Obraz bitwy o Poznań (1945) w świetle dokumentów i materiałów niemieckich | Recenzja

Michał Krzyżaniak, Obraz bitwy o Poznań (1945) w świetle dokumentów i materiałów niemieckich

Książka Michała Krzyżniaka wnosi bardzo wiele do poznania losów ostatnich miesięcy niemieckiej okupacji Poznania. Jej największą zaletą jest ukazanie walk o Poznań z perspektywy pokonanych – niemieckich żołnierzy, którzy w większości podjęli ostatnią walkę.

Poznań został ogłoszony twierdzą przez niemieckie dowództwo podobnie jak Wrocław czy Piła. Od 22 stycznia do 23 lutego najpierw w jej okolicach a później po okrążeniu miasta na terenie samej twierdzy, toczyły się walki. Ostatni tydzień bitwy przypadł na obronę Cytadeli Poznańskiej przez resztki niemieckich sił. Obrona Festung Posen, nie miała żadnego wpływu na przebieg radzieckiego uderzenia w kierunku Odry. Stanowi jednak istotny lokalny etos, co doskonale pokazuje Stowarzyszenie POMOST, które prowadzi także wzmożoną działalność wydawniczą, skupiającą się na serii Festung Posen 1945 oraz książkach przedstawiających działania wojenne na froncie wschodnim. Michał Krzyżaniak, sam będąc mocno zaangażowany w działalność stowarzyszenia, to doktor Wydziału Historii UAM. Prezentowana książka jest wysoko ocenianym doktoratem wydanym w 70 rocznicę zakończenia walk o Poznań.

Doktor Krzyżaniak mocno skupiając się na zachowanych niemieckich dokumentach, relacjach świadków tamtych czasów – wspomnieniach żołnierzy nazistowskiej armii, a także wspierając się innymi materiałami źródłowymi, także polskimi i rosyjskimi, stara się na nowo naszkicować utrwalony w ogólnej wyobraźni przebieg bitwy. Walczy ze stereotypami, które przez dziesięciolecia tworzą mit bitwy o Poznań. Autor polemizuje ze wcześniejszymi autorami prac o walkach w Poznaniu, dowodząc swych racji popartych rzetelną kwerendą źródeł.

Wykorzystanie niemieckich źródeł: wspomnień, raportów, wykazów służby, protokołów przesłuchań jeńców wojennych itp. Jest najmocniejszą strona tej pozycji. Należy do tego dodać rzetelną pracę z innymi źródłami oraz opracowaniami. Krytyczne spojrzenie, tak potrzebne współczesnej historiografii, jest stale obecne w książce Poznaniaka.

Książka podzielona jest na kilka części. Pierwsza opisuje niemieckie założenia taktyczne i stopień ich realizacji. Druga część skupia się wokół ogólnych zagadnień związanych z obronnością twierdzy (liczebność i straty garnizonu, rozmieszczenie jednostek), a także siłami armii czerwonej i planów zdobycia twierdzy. Kolejna część przedstawia przebieg walk o Poznań. Następne dwie dotykają dwóch problemów dotychczas niezwykle rzadko pojawiających się w literaturze. Pierwsza porusza kwestie niemieckiego mostu powietrznego zaopatrującego twierdze Poznań, druga zaś dotyka problemu i losów niemieckich żołnierzy, którzy albo zdezerterowali albo uciekli z oblężonej twierdzy.

Kolejnym atutem książki są załączniki. Znajdują się na ich kartach mapy Poznania z dokładnie zaznaczonym przebiegiem walk, schematy struktury dowodzenia, rozkazy oraz listę ekshumacji prowadzonych na terenie miasta. Książka zawiera także kilkanaście rzadkich kopii dokumentów i fotografii na papierze kredowym.

Książka Krzyżaniaka stanowi ważne świadectwo walk o Poznań w 1945 roku. Świadectwo o tyle ważne, że opierające się na dokumentach strony pokonanej. Praca ta skierowana jest głównie dla osób stricte zainteresowanych zagadnieniem walk
o Poznań oraz kolejami losów wojny na wschodzie.

Ocena recenzenta: 4/6

Patryk Tomala

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*