Remont na Zamku Żupnym w Wieliczce to jedno z najważniejszych przedsięwzięć konserwatorskich ostatnich lat. Dzięki unijnemu wsparciu i konsekwentnej wizji Muzeum Żup Krakowskich zabytek zyskał nowoczesne oblicze, większą przestrzeń ekspozycyjną i pełną dostępność dla wszystkich odwiedzających. To nie tylko modernizacja – to nowy rozdział w historii miejsca, które od wieków opowiada o solnym dziedzictwie Polski.
Ponad 30 milionów złotych z funduszy unijnych pozwoliło Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce rozpocząć ostatni etap kompleksowej modernizacji Zamku Żupnego. Środki z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) przeznaczono na gruntowny remont Zamku Środkowego i Południowego, a także na stworzenie nowej, stałej ekspozycji poświęconej historii wielickiego przedsiębiorstwa solnego. Prace miały rozpocząć się pod koniec października, a na czas inwestycji obiekt został wyłączony ze zwiedzania.
Od 2016 roku realizujemy strategiczny plan przebudowy zamku i reorganizacji muzeum. Ta inwestycja domknie opowieść o Wieliczce i Żupach Krakowskich w sposób logiczny i spójny dla zwiedzających – podkreśla Jan Godłowski, dyrektor muzeum.
Łączny koszt inwestycji przekroczył 50 milionów złotych. Oprócz unijnego dofinansowania, projekt wsparło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a część środków pochodziła z własnego budżetu muzeum.
Remont na Zamku Żupnym – dostępność, nowoczesność i nowe przestrzenie
Modernizacja zakładała przebudowę obu skrzydeł zamku, tak by obiekt spełniał współczesne standardy dostępności i bezpieczeństwa. W planach znalazły się m.in.:
- instalacja wind dla osób z niepełnosprawnościami,
- przebudowa klatek schodowych,
- zagospodarowanie podziemnej przewiązki łączącej Zamek Północny i Środkowy, co umożliwiło poruszanie się między częściami kompleksu bez wychodzenia na zewnątrz.
Zamek Środkowy przekształcono w nowoczesną przestrzeń wystawienniczą wyposażoną w pełne zabezpieczenia przeciwpożarowe i antywłamaniowe. Z kolei Zamek Południowy zyskał nowe funkcje – jego piętro przeznaczono na działalność edukacyjną, a dolną kondygnację na strefę gastronomiczną.
W otoczeniu obiektu powstał także ogólnodostępny skwer, inspirowany dawnym ogrodem żupnym, zaprojektowany jako przestrzeń przyjazna dla wszystkich odwiedzających, niezależnie od wieku i sprawności.
Jak informował Jan Godłowski, jeśli harmonogram zostanie dotrzymany, odnowiony zamek zostanie ponownie otwarty dla zwiedzających w drugiej połowie 2028 roku. Po zakończeniu inwestycji powierzchnia ekspozycyjna zwiększy się do 1470 m², a wszystkie bariery architektoniczne znikną, czyniąc Zamek Żupny miejscem w pełni dostępnym.
Rozwój muzeum i nowe funkcje Zamku Żupnego
Jeszcze do niedawna działalność muzeum ograniczała się do środkowej części kompleksu – najstarszej, liczącej zaledwie 400 m² powierzchni wystawienniczej. Taka przestrzeń nie wystarczała, by rozwijać ofertę kulturalną i edukacyjną muzeum. Brak miejsca utrudniał też organizację wydarzeń i ekspozycji wymagających nowoczesnych rozwiązań.
Wielokrotnie pojawiały się postulaty, by także Zamek Południowy i Północny zostały w pełni zaadaptowane na potrzeby zwiedzających. Wiązało się to jednak z koniecznością przeniesienia administracji muzeum do innego budynku – decyzja o zakupie nowej siedziby zapadła dopiero po objęciu stanowiska dyrektora przez Jana Godłowskiego.
W 2017 roku muzeum nabyło budynek przy ulicy Daniłowicza. Po jego gruntownym remoncie, sfinansowanym z pozyskanych środków, pracownicy zyskali nowoczesne zaplecze do prowadzenia badań naukowych, konserwacji i opracowywania zbiorów. Obiekt rozbudowano o dodatkowe skrzydło, co znacząco poprawiło warunki pracy i przechowywania eksponatów.
Remont na Zamku Żupnym – nowe wystawy i kierunek rozwoju
Równolegle z modernizacją przy ulicy Daniłowicza prowadzono remont północnego skrzydła Zamku Żupnego. Dzięki temu muzeum zyskało przestrzeń do prezentowania zabytków wysokiej klasy, które wymagają specjalnych warunków ekspozycyjnych.
Jak podkreślał dyrektor Jan Godłowski, inwestycja już zaczęła przynosić efekty: w odnowionych salach pierwszego piętra Zamku Północnego odbywały się wystawy czasowe, przyciągające rosnącą liczbę odwiedzających. Do tej części kompleksu przeniesiono także słynną ekspozycję solniczek, którą zaaranżowano na nowo, z wykorzystaniem współczesnych standardów muzealnych.
Na parterze powstała nowa wystawa stała zatytułowana Solny klejnot w koronie. Ekspozycja ukazuje dzieje wielickiego przedsiębiorstwa solnego od XIII wieku do 1996 roku, kiedy zakończono przemysłowe wydobycie soli w Wieliczce. Narracja łączy tu elementy historii techniki, gospodarki i kultury, pozwalając prześledzić, jak sól – niegdyś źródło bogactwa i potęgi regionu – stała się dziś symbolem jego dziedzictwa.
Dziedzictwo i przyszłość
Remont na Zamku Żupnym był jednym z najważniejszych przedsięwzięć konserwatorskich w historii muzeum. Dzięki niemu Zamek Żupny w Wieliczce nie tylko odzyskał dawny blask, ale też stał się przestrzenią, która łączy przeszłość z teraźniejszością.
Po zakończeniu wszystkich etapów modernizacji kompleks zyskał nową funkcję – nie tylko muzealną, lecz także edukacyjną i społeczną. Wielicka warownia, przez wieki centrum administracyjne kopalni soli, dziś ponownie stała się miejscem, które opowiada historię pracy, dziedzictwa i tożsamości regionu, czyniąc ją zrozumiałą dla współczesnego odbiorcy.
