Kraków dawno nie był świadkiem tak spektakularnego wydarzenia. W historycznej sali „Sokoła” wydawnictwo Biały Kruk zorganizowało premierę siódmego tomu monumentalnego cyklu „Dzieje Polski” prof. Andrzeja Nowaka. Już przed rozpoczęciem uroczystości było jasne, że ten dzień przejdzie do historii polskiego życia kulturalnego. Tłumy czytelników – tysiące osób z całej Polski – ustawiały się w długich kolejkach jeszcze przed otwarciem drzwi. W środku unosiła się atmosfera głębokiego wzruszenia, poczucia wspólnoty, patriotyzmu i ogromnego głodu rzetelnej, wielkiej historii.
Uroczystość zainaugurowało wykonanie „Hymnu Dziejów Polski”, skomponowanego specjalnie na premierę. Jego monumentalne brzmienie natychmiast nadało wydarzeniu podniosły charakter. Publiczność w milczeniu wsłuchiwała się w pierwsze takty, które zbudowały emocjonalne fundamenty całego wieczoru. Hymn stał się nie tylko muzycznym wprowadzeniem, ale i symbolicznym otwarciem uroczystości poświęconej dziełu, które dotyka najgłębszych pokładów polskiej tożsamości.
Jako pierwszy na scenie pojawił się Jan Pietrzak – ikona polskiej kultury niepodległościowej. Jego występ połączył humor, ironię, życiową mądrość i autentyczną patriotyczną siłę. Recital rozpoczęło wspólne odśpiewanie „Roty”, a zakończył go hymn „Żeby Polska była Polską”. Słowa tej pieśni, śpiewane przez całą salę, wywołały widoczne poruszenie. Wielu uczestników ocierało łzy, a owacje na stojąco trwały długo po ostatnim akordzie.
Występ Pietrzaka przypomniał, że polski duch nigdy nie został złamany – ani przez okupację, ani przez komunistyczną cenzurę, ani przez współczesne próby relatywizowania własnej historii.
Po występie rozpoczęła się część wykładowa, która stała się centrum refleksji i pogłębionej rozmowy o Polsce, jej przeszłości i współczesności. Każdy z prelegentów wniósł na scenę własną wrażliwość, wiedzę i doświadczenie.
W wystąpieniu prof. Wojciecha Roszkowskiego wybrzmiały odważne pytania: „Polska nie tyle upadła, ale została zniszczona – przez sąsiadów, ale także wady narodowe. Co więc zostało z naszej wielkości? Czy stać nas znowu na wielką Polskę?”
Profesor zwrócił uwagę, że współczesny spór o przyszłość Polski dotyczy również odpowiedzialności za patriotyczne wychowanie młodego pokolenia. Podkreślił, że szkoła i media nie tylko nie wzmacniają poczucia wspólnoty, ale często działają przeciwko niemu. Dlatego – jak zauważył – wydarzenia takie jak premiera „Dziejów Polski” są tak istotne, bo „budzą entuzjazm patriotyczny” i dają impuls do myślenia o Polsce w kategoriach długiego trwania.
Rafał Ziemkiewicz w wykładzie „Sarmacja dzisiaj” nakreślił przenikliwą analizę polskiej historii i współczesności, ostrzegając przed powtarzaniem błędów przeszłości. „Narody, które nie rozumieją swojej historii, są skazane na to, aby ją powtarzać” – mówił.
Bezkompromisowo odniósł się do współczesnych sporów politycznych, wskazując, że niektóre postawy przypominają schematy znane z historii – od czasów Targowicy po narracje z okresu PRL. „Targowica w swoim przekonaniu broniła praworządności i pobiegła na skargę do carycy rosyjskiej. I podobnie jest dzisiaj, tyle że biegną do carycy w Brukseli.”
Aktorka Halina Łabonarska poruszyła słuchaczy swoją recytacją polskiej poezji patriotycznej. W jej interpretacji słowa Stanisława Wyspiańskiego i Zofii Kossak zabrzmiały świeżo, mocno i boleśnie aktualnie. Była to chwila zadumy, a jednocześnie przypomnienie, jak silnie literatura współtworzy polską tożsamość.
Kiedy na scenę wkroczył prof. Andrzej Nowak, publiczność powstała z miejsc. Długie owacje były wyrazem wdzięczności, ale też uznania dla pracy, którą Profesor wykonuje od lat – tworząc najważniejszą współczesną syntezę dziejów Polski.
W wykładzie „Upadanie i powstawanie Rzeczypospolitej” Profesor podkreślił, że choć epoka saska kojarzona jest przede wszystkim z regresją państwa, równie silny – a często niedostrzegany – jest w niej nurt powstawania, odbudowy i pracy na rzecz przyszłych pokoleń.
„Chciałem nieustannie podkreślać stałe dążenie Polaków do tego, by znów powstać. Ten proces przewija się przez całe dzieje Polski i w każdym pokoleniu znajdował swoich bohaterów.”
Profesor dodał, że „blisko czterdzieści pokoleń Polaków stworzyło coś znacznie większego niż jedno ludzkie życie – naszą wspólną historię”. Nawiązał także do podtytułu siódmego tomu: „Upadanie i powstawanie”, wskazując, że to esencja polskiego losu, z której wypływa siła pozwalająca myśleć o przyszłości z nadzieją.
Podczas przemówienia Prof. Nowak podziękował swojej Małżonce, Justynie, oraz właścicielom wydawnictwa Biały Kruk – Jolancie i Leszkowi Sosnowskiemu – za wieloletnie wsparcie i zaufanie.
Ostatnią częścią wydarzenia była sesja autografów – i stała się ona obrazem, który zostanie w pamięci uczestników na długo. Kolejki ciągnęły się aż poza gmach Sokoła, a czytelnicy czekali nawet kilka godzin. Chcieli zdobyć podpis, uścisnąć dłoń, zamienić kilka słów z autorami i prelegentami.
Prof. Andrzej Nowak, prof. Wojciech Roszkowski, Halina Łabonarska, Rafał Ziemkiewicz i prowadząca galę Ania Popek podpisywali książki nieprzerwanie, z uśmiechem i wzruszeniem. To był moment, w którym kultura spotkała się z żywą, masową potrzebą – potrzebą zrozumienia historii i zakorzenienia się w niej.
Premiera siódmego tomu „Dziejów Polski” potwierdziła coś fundamentalnego: Polacy chcą prawdy, chcą głębokiej opowieści o własnych korzeniach i chcą dzieła, które pomaga zrozumieć współczesność poprzez historię. Cykl prof. Andrzeja Nowaka jest dziś najważniejszą polską syntezą dziejową, przyciągającą zarówno pasjonatów, jak i czytelników szukających odpowiedzi na pytania o polską tożsamość.
Siódmy tom „Dziejów Polski” z autografem prof. Andrzeja Nowaka można nabyć na stronie wydawnictwa Biały Kruk.
Całość uroczystości dostępna jest na YouTube Białego Kruka:
Fot. Michał Klag/Biały Kruk
