Podczas wizyty Donalda Tuska w Turcji doszło do niezwykle symbolicznego gestu – prezentu od prezydenta Erdoğana, który mógłby poruszyć każdego miłośnika historii. List z Polski do wielkiego wezyra osmańskiego z 1745 roku to pamiątka po czasach, kiedy relacje między naszymi narodami były pełne szacunku i współpracy. Kim był wielki wezyr, którego list dostał Tusk od Erdogana? Jego historia wciąż budzi emocje i odkrywa tajemnice dawnego Imperium Osmańskiego.
Podczas swojej wizyty w Turcji, Donald Tusk otrzymał niezwykle symboliczny prezent od prezydenta tego kraju, Recepa Erdoğana. Informację o tym wyjątkowym podarunku premier Polski przekazał w mediach społecznościowych, zaznaczając jego wielkie znaczenie: Symbol pokoju i przyjaźni między naszymi narodami. Ten gest z pewnością dodał wymiaru historycznego i symbolicznego całemu spotkaniu.
W środę, 12 marca 2025 roku, Donald Tusk udał się do Ankary, aby przeprowadzić oficjalne rozmowy z prezydentem Recepem Erdoğanem. Wizyta miała miejsce w kontekście trwającej wojny w Ukrainie, której sytuacja była jednym z kluczowych tematów omawianych podczas spotkania. Oprócz tego, obaj politycy rozmawiali o bezpieczeństwie w regionie oraz o możliwych krokach, które mogłyby przyczynić się do zakończenia konfliktu.
Po zakończeniu rozmów Recep Erdoğan zaskoczył Donalda Tuska wyjątkowym prezentem. Okazał się nim list z Polski do wielkiego wezyra osmańskiego z 1745 roku. Dokument ten, który zachował się do dnia dzisiejszego, stał się symbolem długotrwałych i pokojowych relacji między Rzeczpospolitą Obojga Narodów a Imperium Osmańskim.
Donald Tusk opublikował zdjęcie listu na swoim profilu w mediach społecznościowych, wyjaśniając jego historyczne i symboliczne znaczenie:
Dziękuję za ten prezent – list z Polski do wielkiego wezyra osmańskiego z 1745 roku. Symbol pokoju i przyjaźni między naszymi narodami. Nadal aktualny.
W tym kontekście dokument ten ma nie tylko wartość historyczną, ale stanowi również żywy dowód na to, jak trwałe i wieloaspektowe były stosunki polsko-tureckie, a także jak ważne są one dla współczesnych relacji międzynarodowych.
List został najprawdopodobniej napisany przez Andrzeja Stanisława Załuskiego, wielkiego kanclerza koronnego w latach 1735-1746. W liście wyrażono podziękowania oraz przyjaźń za działania wezyra na rzecz zakończenia wojny w Europie.
Fragmenty tego listu cytował premier Tusk:
Wyraziliście wolę ugaszenia płomieni wojny, które wybuchły w wyniku wrogości między państwami europejskimi, powodując zniszczenia, osad i cierpienia ludności oraz chęć zapewnienia pokoju i dobrobytu. Królowi Polski serce się kraje na widok spustoszenia tak licznych, pięknych osad. Dlatego też nie ustaje on w wysiłkach na rzecz usunięcia zasianych ziaren wrogości i wszelkich sporów. Ponadto stara się pośredniczych w tej kwestii poprzez wpływowe osobistości międzynarodowe. Mimo że niektóre państwa niesprawiedliwie podsycają różnorakie konflikty, król Polski szczerze stara się je zażegnać. (…) Jedyną drogą do zakończenia wojny zdaje się teraz zmuszenie jej prowokatorów do pokoju siłą oręża.
Kim był wielki wezyr, którego list dostał Tusk od Erdogana?
W 1745 roku wielkim wezyrembył Sejjid Hasan Pasza. Był osmańskim mężem stanu, który pełnił funkcję wielkiego wezyra w latach 1743-1746 za panowania sułtana Mahmuda I. Jego kadencja trwała przez 2 lata, 10 miesięcy i 16 dni. Był postacią wyjątkową, choć niepozbawioną kontrowersji, a jego życie i działalność pozostają interesującym elementem historii Imperium Osmańskiego.
Sejjid Hasan Pasza urodził się w Şebinkarahisarze, obecnie znanym jako Reşadiye, w prowincji Tokat. Jego ojcem był Mehmet Abdullah Ağa, który pochodził z rodziny Çardaklızade. Młody Hasan wyjechał do Stambułu, gdzie początkowo pracował w kamieniołomie janczarów. Z czasem, dzięki wytrwałości i zaangażowaniu, awansował w strukturach armii osmańskiej.
Jego droga zawodowa rozpoczęła się w 1718 roku, kiedy to zaczął służyć jako żołnierz służbowy w ramach korpusu janczarów. Z czasem pełnił kolejne funkcje, w tym wytwórcy zup, pana kataru oraz zarządcy Kul w 1733 roku. Uczestniczył również w wojnach, w tym w wojnie z Persją, gdzie stoczył liczne bitwy.
Podczas wyprawy austriackiej w 1739 roku, szczególnie wyróżnił się w bitwie pod Hisarcık pod Belgradem, gdzie jego bohaterska postawa zapewniła mu stopień wezyra. W 1739 roku zdobył również tytuł Agi Paszy, co oznaczało najwyższy rangę w wojsku janczarów. Po tej bitwie jego kariera nabrała tempa, a on sam stał się jednym z ważniejszych dowódców w wojsku osmańskim.
23 września 1743 roku, po odwołaniu Hekimoğlu Ali Paszy, Sejjid Hasan Pasza został mianowany wielkim wezyrem. Choć był analfabetą i posługiwał się szorstkim dialektem ludowym, szybko zyskał popularność wśród ludności, stając się znanym jako „Galatat Hasan Pasza”. Jego kadencja przypadła na trudny okres w historii Imperium Osmańskiego – wojnę osmańsko-irańską, która miała miejsce w latach 1742-1746.
Podczas tego konfliktu, w którym Turcy walczyli z Nadirem Szachem, stracili oni niektóre terytoria, takie jak Kirkuk i Irbil. Jednak jego działania podczas oblężenia Mosulu w 1743 roku zasługują na uwagę. Dzięki umiejętnościom osmańskiego gubernatora Abdülçelilzade Hüseyin Paszy, oblężenie to zostało przerwane, a wojska Nadira Szacha zostały powstrzymane.
Kolejne starcia, w tym nieudana próba zdobycia Kars przez Nadira Szacha w 1744 roku, również zakończyły się niepowodzeniem. Jednak wojna miała swoje trudności, a w 1745 roku bitwa pod Rewanem zakończyła się porażką Turków, co miało istotny wpływ na przebieg wojny.
Podczas rządów Sejjid Hasana Paszy i jego działań wojennych z Nadirem Szachem, sytuacja polityczna w Iranie uległa załamaniu. Po serii buntów i problemów wewnętrznych w armii perskiej, Turcy zaczęli zdobywać przewagę. W wyniku tych zmian, w 1746 roku doszło do rozmów pokojowych, które zakończyły się podpisaniem traktatu pokojowego w Kerden w 1746 roku, kończąc tym samym wojnę osmańsko-irańską.
W tym samym okresie Mahmud I skoncentrował się na reformach wewnętrznych. W Stambule rozpoczęto prace rekonstrukcyjne, w tym budowę nowych budynków i instytucji. Budynek Księgowości, zlokalizowany w pobliżu Placu Końskiego, został otwarty w 1744 roku, a inne obiekty, takie jak skład amunicji w Stoczni, zostały odbudowane po pożarze. W Beykoz odbudowano również Ogród i Dwór Tokat, a nową Fabrykę Armat Kebir otwarto w Tophane.
10 sierpnia 1746 roku Sejjid Hasan Pasza został usunięty ze stanowiska wielkiego wezyra, głównie z powodu jego zaniedbania spraw związanych z miastem i jego rozwojem. Podobno kluczowym powodem jego dymisji była kontrowersyjna budowa gospody przy Bramie Vezneciler w Beyazıt, mimo wcześniejszego zakazu sułtana. Po dymisji Seyyid Hasan Pasza został zesłany na Rodos, a następnie przeniesiony na stanowisko gubernatora, gdzie pozostał aż do swojej śmierci.
Zmarł w grudniu 1748 roku w Diyarbakirze. Jego postać była oceniana różnorodnie przez współczesnych mu historyków. Zgodnie z zapisami był postrzegany jako osoba hojna, lojalna, miłosierna i praworządna, jednak ze względu na swoje analfabetyzm oraz szorstkie podejście do słów, zyskał również miano ignoranta.
Pozostawił po sobie także ślad w Stambule dzięki zrealizowanemu kompleksowi budynków w Vezneciler. Zbudowano tam medresę, gospodę, szkołę podstawową, fontannę, piekarnię i sklepy. Kompleks ten zaprojektował i zbudował Mimarbaşı Mustafa Ağa. Pasza zrealizował także prace naprawcze w Tokat i Belgradzie, pozostawiając trwały wpływ na osmańską architekturę.
Jego syn, Sejjid Mehmed Said Efendi, wychował się w duchu nauki, pełniąc później funkcję kadima w Stambule, gdzie zmarł w 1776 roku.
