W ciągu trwających już 4 miesiące zmagań król Jan próbował przyjść z odsieczą załodze zamku wysyłając silny oddział zarówno okrętami na Sekwanie jak i drogą lądową. Odsiecz miała zaatakować Francuzów równocześnie jednak nieznajomość pływów Sekwany spowodowała, że oddziały dotarły z opóźnieniem starły się z Francuzami osobno, co pozwoliło pokonać i zmusić Anglików do odwrotu zarówno na rzece jak i na lądzie. Król Jan próbował także odciągnąć wojska Filipa od Château Gaillard atakując sprzymierzoną z Koroną Francuską Bretanię. Jednak Kapetyng nie dał się wyprowadzić w pole.
Tymczasem trwały prace oblężnicze w celu sforsowania kolejnej, najmocniejszej, centralnej kurtyny. Filip wiedział, że potężne, kamienne mury z machikułami nie będą łatwe do skruszenia. Król rozkazał podprowadzić katapultę, by zza słony ostrzeliwała bramę, która jak się okazało była jedyną ,,piętą achillesową” umocnionej konstrukcji. Równocześnie za pomocą osłony zwanej kotem[17], kopacze dostali się do fosy, gdzie pod osłoną kamiennego mostka drążyli fundamenty bramy. W końcu brama zawaliła się tworząc wyłom w kurtynie, a obrońcy po krótkiej obronie wyrwy wycofali się do górującego nad twierdzą donżonu. Wtedy Roger de Lacy uznał, że garnizon spełnił swój obowiązek wobec korony nie mogąc liczyć na odsiecz postanowił skapitulować. Wiedział, że jeśli podda się przed ostatecznym szturmem, to będzie mógł bez przeszkód i z bronią opuścić zamek. Załoga poddała się na honorowych warunkach 6 marca 1204 roku. Filip II Agust triumfował i miał otwartą drogę do Normandii, opuszczonej przez swego suwerena, króla Jana. Wkrótce kolejne zamki i miasta księstwa poddały się Francuzom, wraz z Rouen, które skapitulowało 26 czerwca 1204 roku.
Przebieg oblężenia pokazał, że nowoczesny i potężny zamek koncentryczny faktycznie posiadał wiele słabych punktów, które przyczyniły się do zdobywania przez wojska francuskie kolejnych odcinków umocnień. Być może do słabości murów przyczynił się pośpiech w budowie zamku, który spowodował, że środkowa część zaprawy nie zdążyła odpowiednio stwardnieć. Ostrzał, połączony z podkopem i podpalaniem chodnika minerskiego pomógł zawalić potężne umocnienia. Zamek posiadał również słabe punkty w samej konstrukcji. Wspomniana kaplica, z oknami na wysokości 4 metrów przyczyniła się do utracenia środkowej linii obrony. Również wąska brama powstała w centralnej linii umocnień była słabym punktem kurtyny, zaś kamienny most skutecznie stwarzał martwe pole dla obrońców i umożliwił napastnikom podkop pod bramą. Badacze zgodnie przyznają, że Filip II August wykorzystując olbrzymie środki finansowe wykorzystał do zdobycia zamku wszystkie ówczesne metody oblężnicze: odseparowanie twierdzy i próbę zdobycia fortecy głodem; ostrzał z trebuszy, katapult i balist, wykorzystanie wieży oblężniczych wineji i kota; podkop połączony z ostrzałem machin; sprytny fortel, dzięki, któremu zdobyto środkowy dziedziniec, oraz presję psychologiczną spowodowana okrutnym potraktowaniem mieszkańców Petit i Grand Andely. Stawka jednak była wysoka, a zdobycie Château Gaillard pozwoliło podbić całą Normandię i było symbolem, który tchnął ducha we Francuzów i przeraził anglo-normańskich oponentów.
Wojciech Lorek – doktorant w Zakładzie Historii Średniowiecza na Wydziale Historycznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, autor książki Krucjaty Ludwika IX Świętego 1248-1270. Zajmuje się historią średniowiecznej Anglii i Francji w XII i XIII wieku, krucjatami, wojskowością średniowieczną i popularyzacją historii.
Artykuł pierwotnie opublikowany 9 października 2015 roku.
Bibliografia:
Źródła
Oeuvres de Rigord et de Guillaume le Breton, historiens de Philippe- Auguste, publiées par la Société de l’ Histoire de France. t. 1/ opracowane przez H.F Delabarde, Paris 1882.
Opracowania
Contamine P., Wojna w średniowieczu, tłum. M. Czajka, Warszawa 1999.
Corvisier C., ‘Château-Gaillard et son donjon. Une oeuvre expérimentale de Richard Coeur de Lion’, dans Les fortifications dans les domaines Plantagenêt XIIe–XIVe siècles, actes du colloque de Poitiers 11–13 novembre 1994, Poitiers, 2000, 41–54.
Deville A., Histoire du Château-Gaillard et du siége qu’il soutint contre Philipe-Auguste en 1203 et 1204, Rouen 1829.
Fino J. F., Fortresses de la France médievale. Construction-Attaque-Défense, wyd 3, Paris 1977.
France J., Sztuka wojenna Europy Zachodniej w Epoce Krucjat 1000-1300, tłum. G. Smółka, Oświęcim; 2012.
Gillingham J.,The Angevin Empire. Second edition, London 2001.
Gravett C., Norman stone castles (2) 950-1204, Oxford 2004.
Hopper N., M. Bennett, Atlas Sztuki Wojennej w Średniowieczu, K. Bażyńska-Chojnacka, P. Chojnacki, Warszawa-Gdańsk 2004.
Michałek A., Wyprawy Krzyżowe: Francuzi, Warszawa 2004.
Neveux F., La Normandie des ducs aux rois, Rennes 1998.
Oman C., Sztuka wojenna w średnowieczu, t. II, tłum. G. Smólka, Oświęcim 2013.
Pitte D., Château-Gaillard dans la défense de la Normandie orientale (1196–1204) [w] Anglo-Norman Studies XXIV. Proceedings of the Battle Conference, pod red. J. Gillingham, Woodbridge 2002, s.163-175.
Pitte D., La prise de Château Gaillard dans les événements de l’année 1204, [w] La Normandie entre Plantagenêts et Capétiens, pod red. d’Anne-Marie Flambard Héricher et de Véronique Gazeau, Caen 2007.
Purton P. A History of The Early Medieval Siege c. 450-1220. Woodbridge 2009.
Renoux A., Résidences et châteaux ducaux normandes au XIIe siécle. L’appart des sources comptables et des données archéologiques [w] L’architecture normande au Moyen Âge, Presses Universitaires de Caen, t. 1, s. 204 Caen 1997.
Rogers R., Latin Siege Warfare in the Twelth Century, Oxford 1992.
Sochon S., Château Gaillard, Condé-sur-Noireau 1985.
Przypisy:
20 lutego 1920 roku Sejm Ustawodawczy zatwierdził Józefa Piłsudskiego na urzędzie Naczelnika Państwa
