W sercu starożytnego Izraela, gdzie historia przeplata się z teraźniejszością, archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia, które pozwala rzucić nowe światło na dawny handel i życie codzienne. W Horvat ‘Anim, natrafili na 1200-letni dzbanek, który zachwyca nie tylko swoją starannością wykonania, ale i tajemniczymi ilustracjami zwierząt. 1200-letni dzbanek z Izraela to rzadkie znalezisko z IX wieku n.e. staje się kluczem do zrozumienia roli wielbłądów w transporcie i gospodarce tamtych czasów.
W marcu 2025 roku, archeolodzy z Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności (IAA) dokonali niezwykłego odkrycia w Horvat ‘Anim w lesie Yatir, gdzie natrafili na rzadki, liczący 1200 lat gliniany dzban, ozdobiony czerwonymi geometrycznymi wzorami. Ten unikalny artefakt, wykorzystywany najprawdopodobniej do przechowywania płynów, rzuca nowe światło na handel i codzienne życie w regionie w IX i X wieku n.e., czyli w okresie panowania Abbasydów.
Na powierzchni dzbanka znajdują się ilustracje przedstawiające zwierzęta, w tym przede wszystkim wielbłądy. Co ciekawe, jedno z przedstawień może ukazywać tzw. “skrzydlaty wielbłąd”, który dodatkowo wzbudza zainteresowanie badaczy. Wczesny okres islamu, w którym powstał ten artefakt, był czasem, gdy wielbłądy pełniły kluczową rolę w transporcie lądowym. Oren Shmueli, dyrektor wykopalisk w IAA, wyjaśnia: „Wielbłądy były podstawowym środkiem transportu, a fakt, że pojawiają się na ilustracjach dzbanka, podkreśla ich znaczenie w tamtych czasach. Przewoziły one towary przez całe imperium i miały ogromne znaczenie dla gospodarki.”
W czasach rzymskich i bizantyńskich towary były głównie transportowane drogą morską lub lądową za pomocą wozów, ale w okresie wczesnoislamskim, to właśnie wielbłąd stał się dominującym środkiem transportu lądowego, zastępując wcześniej wykorzystywane statki.
Dzbanek został znaleziony w jaskini, która w czasach antycznych pełniła funkcję tłoczni oliwy. Wykopaliska przeprowadzone przez Izraelski Urząd ds. Starożytności były częścią projektu, który miał na celu udostępnienie tego cennego stanowiska archeologicznego szerszej publiczności. Jaskinia, w której znaleziono dzban, była wcześniej używana jako podziemna tłocznia oliwy, której elementy zostały dokładnie zbadane.
Odkryto tu ogromne kamienie, które były częścią mechanizmu tłoczni, a także drewniany śrubowy mechanizm służący do wyciskania oliwy. Ostatecznie, Oren Shmueli wskazał, że „wyjątkowość tłoczni oliwek w lesie Yatir polega na jej zaawansowanej konstrukcji, która jak na tamte czasy była bardzo innowacyjna i kosztowna”.
Oprócz tłoczni oliwy, w tym samym regionie odkryto także starożytną synagogę, której resztki zostały poddane szeroko zakrojonym pracom konserwatorskim. Badania ujawniły niezwykle dobrze zachowane fragmenty mozaiki, świadczące o ważnym charakterze tego miejsca w dawnych czasach. Oren Shmueli podkreśla: „Około 1500 lat temu region Yatir stanowił część ‘Daromy’, gdzie społeczności żydowskie i chrześcijańskie żyły blisko siebie. Odkryta w ‘Anim’ synagoga była wyraźnie religijnym centrum dla miejscowych Żydów.”
Podczas wykopalisk odkryto także, że jaskinia, w której znaleziono dzbanek, była jednym z miejsc, gdzie przechowywano oliwę, a tłocznia stanowiła element zaawansowanego systemu produkcji tego cennego produktu. Region ten, znany z bogatej historii handlu i produkcji, w szczególności w okresie wczesnego islamu, pełnił istotną rolę w łańcuchu dostaw surowców w tym okresie. Dzięki badaniom przeprowadzonym przez Izraelski Urząd ds. Starożytności, możemy dziś lepiej zrozumieć, jak wielbłądy i inne zwierzęta transportowe wpływały na gospodarkę i życie codzienne tego regionu.
Projekt zainicjowany przez Żydowski Fundusz Narodowy (KKL) miał na celu umożliwienie szerokiemu gronu zwiedzających zapoznania się z tym wyjątkowym stanowiskiem archeologicznym. Oprócz odkrycia dzbanka, prace obejmowały także konserwację innych zabytków, w tym tłoczni oliwy oraz wspomnianej synagogi. W wyniku tych działań, stanowisko w Horvat ‘Anim stało się ważnym punktem na mapie turystycznej Izraela, oferującym wgląd w codzienne życie i handel sprzed ponad tysiąca lat.
Źródło: Gil Tanenbaum, 1,200-Year-Old Red-Painted Jug with Camel Artwork Unearthed in Israel, Jewish Business News [dostęp: 05.04.2025].
Fot. Emil Aladejm, Israel Antiquities Authority
KF
