Rewolucja przemysłowa i jej konsekwencje

Przemiany społeczne jako następstwo rewolucji przemysłowej

Symbol rewolucji przemysłowej - maszyna parowa Fot. Wikimedia Commons
Symbol rewolucji przemysłowej – maszyna parowa
Fot. Wikimedia Commons

Rewolucja przemysłowa wiązała się z głębokimi zmianami społecznymi i politycznymi w świecie zachodnim. Na scenę wchodziła nowa klasa – burżuazja, która głosiła hasło wolności, co było niejako kontynuacją myśli kapitalistycznej mówiącej o swobodzie działalności gospodarczej. Omawiana rewolucja zapoczątkowała w Anglii epokę rozwiniętego kapitalizmu, której najważniejszymi cechami było m.in. dążenie do zysku, konkurencja i duch racjonalności. Z kolei do jej głównych skutków zalicza się rosnący podział pracy i specjalizację produkcji, przesunięcie punktu ciężkości z sektora podstawowego (rolnictwo) do sektora przetwórczego, urbanizację, zwiększenie znaczenia rynku, rewolucję transportową, zastąpienie pracy robotników niewykwalifikowanych maszynami oraz narastanie konfliktu społecznego między przedsiębiorcami i pracownikami, co po czasie doprowadziło do walki klas. Następstwem rewolucji przemysłowej była także szybka komercjalizacja życia gospodarczego, polegająca na uwolnieniu głównych czynników produkcji – pracy i kapitału. Ceny zaczęły określać racjonalność działalności gospodarczej oraz przeznaczenia zasobów. Więzy feudalne zostały zastąpione przez relacje, w których podstawą był stosunek rynkowy między sprzedającym a kupującym. Zanikały także wzajemne świadczenia pomiędzy panem feudalnym a sługą oraz likwidacji poddano ograniczenia własności w postaci ordynacji, czyli niepodzielnego majątku. Jednak ceną tejże „wolności” stała się niepewność, czyli stan, z jakim do tej pory się nie spotykano. W Wielkiej Brytanii oraz w pozostałych państwach Europy Zachodniej zaczęły rodzić się stosunki społeczne, w których o miejscu poszczególnych osób decydowała własność, a nie jak w minionych latach pochodzenie. Jednak sam rozwój technologiczny nie był usłany przysłowiowymi różami. Najtrudniejszym zadaniem, jakie stanęło przed właścicielami fabryk, było takie zorganizowanie przedsiębiorstwa, aby przynosiło zysk oraz aby majstrowie i chałupnicy chcieli w nich pracować. Nie było to sprawą łatwą, gdyż ludzie ci uważali pracę w fabryce za coś uwłaczającego ich godności. W związku z tym większa część osób zatrudnionych przy produkcji wywodziła się z wyrugowanych chłopów, zrujnowanych rzemieślników, dezerterów, włóczęgów i sierot. Wykonując swoje obowiązki, robotnicy marnowali duże ilości surowca i niezbyt ochoczo przystosowywali się do reguł pracy panujących w fabryce. Część z nich niszczyła nawet urządzenia w przedsiębiorstwach, co spowodowało, iż właściciele musieli korzystać z ochrony policji i wojska. W omawianym czasie położenie klasy robotniczej pozostawiało wiele do życzenia. Dzień pracy często trwał ponad 12 godzin, kobietom płacono o połowę mniej niż mężczyznom, a dzieciom, które także wykorzystywano do ciężkiej pracy, o połowę mniej niż kobietom. Warunki życia były trudne, brakowało ubezpieczeń i podstawowej opieki medycznej. Większość dzisiejszych historyków uważa, że lata 1750–1780 były czasem, gdy położenie materialne ludności się nieco poprawiło, a w okresie 1780–1820 doszło do stagnacji czy wręcz pogorszenia stopy życia. Ci badacze doszli do takiej konkluzji, biorąc pod uwagę śmiertelność w danym przedziale czasowym.

Postęp techniczny

5 - letnie dziecko pracujące w fabryce Fot. Wikimedia Commons
5 – letnie dziecko pracujące w fabryce
Fot. Wikimedia Commons

Wraz ze wzrostem eksploatacji węgla drzewnego w Wielkiej Brytanii zmniejszeniu uległy obszary leśne, powodując tym samym kryzys zaopatrzeniowy z nim w roli głównej. W tym czasie pojawiło się także zapotrzebowanie na nowe źródła energii, które zagwarantować miała siła sprężonej pary wodnej. Okazało się to możliwe dzięki zastosowaniu maszyny parowej, której wynalazca, Thomas Savery, nie przypuszczał, że po udoskonaleniu jej przez Jamesa Watta będzie ona spełniała tak ważną rolę w przemyśle. I tak pierwszej maszyny tego typu użyto w 1776 roku w londyńskiej fabryce Soho. Wcześniej, bo już w 1733 roku, do użytku weszło „latające czółenko” Johna Kaya, które umożliwiało tkanie dwukrotnie większych materiałów niż miało to miejsce do tej pory. W latach 70. XVIII wieku Samuel Crompton udoskonalił przędzarkę, która mogła wyciągać i skręcać przędzę. Z czasem okazało się, że proces tkania jest zbyt wolny w stosunku do przędzenia, w związku z tym w 1787 roku ksiądz Edmund Cartwright skonstruował mechaniczne krosno.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*