Piotr Pranke, Dzieje Wikingów. Ludzie Północy w Średniowiecznej Europie
Byli krwawymi, bezwzględnymi rozbójnikami morskimi, przed którymi drżała cała wczesnośredniowieczna Europa. Ale byli także znakomitymi żeglarzami, twórcami rozwiniętych sieci handlowych i znakomitej, do dziś zachowującej swą wartość unikalnej literatury…
Piotr Pranke zabiera nas do fascynującego świata średniowiecznych Wikingów. Jest to świat, który coraz lepiej poznajemy dzięki badaniom nad staro skandynawskimi sagami, poezją i licznym odkryciom archeologicznym…
W co wierzyli Wikingowie?
Piotr Pranke jest doktorem historii, pracownikiem Wydziału Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie zajmuje się historią średniowiecznej Skandynawii oraz Europy Środkowo-Wschodniej. Interesuje się historią handlu w epoce Wikingów oraz historią Imperium Ottońskiego i jego wpływem na Europę Środkowo-Wschodnią i Północną.
W swojej najnowszej książce „Dzieje Wikingów. Ludzie Północy w Średniowiecznej Europie” ukazuje nam znaczenie i rolę Wikingów, którą odegrali w średniowieczu. Książka ma charakter popularnonaukowy, dlatego zawiera jedynie podstawową bibliografię literatury przedmiotu.
Warto zwrócić w niej uwagę na opisy wierzeń pogańskich mieszkańców wczesnośredniowiecznej Skandynawii. Religia była tam sferą publiczną, która miała wymiar wspólnotowy i dotyczyła obowiązków wszystkich członków społeczności. Sprowadzały się one do uczestnictwa w obrzędach oraz nakazów przestrzegania określonych zasad i składania ofiar. Złamanie tych zasad prowadziło do wykluczenia poza ramy społeczności.
Wierzenia skandynawskie były politeistyczne. Bóstwa dzieliły się na dwie grupy rodowe: Asów i Wanów. Postrzegano je jako określony rodzaj mocy oddziaływującej na świat i siebie nawzajem. W mitologii skandynawskiej bóstwa żyły w sposób zbliżony do ludzi, zamieszkiwały określone domostwa, miały swoje atrybuty. Znana była ich genealogia i wzajemne powiązania i zależności. Najwyższym z bogów był Odyn. Był on bogiem wojny, opiekunem wszystkich znajdujących się poza prawem i szamanem. Występował pod różnymi imionami: Odyna, Wotana, Wodana i Yggra. Był on ojcem Thora- boga gromu, Bragi-boga poezji, Baldura- symbolizującego piękno i dobroć oraz Wali i Widara. Jego kochanką miała bogini płodności Freja.
Głównym wrogiem Odyna był bóg Loki, który niweczył zamiary pozostałych bogów. Zrodził wilka Fenrira, który miał zabić Odyna w ostatniej walce podczas zmierzchu bogów- Ragnaroku. Odyn został jednak pomszczony przez swojego syna Widara, który zgładził Fenrira. Innym ze synów Lokiego był Migdard-sornem, ogromny wąż, który odgrywa ważną rolę podczas ostatecznego starcia ze światem bogów.
Magiczna literatura skandynawska
Tym co mnie najbardziej urzeka w Wikingach jest ich literatura, mająca nieprzemijającą wartość do dnia dzisiejszego. Wśród jej dzieł na pierwszym miejscu znajduje się Edda starsza (poetycka). Jest to zbiór 29 staroislandzkich pieśni mitycznych i heroicznych, powstała w IX wieku. Dzieli się na dwie części. Pierwsza z nich, która obejmuje 9 pieśni, opowiada historię bogów skandynawskich. Druga, dotyczy bohaterów i wojowników.
Jej uzupełnieniem jest Edda prozaicza- tzw. Edda młodsza, której autorem jest Snorri Sturlusson (1179-1224). Był to wybitny islandzki poeta i polityk. Podobnie jak Edda starsza przedstawia historię skandynawskich bogów i bohaterów
Innym gatunkiem literackim ze Skandynawii są z kolei sagi. Były to opowieści pierwotnie przekazywane w tradycji ustnej, a następnie spisywane przez poetów pochodzących głównie z terenu Islandii.
Dzielą się one na sagi królewskie (odnoszące się przede wszystkim do historii i czynów kolejnych władców duńskich oraz norweskich, sagi islandzkie opisujące początki zasiedlania obszaru Islandii, sagi bohaterskie, które sławią czyny skandynawskich herosów wywodzących się niejednokrotnie od bóstwa z mitologii nordyckiej oraz sagi rycerskie. Istnieją również sagi współczesne, które przedstawiają postaci północnoeuropejskich wodzów i duchownych żyjących w czasach ich autorów.
Wnioski końcowe
Książka Piotra Pranke dostarcza nam solidnej wiedzy jak wiele zawdzięczamy średniowiecznym Wikingom oraz jak bardzo niezwykły był świat, który stworzyli. Z bogactwa kultury tego świata możemy dzisiaj czerpać wiele nieprzemijających wartości. Z tych wszystkich powodów, gorąco rekomenduję wszystkim lekturę książki Piotra Pranke!
Wydawnictwo SBM
Ocena recenzenta: 5,5/6
Konrad Ruzik
