw Rzeczpospolita otrzymała potężny cios z zachodu – od hitlerowskich Niemiec, a dwa tygodnie później ze wschodu – od Związku Radzieckiego. Fakt, że Polska tak dzielnie się broniła, przy praktycznie niezauważalnym wsparciu swoich dwóch najważniejszych sojuszników, jest świadectwem tego, że nasi rodacy, których w wielu przypadkach imion nigdy nie poznaliśmy, zrobili to, co do nich należało. Walczyli i nie poddali się aż do samego końca. Dlatego też w związku z kolejną rocznicą wybuchu drugiej wojny światowej warto przypomnieć sobie, przynajmniej w zwięzłej formie, co tak naprawdę wydarzyło się owego 1 września 1939 roku oraz, co nie jest dla wszystkich oczywiste, kto kogo i dlaczego zaatakował jako pierwszy.

Zajęcie Zaolzia i niemieckie żądania wobec Polski

W roku 1938 sytuacja Polski po zajęciu Zaolzia była skomplikowana. Ten ruch polskiej strony kosztował państwo znalezienie się w międzynarodowej izolacji oraz powszechne uznanie za sprzymierzeńca III Rzeszy. Przy takim obrocie spraw Niemcy próbowali maksymalnie wykorzystać zaistniałe okoliczności i przedstawili Polakom „propozycję nie do odrzucenia”. Propozycję „ostatecznego uregulowania” kwestii spornych pomiędzy obydwoma państwami przekazał w październiku 1938 roku polskiemu ambasadorowi w Berlinie Józefowi Lipskiemu niemiecki minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop.

Pancernik "Schleswig-Holstein" ze swoją załogą - rok 1939 Wikimedia Commons
Pancernik „Schleswig-Holstein” ze swoją załogą – rok 1939
Wikimedia Commons

Zgodnie z treścią warunków Polska miała zgodzić się na włączenie Wolnego Miasta Gdańska do III Rzeszy, a także na przeprowadzenie eksterytorialnej autostrady i wielotorowej linii kolejowej przez województwo pomorskie do Prus Wschodnich. W zamian oferowano Polakom gwarancje dla istniejących granic oraz specjalne uprawnienia dla Gdańska. Niemcy obiecywali także poprzeć polskie dążenia do uzyskania granicy z Węgrami oraz przedłużyć pakt o nieagresji o 25 lat. Strona polska odrzuciła wspomniane powyżej warunki, a Adolf Hitler wydał rozkaz rozpoczęcia przygotowań do wojny z Polską w ramach planu Fall Weiss (Wariant Biały). W dniu 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie doszło do spotkania szefów dyplomacji Niemiec i ZSRR – Joachima von Ribbentropa oraz Wiaczesława Mołotowa, którzy do oficjalnego paktu o nieagresji dołączyli także tajny protokół, zgodnie z którym ziemie polskie miały zostać podzielone między oba państwa, a linia graniczna wyznaczona została na linii rzek – Narew, Wisła, San.

Początek wojny

Do rozpoczęcia zmagań wojennych Hitler szykował się na dzień 26 sierpnia, jednak otrzymawszy informacje, że Brytyjczycy dowiedzieli się o niejawnych ustaleniach i zawarli z Polską sojusz, a Benito Mussolini stwierdził, że Włochy nie są gotowe do wojny, führer postanowił przesunąć termin agresji na nasz kraj. Po sprawdzeniu różnych możliwości i upewnieniu się, że Francja i Wielka Brytania nie wypełnią sojuszniczych zobowiązań wobec Polski Hitler podjął decyzję o rozpoczęciu działań zbrojnych 1 września 1939 roku. Dzień wcześniej, późnym wieczorem, doszło do pozorowanego napadu na niemiecką radiostację w Gliwicach, w którym grupa funkcjonariuszy niemieckiej Służby Bezpieczeństwa, przebrana w polskie mundury, zdobyła budynek rozgłośni i wygłosiła przemówienie nawołujące do wybuchu antyniemieckiego powstania, któremu wsparcia miało rzekomo udzielić Wojsko Polskie. Wydarzenie to przeszło do historii jako tzw. prowokacja gliwicka i stało się pretekstem dla Hitlera do rozpoczęcia działań wojennych. Miał on wówczas cynicznie stwierdzić, że Polska napadła na Niemcy i dlatego „od 4:45 odpowiadamy ogniem”. Prawda o tych wydarzeniach ujawniona została dopiero w 1946 roku podczas procesu norymberskiego.

Fall Weiss

Strefy wpływów ZSRR i III Rzeszy  w Polsce zgodnie z ustaleniami tajnego protokołu  do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku Wikimedia Commons
Strefy wpływów ZSRR i III Rzeszy w Polsce zgodnie z ustaleniami tajnego protokołu do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku
Wikimedia Commons

Niemiecki plan wojny z Polską, który nosił kryptonim Fall Weiss, zakładał uderzenie metodą kleszczy przez dwie potężne armie – „Północ” i „Południe”. Pierwsza miała wkroczyć do Rzeczypospolitej od strony Pomorza Zachodniego i Prus Wschodnich, druga zaś zaatakować z rejonu Dolnego Śląska. Atak hitlerowskich Niemiec na Polskę rozpoczął się bez formalnego wypowiedzenia wojny rankiem 1 września 1939 roku. Datę tę uznaje się za początek drugiej wojny światowej. Tego dnia o godzinie 4:45 znajdujący się w porcie gdańskim niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” rozpoczął ostrzał polskiej placówki wojskowej na Westerplatte, którą dowodził major Henryk Sucharski. Przyjmuje się, że były to pierwsze działania o charakterze militarnym, jednak w świetle najnowszych badań można stwierdzić, że walki zapoczątkowało bombardowanie przez samoloty Luftwaffe przyczółków mostowych w Tczewie o godzinie 4:34 i miasteczka Wieluń o godz. 4:40, czego dokonała eskadra 4 Floty Powietrznej feldmarszałka Wolframa von Richthofena. Tego samego dnia hitlerowcy zaatakowali również gmach Poczty Polskiej w Gdańsku, który skapitulował po całodniowej walce. Niemcy zmobilizowali przeciwko Polsce 1,8 miliona żołnierzy uzbrojonych w 2800 czołgów, około 3000 samolotów i 10 000 dział. Natomiast Polacy dysponowali około milionem żołnierzy (spośród 2,5 miliona wojskowo wyszkolonych rezerwistów), 880 czołgami, 400 samolotami i 4300 działami. W zmaganiach wojennych z Polakami III Rzesza po raz pierwszy zastosowała nową taktykę walki, określaną mianem Blitzkrieg (wojna błyskawiczna). Twórcą tej doktryny był generał Heinz Guderian, a polegała ona na rezygnacji z ataku na całej linii frontu i przeprowadzeniu zmasowanych uderzeń formacji pancernych w wybranych miejscach.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*