Jerzy Bednarek, Anna Poray-Wybranowska
Anna Poray-Wybranowska (1919-2013) należy do tych postaci polskiej emigracji, których życie samo w sobie stanowi dokument epoki. Opracowana przez Jerzego Bednarka książka z serii Archiwum Polskich Losów przywraca pamięć tej kustoszki historii polskich Sprawiedliwych wśród narodów świata w sposób rzetelny i poruszający.
Kim była Anna?
Anna Poray-Wybranowska z d. Popiel dorastała w rodzinie ziemiańskiej, dzięki czemu miała możliwość zdobycia doskonałego wykształcenia. Przed II wojną światową studiowała w Belgii zyskując uprawnienia pracownicy społecznej. Zaangażowana w obronę Warszawy w 1939, zdecydowała się na emigrację do Włoch, gdzie studiowała, a po studiach wstąpiła do Polskich Sił Zbrojnych. Po ślubie z Janem Poray-Wybranowskim w 1947 roku Anna mieszkała kolejno w Anglii, Argentynie, Stanach Zjednoczonych, aż w 1961 roku osiadła na stałe w Kanadzie. Śmierć córki po zaledwie sześciu latach życia, wychowanie dwóch synów, kolejne przeprowadzki – to biografie, które w suchym wyliczeniu brzmią jak kronika, ale dzięki dokumentom archiwalnym i wielu rodzinnym zdjęciom nabierają ludzkiego wymiaru.
Kustoszka pamięci o polskich Sprawiedliwych
Przez niemal trzy dekady Poray-Wybranowska angażowała się w życie polonijne w Kanadzie – jako sekretarz, a potem dyrektorka Biblioteki Polskiej (1976–1988), jako współpracowniczka Polskiego Instytutu Naukowego, mecenaska muzyki klasycznej i działaczka filantropijna. Jednak jej największym dziełem stało się dokumentowanie pomocy, jakiej Polacy udzielali Żydom podczas II wojny światowej.
Z jej inicjatywy powstał Komitet dla Upamiętnienia Polaków Ratujących Żydów. Dzięki jej mozolnej pracy Yad Vashem nadał tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata ponad stu Polakom. Uwieńczeniem tych wysiłków była anglojęzyczna publikacja Those Who Risked Their Lives, przybliżająca zachodniemu czytelnikowi sylwetki polskich bohaterów.
Krótka praca biograficzna, uzupełniona wieloma materiałami archiwalnymi, dzięki swojej przejrzystej kompozycji jest wartościowym źródłem zarówno dla historyków, jak i czytelników szukających inspirujących opowieści o ludziach, którzy nie pozwolili, by historia przemilczała dobro okazane przez Polaków ich żydowskim sąsiadom podczas II wojny światowej.
Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej
Ocena recenzenta 5/6
Magdalena Kaczmarek
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa IPN. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
